Vinnan


Vinnan - 01.03.1943, Blaðsíða 12

Vinnan - 01.03.1943, Blaðsíða 12
sínar liendur þessu umframverðmæti, sem tækni og við- skiptahættir þeirra tíma gátu látið verða á vinnu eins manns umfram það, sem hann þurfti til viðurlífis. Þetta var gert með ýmsum hætti: Með eignarhaldi á höfuð- starfstæki þeirra tíma, manninum sjálfum, þ. e. með þrælahaldi; með eignarhaldi á landi, sem gerði rækt- anda jarðarinnar gerháðan landsdrottni sínum. Með fjárleigum, þannig, að sá er fé þurfti að nota til at- vinnureksturs síns, varð að fá það lánað með afarkost- um hjá þeim, sem áttu. Vinnan var þá, eins og hún er enn í dag, undirstaða mannlegs lífs. En þjóðskipulag þeirra tíma hafði skapað tiltölulega fáum mönnmn rétt- indaaðstöðu til þess að sópa að sér bróðurpartinum af arði allra þegna þjóðfélagsins, frjálsra og ófrjálsra. Það mun nú enginn sæmilega greindur maður leyfa sér að bera brigður á það, að það er þessi ójöfnuður, þetta ranglæti, sem er dýpsta orsök þess, að þessi forn- aldarríki hrörna upp innan frá og falla að lokum í rústir. Menn kunna að hafa gert sér grein fyrir eðli og gildi vinnunnar í þá daga. A það bendir meðal annars sú harðvítuga barátta verkalýðs og alþýðu, sem háð var í Rómaborg hvað eftir annað, og oft kostaði stór- kostlegar blóðsúthellingar, þar sem beztu synir Róma- veldis létu lífið fyrir málstað verkalýðsins. En sérrétt- indastéttinni tókst að því sinni að stemma stigu við allri framþróun — og kvað þar með dauðadóminn upp yfir sér og ríki sínu. Siðlausar, harðgerðar þjóðir moluðu í rústir hið háreista þjóðfélagsmusteri, sem átti svo veikar undirstöður, að það hvíldi á áþján, kúgun og undirokun alls hins vinnandi fólks. Hámenning for- réttindastéttarinnar gat engu bjargað, af því að áþján alþýðunnar gerði ríkið máttvana. IL Á miðöldunum stendur enn við það sama, sem í fornöld, að mestu leyti. Sú orka, sem á takteinum er, til þess að leysa af hendi vinnu, er að mestu starfsorka mannsins, studd af mjög fátæklegum hjálpartækjum, og fáum einum, sem ekki höfðu þekkzt og verið notuð í fornöld. Um allar miðaldir er ekki um aðra fram- leiðslu að ræða en þá, sem sköpuð er með höndunum, handverkfærum og húsdýrum. Verzlunin er mjög tak- mörkuð. Bæirnir fáir og fátt um stórar borgir. Lénsað- allinn er orðinn yfirráðastéttin, sem með jarðeignir sínar að höfuðtæki, tryggir sér arðinn af vinnunni. En nú eru stórar breytingar í aðsigi. Landafundirnir um 1500 eru þar stórvirkasta orsökin. Þungur straumur gulls og silfurs tekur að berast heim til Norðurálfu frá nýlendunum. Verzlunin eykst hröðum skrefum, nýir auðsöfnunarmöguleikar, nýjar aðferðir til þess að gera sér vinnu mannanna að stórfelldari gróðalind en áður, skapast óðfluga. Vöruhungrið fer að gera vart við sig, framleiðsluþörfin eykst. Þetta verður til þess að hrinda áleiðis stórstígri þróun iðnaðarins. Handverksmönnun- um fjölgar og þeir fara að safnast saman á þá staði, þar sem hagkvæmast er að reka einstakar iðngreinar. I þessurn umbrotum fæðist borgarastéttin, sem eiginlega hafði ekki verið til í lénsskipulagi miðaldanna. Smám saman kemur svo stóriðnaðurinn til sögunnar. Ný tæki, nýjar vélar, margföld afköst. Maðurinn er ekki lengur einn um að leggja til starfsorkuna. Járnöld hin nýja er hafin og tröllefldir málmjötnar strita nú við hlið mannsins og undir stjórn hans. Þetta er hin svonefnda iðnbylting. Iðnbyltingin kollvarpaði allri ríkjandi skiptingu stétta, öllu ríkjandi stjórnarfari, lögum og viðskipta- háttum. Og hún gerði annað og meira. Hún skóp nýja stétt — verkalýðsstétt nútímans. Og störf þessarar verkalýðsstéttar voru jafnmikil undirstaða lífsins, eins og störf verkalýðsstéttarinnar hafa verið frá örófi alda, — en aðstaða hennar til þess að njóta ávaxta erfiðis síns var hæpnari en vinnustéttar nokkurra liðinna kyn- slóða í allri sögu mannkynsins. Þetta má þó ekki skilja svo, að verkalýðsstétt nútím- ans hafi orðið til í einni svipan. Hún varð til smárn saman eftir því, sem iðnbyltingin gekk yfir. Og hún var ekki borin til þess að ganga á rósum og hvíla á hægindum. Hún verður til af uppflosnuðum bændum, sem hröktust í atvinnuleit til bæjanna, skapaðist af her- skörum þeirra, sem iðnbyltingin svipti fornum lífsmögu- leikum og knúði réttindalausa inn á nýjar starfsbrautir í þjónustu iðnaðarins. Og um leið byrjar þjáningasaga verkamannsins: Gegndarlaust strit, óholl húsakynni, matvælaskortur, barnaþrælkun, — eymd, þjáning, mannleg niðurlæging, átakanlegri en orð fái lýst. En hinsvegar takmarkalaus auðsöfnun, glæsilegt hóglífi, lífsnautn og þægindi. Það er á grunni þessara and- stæðna, sem verkalýðshreyfing nútímans rís, að vísu veik og fálmandi í fyrstu, en gerist þegar frá líður voldug og áhrifamikil. Og það er bezt að segja það alveg eins og er, og segja það þegar í stað, að það er hún, sem hefir bjargað hinum vestræna kynstofni í iðn- þróunarlöndunum frá algerðri úrkynjun og hruni. Um það leyti, sem hún tók að reisa fyrstu varnarvirki sín fyrir hina nýju verkalýðsstétt, voru hin bágu kjör henn- ar þegar farin að valda slíkurn mannspjöllum, að úr- kynjunin, drykkjuskapurinn, glæpirnir, manndauðinn, voru á góðri leið með að mergsjúga sjálfan lífsmeið hinna vestrænu þjóða. Að þeim kyrkingi, sem þá kom í mannfólkið, búa Bretland, Belgía, Frakkland og Þýzkaland enn, ekki hvað sízt Bretland, þar sem iðn- byltingin hélt fyrst innreið sína. Hitt er svo annað mál, að fasismi og nazismi sýnast vera á góðri leið með að bæta verkalýð Ítalíu og Þýzkalands það upp, sem hann 10 VINNAN

x

Vinnan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vinnan
https://timarit.is/publication/1513

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.