Málfríður - 15.09.2003, Side 29

Frönsk tunga í Québec fylki í Kanada
Saga í stuttu máli og staða í dag
Kanada er stórt land í Norður-Ameríku
sem samanstendur af 10 héruðum og
þremur sjálfstjórnarsvæðum, með saman-
lagt um 30 milljónir íbúa. Stjórn landsins
er í höndum ríkisstjórnar og Hæstiréttur
Kanada er æðsta dómsvaldið. I landinu
búa mörg þjóðarbrot: Indjánar og inúítar
námu landið upprunanlega og innflytj-
endur samtímans koma frá flestum heims-
hornum. Opinber tungumál eru nú frans-
ka og enska en einnig hafa nokkrar tung-
ur frumbyggja vissa lagalega stöðu í einu
sambandsríkjanna. I stjórnarskrá Kanada
var lengst af btið minnst á tungumál en í
seinni tíð hefur þó vægi málstefnunnar
aukist, einkum eftir að svokölluð Kyrrlát
bylting átti sér stað í Québec-héraði. I
kjölfar hennar varð franskan gerð að eina
opinbera tungumáli héraðsins og þar með
snúið við þróun í átt að samlögun
frönskumælandi íbúa Québec að hinu
enskumælandi samfélagi landsins.
I grein þessari mun ég fjalla um tildrög
þess að Frakkar námu land í norðanverðri
Ameríku, um yfirtöku Englendinga á
frönskum landsvæðum og um sambýli
enskumælandi og frönskumælandi íbúa í
landinu, þó einkum og sér í lagi í Québec.
Að lokum mun ég beina sjónum að stöðu
frönskunnar í Québec í dag og að framtíð
hennar í hinni enskumælandi heimsálfu
vestan hafs, Norður-Ameríku.
I. Frá landnámi til breskra yfir-
ráða
Það var á 16. öld sem frönsk tunga hóf að
skjóta rótum í Norður-Ameríku, á því
landsvæði sem við þekkjum sem Kanada í
dag. Landkönnuðurinn Jacques Cartier
lagði upp í leiðangur til Austur-Indía árið
1534 og ákvað hann að fara norðurleið-
ina, þ.e. norður fyrir Ameríku, til að kanna
hvort sú leið væri greið. Svo reyndist ekki
vera en í stað þess að snúa við ákvað hann
að kanna þessar nýju lendur og stóð sú
könnun til ársins 1541, í þremur leiðöngr-
um. Cartier fann fljótlega ármynni Saint-
Laurent fljótsins og sigldi upp eftir því
langa leið, abt að þeim stað þar sem borg-
in Montréal stendur nú. Franski land-
könnuðurinn komst í kynni við innfædda,
þ.e. indíána, og kenndu þeir honum orðið
„canada“ sem þýddi „þorp“ á þeirra máh.
Landsvæðið sem Frakkar könnuðu í
Norður-Ameríku var gríðarlega víðfemt,
það náði yfir allt Nýfundnaland, svæðið
meðfram Saint-Laurent fljótinu, yfir stór-
an hluta landsvæðisins í kringum stóru
vötnin (Great Lakes) og niður eftir Miss-
issippidalnum til Louisiane-fylkis við
Mexíkóflóa.
Jóhanna Björk Guðjónsdóttir.
Aðjúnkt ífrönsku við HÍ.
Kanada í dag
(http://canada.gc.ca/canadiana/map f.htmh
29