Málfríður - 15.09.2003, Síða 32

Hinir enskumæl-
andi kærðu sig
ekki um tví-
tyngi. Það var
því rík ástæða til
að snúa mál-
stefnu héraðsins
frönskunni í hag
og ekkert í
kanadísku
stjórnarskránni
stóð í vegi fyrir
því.
32
þá var það staðreynd að tvítyngdir voru
nær einungis meðal þeirra sem höfðu
frönsku að móðurmáli. Hinir enskumæl-
andi kærðu sig ekki um tvítyngi. Það var
því rík ástæða til að snúa málstefnu héraðs-
ins frönskunni í hag og ekkert í kanadísku
stjórnarskránni stóð í vegi fyrir því, nema
grein 133 í lögum ríkisins frá 1867 sem
kvað á um viss réttindi ensku og frönsku
innan dómkerfisins og á þinginu eins og
fram kom hér fyrr. Arin 1969 (loi 63) og
1974 (loi 22) voru sett lög sem áttu að
tryggja frönskumælandi íbúum viss rétt-
indi og jafnvel gera frönsku að eina opin-
bera tungumáli héraðsins (1974), en
vandamálið var að í báðum tilvikum var
reynt að gera hinum enskumælandi minni-
hluta til geðs með því að láta lögin kveða
á um val innflytjenda urn frönsku- eða
enskumælandi skóla fyrir börnin sín. I 90%
tilfella var vahð þeim enskumælandi í vil.
Arið 1976 komst stjórnmálaflokkurinn
Parti québecois til valda og aðeins ári síðar
voru sett lög sem kváðu á um að franska
væri hið eina opinbera tungumál Québec
héraðs. Lög þessi eða öllu heldur lagabálk-
ur ber titilinn Charte de la langue fran^aise
en er betur þekktur af heimamönnum sem
loi 101.
La Charte de la langue fran^aise var (og er
enn) gríðarlega umfangsmikill lagabálkur
sem byggðist á þremur grundvallarhug-
myndum:
1. Stöðva samlögun við hið enskumæl-
andi samfélag sem hefði þær afleiðingar
að hinir frönskumælandi yrðu að lok-
um minnihlutahópur.
2. Tryggja ríkjandi stöðu frönskumælandi
íbúa á sviði félags- og efnahagsmála.
3. Festa í sessi þá staðreynd að Québec er
frönskumælandi samfélag.
Lagabálkurinn telur í dag einar 214 grein-
ar. Hann skiptist í sex hluta og þrír fyrstu
innihalda fjölmarga kafla hver. I fyrsta hlut-
anum er tekin fyrir staða frönskunnar í
Québec fylki, t.d. í opinberri stjórnsýslu, í
dómskerfinu, í atvinnulífinu og í skólakerf-
inu. Það var ekki síst þessi síðastnefndi kafli
sem vakti sterk viðbrögð hjá stjórnvöldum
í Kanada sem og hjá almenningi sem þótti
of langt gengið í sumum tilfellum. í grein
72 var fjallað um tungumál í skólum og
hljóðaði hún svo :
„Kennsla fer fram á frönsku í forskóla,
grunnskóla og framhaldsskóla með fyrir-
vara um undantekningar sem ffarn koma í
þessum kafla.“
I grein 73 voru taldar upp undantekn-
ingarnar hvað varðaði enska tungu og var
það aðallega ein þessara undantekninga
sem vakti sterk viðbrögð en hún kom fram
í grein 73a. Samkvæmt henni máttu sækja
enskan skóla þau börn sem áttu föð-
ur/móður sem höfðu hlotið grunnskóla-
menntun á ensku í Ouébec héraði. A þess-
um tíma, 1977, var ekkert í stjórnarskránni
sem þetta ákvæði stangaðist á við en and-
svar kanadískra stjórnvalda lét ekki á sér
standa. Arið 1982 var sett nýtt ákvæði í
stjórnarskrá Kanada varðandi réttindi og
frelsi borgaranna og tveimur árum síðar
úrskurðaði Hæstiréttur Kanada að undan-
þáguákvæði 73a stangaðist á við nýja
ákvæðið í stjórnarskránni. Urskurður þessi
var afturvirkur þannig að stjórnvöld í
Québec voru knúin til að breyta undan-
þáguákvæði 73a í þá átt að barn ætti rétt á
að sækja enskan skóla ef faðir/móðir þess
hefði stundað grunnskólanám í enskum
skóla í Kanada. Má ætla að breyting þessi
hafi haft umtalsverð áhrif hvað varðar fjöl-
da þeirra sem sækja enska skóla í Québec.
Breytingin á undanþáguákvæði 73a
hafði ekki síst áhrif á stöðu innflytjenda frá
enskumælandi héruðum Kanada sem vildu
ekki að börn þeirra þyrftu að skipta um
skólamál á miðri skólagöngu. Hins vegar
varð sú breyting á með Charte de la langue
fran$aise að innflytjendur sem komu beint
til Québec frá öðrum löndum urðu að
senda börn sín í franska skóla en ffarn að
1977 höfðu þeir haft val sem yfirleitt var
enskum skólum í hag, eins og áður var
nefnt. Því má bæta við í þessu sambandi að
nokkuð stór hluti innflytjenda, sem setjast
að í Québec, flytja sig um set til ensku-
mælandi héraða að lokum, aðallega Ont-
ario og Bresku Kólumbíu. Québec hérað
virðist því vera eins konar millilending
innflytjenda til Kanada og vaknar því sú
spurning hvort innflytjendalöggjöf héraðs-
ins sé rýmri en í sumum öðrum héruðum
Kanada, sér í lagi þeim vinsælustu eins og
Ontario og Bresku-Kólumbíu.
Með Charte de la languefrangaise var gef-
inn tónninn fyrir málstefnu sem enn þann
dag í dag er við lýði í Québec þó að lítils