Fréttablaðið - 29.05.2021, Blaðsíða 16

Á jörðu
niðri var
Protas ev­
itsj færður
úr vélinni
án frekari
skýringa.
Hann er
nú í haldi í
Hvíta­Rúss­
landi.
Viðbrögð
íslenskra
stjórnvalda
við fólsku­
brögðum
Samherja
á Íslandi,
í Namibíu
og víðar
hafa verið
lítil sem
engin.
Jón
Þórisson
jon@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Helgi Magnússon FORSTJÓRI OG ÚTGEFANDI: Björn Víglundsson RITSTJÓRI: Jón Þórisson jon@frettabladid.is, FRÉTTASTJÓRAR: Aðalheiður Ámundadóttir adalheidur@frettabladid.is
Ari Brynjólfsson arib@frettabladid.is, Garðar Örn Úlfarsson gar@frettabladid.is MARKAÐURINN: Hörður Ægisson hordur@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 80.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í
stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Kalkofnsvegur 2, 101 Reykjavík Sími: 550 5000, ritstjorn@frettabladid.is
HELGARBLAÐ: Björk Eiðsdóttir bjork@frettabladid.is MENNING: Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrunb@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
Sif
Sigmarsdóttir
n Mín skoðun
n Gunnar
Bandalag kvenna í Reykjavík auglýsir eftir
umsóknum um styrki til Starfsmenntunarsjóðs
ungra kvenna fyrir skólaárið 2021-2022
Tilgangur sjóðsins er að hvetja og styðja við bakið á ungum konum, sem
ekki eiga kost á námslánum, til að afla sér aukinnar menntunar.
Starfsmenntunarsjóður ungra kvenna hefur styrkt konur til náms í rúm 25 ár.
Umsóknareyðublað, úthlutunarreglur og allar nánari upplýsingar má
nálgast á heimasíðu bandalagsins, www.bkr.is.
Umsóknir um styrki skal senda til Bandalags kvenna í Reykjavík,
Túngötu 14, 101 Reykjavík, merktar „Námsstyrkir“ eða í tölvupósti á
bandalagkvennarvk@gmail.com.
Umsóknarfrestur er til 26. júní.
Nær samfellt í fimmtán mánuði höfum við verið undir höftum og frelsi daglegs lífs verið settar skorður vegna heims-faraldursins. Þar hafa skipst á skin og skúrir, vonir og vonbrigði. Varla er að
finna nokkurn mann sem hefði trúað því að til þyrfti
svo lítið kvikindi til að setja mætti allt á skjön. Veiran
reyndist ekkert lamb að leika sér við, þó síðar muni
koma í ljós hvort tilefni var til allra þeirra viðbragða
sem gripið var til. Um það nennir enginn að hugsa nú
þegar ský dregur hratt frá sólu.
Þessum takmörkunum á frelsi höfum við tekið
misjafnlega. Sumir þakka fyrir þær en aðrir formæla
þeim, eins og gengur.
Í þessum heimshluta eigum við því hins vegar ekki
að venjast að settar séu skorður við frelsi. Það er á hinn
bóginn daglegt brauð fólks víða um heim.
Í vikunni tók sig á loft flug Ryanair númer 4978 frá
Aþenu í Grikklandi og var ferðinni heitið til Vilníus í
Litáen. Um borð voru 126 farþegar, þar á meðal 26 ára
gamall Hvítrússi, Roman Protasevitsj. Leiðin lá um
lofthelgi Hvíta-Rússlands. Þegar skammt var eftir út úr
lofthelginni bárust fyrirmæli til f lugstjóra vélarinnar
um að henni skyldi beint til lendingar á flugvellinum í
Minsk í Hvíta-Rússlandi þar sem borist hefði tilkynn-
ing um að sprengja væri um borð.
Herþotur fylgdu vélinni til lendingar. Á jörðu niðri
var Protasevitsj færður úr vélinni án frekari skýringa.
Hann er nú í haldi í Hvíta-Rússlandi.
Protasevich hefur frá 2019 verið í sjálfskipaðri
útlegð frá Hvíta-Rússlandi. Hann hefur verið gagn-
rýninn á stjórnvöld í heimalandi sínu og haldið uppi
umfjöllun um margt það sem miður hefur farið þar í
landi.
Hvíta-Rússland er sérstætt ríki. Það er um fimmt-
ungur af stærð Íslands og þar búa tæpar tíu milljónir
manna. Frá árinu 1994 hefur Alexander Lúkasjenko
verið þar við völd sem forseti landsins. Með stjórnar-
skrárbreytingum hefur hann tryggt sér setu á for-
setastóli eins lengi og hann nennir og lystir. Hann
hefur verið nefndur síðasti einræðisherra Evrópu
og er býsna vel að þeirri nafnbót kominn. Þrátt fyrir
gervilýðræðið sem dregið er fram á tyllidögum þegar
Lúkasjenko þykist endurnýja umboð sitt, verður hann
varla annað en hreinræktaður einræðisherra.
Í föðurlandi sínu er Protasevitsj nú haldið föngnum
fyrir það eitt að halda uppi gagnrýnni umfjöllun um
stöðuna í þessu furðuríki.
Viðbrögð annarra Evrópuríkja virðast fumlaus
þótt þau hafi látið ögn á sér standa. Fljótlega hlýtur
Protasevitsj að verða leystur úr haldi frjáls ferða sinna.
Jafnvel þótt vinurinn í varpa, Pútín, styðji forseta
landsins með ráðum og dáð. Af forsetastóli rymur svo
Lúkasjenko eitthvað um ólögmæta íhlutun annarra
ríkja og hreytir innihaldslausum fúkyrðum til beggja
handa. Hvíta-Rússland og forseti þess eru fyrirmynd
um hvernig ríki eiga ekki að vera.
