Morgunblaðið - 10.07.2020, Síða 11

11
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 10. JÚLÍ 2020
vallabænum síðdegis 10. júlí og síð-
an fram haldið á Selfossi daginn eft-
ir.
Ekki verður annað sagt en að vel
sé staðið að rannsókninni. Allir sem
voru á vettvangi atburðarins og álit-
ið er að gagnast geti rannsókninni
eru yfirheyrðir. Einnig eru allir
þeir sem umsjón hafa haft með bú-
staðnum, umhirðu og lögnum,
kvaddir til vitnisburðar. Sýslumað-
urinn í Árnessýslu, lögreglan í
Reykjavík, rannsóknarlögreglan og
slökkviliðið rita skýrslur um brun-
ann. Sérfræðingar skila álitsgerðum
um bústaðinn, lagnir þar og tækja-
búnað sem gætu hafa orsakað brun-
ann.
Eitt af því sem menn hnjóta um
við rannsóknina er að þrjú slökkvi-
tæki reynast hafa verið í bústaðn-
um, fleiri en í nokkrum öðrum sam-
bærilegum húsum. Reykskynjarar
eru engir fremur en í öðrum slíkum
húsum á þessum tíma. En eldurinn
hefur magnast svo hratt að engum
vörnum verður við komið og
slökkvitækin standa óhreyfð.
Niðurstaða brunarannsókn-
arinnar er mögur. Tíu dögum eftir
eldsvoðann er skráð í sakadómsbók
Árnessýslu: „Ekkert hefur komið
fram sem bendir á neitt sérstakt er
orsakað gæti hafa eldsupptök í
sumarbústaðnum.“ Flest það sem
mönnum dettur helst í hug, olíu-
kyndingin, rafleiðslur og tvö ónotuð
própangastæki í eldhúsi er talið
óhugsandi eða ólíklegt út frá vitn-
eskju og vitnaleiðslum um fram-
vindu brunans. Þó er ekki útilokað
miðað við ástand gastækjanna að
gasleki hafi orðið, kviknað hafi í
gasblönduðu lofti út frá eldi í kyndi-
tæki, rafmagnsneista eða annarri
glóð, svo sem frá sígarettu. Hinn
24. júlí 1970, þegar allar álitsgerðir
slökkviliðsins í Reykjavík með þær
skömmu síðar.
Lögregluvarðstjóranum í Reykja-
vík er falið að ná í prest til að fara á
fund fjölskyldunnar. Hann er líka
beðinn um að vekja lögreglustjór-
ann, Sigurjón Sigurðsson, sem hafa
mun samband við ráðherra í ríkis-
stjórninni til að greina þeim frá því
sem hefur gerst.
Forsetinn ávarpar þjóðina
Fréttin um harmleikinn berst
hratt um land allt frá manni til
manns þegar morgnar. Í Útvarpinu
eru aðeins leikin sorgarlög allan
morguninn en engar fréttir fluttar.
Það er ekki fyrr en um hádegi 10.
júlí að skýrt er frá því hvað hefur
gerst. Áður en fréttirnar eru lesnar
flytur Kristján Eldjárn, forseti Ís-
lands, ávarp til þjóðarinnar. „Þau
sorgartíðindi spurðust snemma
morguns í dag,“ segir hann, „að for-
sætisráðherra, dr. Bjarni Bene-
diktsson, kona hans frú Sigríður
Björnsdóttir og ungur dóttursonur
þeirra, Benedikt Vilmundarson,
hefðu látið lífið, er forsætisráð-
herrabústaðurinn á Þingvöllum
brann, þegar skammt var liðið næt-
ur.“ Kristján segir að atburðurinn
sé hörmulegri en svo, að orðum
verði yfir komið. „Í einu vetfangi er
í burtu svipt traustum forystu-
manni, sem um langan aldur hefur
staðið í fylkingarbrjósti og verið í
fyrirsvari í þjóðlífi voru og með
honum ágætri konu hans, er við hlið
hans hefur staðið með sæmd og
prýði, og ungum sveini, sem var
yndi þeirra og eftirlæti.“
Síðdegis föstudaginn 10. júlí
flytja Vísir og Alþýðublaðið frétt-
ina, en árdegisblöðin þrjú, Morgun-
blaðið, Tíminn og Þjóðviljinn daginn
eftir. Öll leggja blöðin forsíður sínar
undir atburðinn. Þetta eru ótrúleg
tíðindi sem snerta streng í brjósti
sérhvers Íslendings. Fréttin flýgur
úr landi og er á forsíðum blaða um
allan heim. Samúðarkveðjur berast
frá þjóðarleiðtogum og stjórnmála-
foringjum nágrannalandanna.
Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins
og Alþýðuflokksins, Viðreisnar-
stjórnin, er kölluð saman til auka-
fundar. Þar er ákveðið að fela Jó-
hanni Hafstein dómsmálaráðherra,
varaformanni Sjálfstæðisflokksins,
að gegna störfum forsætisráðherra
fyrst um sinn. Fellst Kristján Eld-
járn forseti á það. Í dagbók sína
skrifar hann meðal annars: „Það er
alveg satt að allir sakna Bjarna og
finna hvílíkt traust var í honum.“
Eldsupptök óljós
Upp úr klukkan 3 um nóttina sem
bruninn verður hefur Reykjavík-
urlögreglan samband við rannsókn-
arlögregluna. Hér hafa þvílíkir at-
burðir gerst að engan tíma má
missa til að hefja rannsókn á upp-
tökum eldsins. Það verður krafist
skýringa á því hvernig þetta gat
gerst.
Njörður Snæhólm aðalvarðstjóri
er vakinn og heldur hann þegar
austur með tvo menn með sér, ann-
an úr tæknideildinni. Þegar þeir
koma á vettvang er allt brunnið
sem brunnið getur. Gestahúsið við
hliðina hefur þó alveg sloppið en
þar var enginn þessa nótt. Rann-
sóknin hefst þá þegar og byrjað er
að gera ráðstafanir til að fá fleiri
sérfræðinga á staðinn. Vegna veð-
urs er hlé gert á vettvangskönnun
undir morgun en henni fram haldið
um hádegismál. Jafnframt hefjast
yfirheyrslur yfir öllum þeim sem
urðu vitni að brunanum í sakadómi
Árnessýslu sem settur er í Þing-
og skýrslur liggja fyrir, tilkynnir
saksóknari að af ákæruvaldsins
hálfu sé að svo stöddu ekki krafist
frekari aðgerða í málinu, „en komi
eitthvað það fram sem verða mætti
til upplýsinga um eldsupptök, ber
að taka rannsókn málsins upp að
nýju.“
Látlaus og virðuleg athöfn
Útför forsætisráðherrahjónanna
og dóttursonar þeirra er gerð frá
Dómkirkjunni í Reykjavík fimmtu-
daginn 16. júlí. Hún er látlaus og
virðuleg. Þúsundir Íslendinga eru
viðstaddir til að votta þeim virð-
ingu sína. Þar eru einnig fjölmargir
fulltrúar erlendra ríkja og alþjóða-
stofnana.
Athöfnin í kirkjunni hefst kl. 2
síðdegis en þegar upp úr hádegi fer
fólk að safnast saman fyrir utan.
Lúðrasveit Reykjavíkur undir
stjórn Páls P. Pálssonar leikur
sorgarlög frá kl. 1:40 við styttu
Jóns Sigurðssonar. Klukkan tvö
hefur mikill mannfjöldi safnast
saman á Austurvelli, Kirkjutorgi
og næsta nágrenni til að hlýða á at-
höfnina sem útvarpað er um gjall-
arhorn. Auk þess hlýðir fjöldi fólks
á athöfnina inni í Alþingishúsinu.
Þá er henni útvarpað um land allt.
Dómkirkjan er fagurlega prýdd
blómum og fjöldi blómsveiga hefur
borist, m.a. frá Sameinuðu þjóð-
unum, erlendum ríkisstjórnum,
stofnunum, félögum og ein-
staklingum, þar á meðal forseta Ís-
lands og Noregskonungi. Fleiri
blómsveigar hafa borist en nokkru
sinni fyrr í sögu Dómkirkjunnar.
Biskup Íslands, herra Sigurbjörn
Einarsson, flytur kveðjuorð.
Dómprófastur, sr. Jón Auðuns,
heldur minningarræðuna.