Hvað sem okkur finnst um takmarkanir á frelsi sem
við uppi á Íslandi höfum þurft að þola treystum við
því að það sé tímabundið ástand og við getum brátt
kvatt vopnin.
Aðrir þurfa sennilega að bíða lengur. n
Vopnin kvödd
Um síðustu helgi var f lugvél Ryanair, sem f laug frá Grikk-landi til Litáen, þvinguð til lend-ingar í Hvíta-Rússlandi. Um borð í vélinni var hvít rúss neski blaða-
maðurinn Roman Protasevitsj, sem fjallað
hefur gagnrýnið um þarlend stjórnvöld. Var
Protasevitsj leiddur út og handtekinn af hvít-
rússnesku lögreglunni áður en vélinni var leyft
að halda för sinni áfram.
Uppátæki hvítrússneskra yfirvalda olli
hörðum viðbrögðum. Evrópusambandið
hyggst beita Hvíta-Rússland refsiaðgerðum.
Atlantshafsbandalagið krafðist þess að blaða-
maðurinn yrði tafarlaust látinn laus. Guðlaug-
ur Þór Þórðarson, utanríkisráðherra Íslands,
fordæmdi framferðið og sagði það aðför að
tjáningarfrelsi og mannréttindum. Sagði Guð-
laugur mikilvægt að „alþjóðasamfélagið sendi
skýr skilaboð“ því að „engin viðbrögð senda
skilaboð um að þetta sé ásættanlegt og hafi
engar afleiðingar í för með sér. Ef það er gert
er hætt við því að þetta haldi áfram og menn
gangi enn þá lengra.“
Starfsskilyrði blaðamanna í Evrópu fara
versnandi. Samtökin Blaðamenn án landa-
mæra lýstu yfir áhyggjum af ástandinu í
síðasta mánuði í kjölfar þess að gríski blaða-
maðurinn Giorgos Karaivaz var skotinn til
bana fyrir utan heimili sitt. Hann er fjórði
blaðamaðurinn sem myrtur er í Evrópu á síð-
ustu fimm árum.
„Frjáls fjölmiðlun er ekki aðeins mikilvæg
lýðræðinu, hún er lýðræðið,“ er haft eftir frétta-
manninum Walter Cronkite. Fæstum dylst
mikilvægi blaðamanna (öðrum en Brynjari
Níelssyni). Blaðamenn án landamæra telja að
ofsóknir á hendur blaðamönnum í Kína hafi
átt þátt í kórónaveirufaraldrinum. Við upphaf
hans bældu kínversk yfirvöld fréttir um vírus-
inn og handtóku uppljóstrara sem vöruðu við
ástandinu, þar á meðal lækninn Li Wenliang
sem deildi upplýsingum um nýjan, bráðsmit-
andi vírus með umheiminum í desember 2019
en lést sjálfur úr Covid-19 nokkrum mánuðum
síðar. „Hefði fjölmiðlafrelsi ríkt í Kína hefði
kannski verið hægt að koma í veg fyrir heims-
faraldur,“ sagði fulltrúi samtakanna.
Nýverið komst upp um skipulagðar aðgerðir
sjávarútvegsfyrirtækisins Samherja til að
þagga niður í blaðamönnum. Sérstök „skæru-
liðadeild“ á vegum fyrirtækisins stundar
njósnir og skipulagðar árásir á blaðamenn
með það að markmiði að hræða þá og aðra til
hlýðni. Sú innsýn sem landsmenn hafa fengið
undanfarna viku í innra líf almannatengla og
lögfræðinga Samherja – á yfirborðinu sitja þeir
gráklæddir fyrir framan tölvuna en í huganum
fara þeir með hlutverk í nýjustu Bond-mynd-
inni „Salt í sárið“ þar sem Þorbjörn Þórðarson
leysir af hólmi Daniel Craig – væri fyndin ef
málið væri ekki svona alvarlegt.
Ísland féll nýverið um eitt sæti á alþjóð-
legum lista yfir fjölmiðlafrelsi og situr nú í því
sextánda. Er þetta fjórða árið í röð sem Ísland
fellur niður á listanum. Herferð Samherja gegn
blaðamönnum er nefnd sem ein ástæða þess
að Ísland heldur áfram að falla.
Hvernig stendur á því að stærsta sjávarút-
vegsfyrirtæki Íslands kemst upp með að sýna
frjálsri fjölmiðlun álíka lítilsvirðingu og Alex-
ander Lúkasjenko, forseti Hvíta-Rússlands,
sem gjarnan er kallaður „síðasti einræðisherra
Evrópu“? Guðlaugur Þór Þórðarson veit svarið.
Viðbrögð íslenskra stjórnvalda við ásök-
unum um fólskubrögð Samherja á Íslandi, í
Namibíu og víðar hafa verið lítil sem engin.
„Engin viðbrögð senda skilaboð um að þetta
sé ásættanlegt og hafi engar afleiðingar í för
með sér,“ sagði Guðlaugur Þór um atlögu Hvít-
rússa að blaðamanni. „Ef það er gert er hætt við
því að þetta haldi áfram og menn gangi enn
þá lengra.“
Samherji gengur æ lengra í atlögu sinni
að frjálsri fjölmiðlun. Það væri óskandi að
íslenskt ráðafólk léti sig íslenskt tjáningarfrelsi
jafnmiklu varða og tjáningarfrelsi í fjarlægum
löndum. n
Guðlaugur Þór veit svarið
SKOÐUN 29. maí 2021 LAUGARDAGUR