Fyrir utan Dómkirkjuna standa
lögreglumenn heiðursvörð og þegar
kisturnar hafa verið bornar út leik-
ur Lúðrasveit Reykjavíkur þjóð-
sönginn. Líkfylgdin fer suður
Templarasund, austur Vonarstræti,
suður Fríkirkjuveg, Sóleyjargötu,
Hringbraut og Reykjanesbraut í
Fossvogskirkjugarð. Mikill mann-
fjöldi stendur beggja vegna leið-
arinnar og báðum megin meðfram
Fríkirkjuvegi stendur ungt fólk
með íslenska fána í heiðursskyni við
forsætisráðherrahjónin og dóttur-
son þeirra.
Í Fossvogskirkjugarð fara aðeins
ættingjar og vinir fjölskyldunnar.
Ríkisstjórnin býður ættingjum og
nánustu vinum fjölskyldunnar til
kaffidrykkju í Ráðherrabústaðnum
við Tjarnargötu síðdegis, þar sem
börn forsætisráðherrahjónanna
taka á móti gestunum, en Jóhann
Hafstein fosætisráðherra og kona
hans taka á móti erlendum fulltrú-
um á heimili sínu. Fánar blakta í
hálfa stöng um land allt og skrif-
stofur og verslanir eru víðast hvar
lokaðar eftir hádegi í virðingarskyni
við hin látnu.
Það sem hann hefði getað orðið
Dagblöðin birta öll fjölda minn-
ingargreina um Bjarna, Sigríði og
dótturson þeirra daginn sem útförin
fer fram. Minningargreinarnar eru
á tuttugu síðum í Morgunblaðinu.
Meðal þeirra sem minnast Bjarna
eru vinir hans og samstarfsmenn.
Þá rita tveir helstu menningarjöfrar
Íslendinga eftirmæli um hann.
„Harmsagan á Þingvöllum aðfara-
nótt hins 10unda júlí 1970 er líklega
einstök í þúsund ára sögu þessa
forna hjartastaðar landsins, enda
einn þeirra atburða sem einginn lík-
indareikníngur gæti gert ráð fyrir,
af því að líkurnar fyrir slíkri til-
viljun eru óendanlega fáar,“ skrifar
Halldór Laxness rithöfundur m.a.
„Bjarni Benediktsson átti sér
mikinn og merkilegan þroskaferil,“
skrifar Sigurður Nordal. „Hann var
í senn óvenjulegur skapmaður og
vitmaður, vígreifur og viðkvæmur.
Það þurfti mikinn þrótt og heil-
brigðan kjarna til þess að halda
þessu öllu í því jafnvægi, sem hon-
um einatt lánaðist framar og framar
að gera. Ætla mætti að maður með
svo langan og fjölbreyttan starfs-
feril að baki, sem háskólakennari,
borgarstjóri, þingmaður, ritstjóri og
ráðherra, hefði þegar sýnt allt, sem
í honum bjó. En því fór fjarri. Ekk-
ert af því, sem honum hafði til að
mynda auðnast að rita, sýnir til
neinnar hlítar hina fágætu yfirsýn
hans um samtíð sína og dýpsta
sagnfræðilega skilning hans á
mönnum og málefnum, sem hafinn
var yfir alla baráttu líðandi stundar.
Sumt af þessu hafði varla ennþá
borið þroskaða ávöxtu í störfum
hans. En mér finnst, að svo mikill
missir, sem var að honum einsog
hann var, sé mér enn sárara að
gera mér í hugarlund, hvað hann
hefði enn getað orðið.“
Ljósmynd/Ljósmyndasafn Reykjavíkur.
Útför Dómkirkjan var þéttskipuð við útför forsætisráðherrahjónanna og mikill mannfjöldi hlýddi á athöfnina utanhúss í Kirkjustræti, á Austurvelli og Kirkjutorgi og í anddyri Alþingishússins.
Morgunblaðið/Ólafur K. Magnússon
Útför Kistur hinna látnu blómum prýddar í Dómkirkjunni 16. júlí 1970.
Ljósmynd/Ljósmyndasafn Reykjavíkur
Útför Ráðherrar bera kistu Bjarna Benediktssonar úr Dómkirkjunni.