Morgunblaðið - 08.02.2022, Qupperneq 14

14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 8. FEBRÚAR 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Febrúar
minnti á
sig í viku-
byrjun. Hann á
það til. Og þótt
hann valdi einatt
uppnámi, töfum,
vandræðum og
stundum tjóni, þá
kemur hann landsmönnum
ekki lengur í eins opna skjöldu
og öldum saman áður og er
ekki einn mánaða um það.
Veðurfræðingar eru á vaktinni
og gefa forskot til varúðar sem
breytir miklu.
Okkar menn á Veðurstofu,
þótt góðir séu og þekki heima-
hagana best, njóta einnig góðs
af þéttu samstarfi við systur-
stofnanir með sín gervitungl
og tól. Það þarf ekki að leita
langt aftur til að segja að áður
var öldin önnur. Þótt „veður-
varnir“ í núverandi mynd séu
um flest nútímafyrirbæri þá
hefur okkar fagfólk á þeim
bænum eflst hvert ár og ára-
tug að þekkingu og búnaði svo
að miklu munar. Við, sem lítið
vitum, skiljum það þó, að veðr-
ið á það sammerkt með öðru,
að vandi er um slíkt að spá.
Enda erum við, sem erum
sólgin í veðurspár, reglulega
minnt á það að ekki sé endi-
lega öruggt að spáin muni ræt-
ast út í æsar. Og okkur hefur
verið kennt að þær verði þó
mun öruggari eftir því sem
spádagur kemur nær. En spár
fleiri daga fram fyrir sig eru
mikilvægar þótt ekki sé hvert
atriði geirneglt. Þá veitist tóm
til undirbúnings og áminning
er um að fylgjast vel með
næstu spáskrefum. Þótt örlítið
frávik verði er óþarft að „gera
veður út af því“.
Langt er þó síðan landinn
tók „réttum“ veðurspám sem
sjálfsögðum hlut, og þýðir það
ekki að spámennskan sé ekki
metin að verðleikum. Sumir
þeirra, sem höfðu þó ekkert
hlutverk sl. mánudagsnótt, en
fylgdust þó með hvernig hvein
í, mátu að verðleikum að
óveðrið mætti ekki bæði óboð-
ið og fyrirvaralaust. Og hugs-
að var til þeirra sem við
treystum á alla daga vegna vá-
legra atburða sem kunna að
verða og sumir án aðvörunar.
Stór hópur hefur þann
starfa að bregðast við, hvort
sem aðvörun er engin, fáeinar
klukkustundir eða dagar.
Nefndir eru af handahófi og
sem dæmi löggæslu- og
slökkviliðsmenn, starfsmenn
vegagerðar og þeir sem þurfa
að tryggja tengingar raf-
magns, sem getur verið hættu-
spil, og aðrir ábyrgðarmenn
nauðsynja nú-
tímans. Landhelg-
isgæslu má nefna
sérstaklega og eru
þó margir aðrir
ótaldir. Svo kemur
sá skari sem bætir
því ofan á starfs-
daginn að bregð-
ast skjótt og óvænt við og eru
iðulega í verulegri hættu. Og
þótt allt fari vel, sem oftast er,
kemur margur örmagna úr út-
köllum. Hvers vegna þeir velja
að standa undir kröfum, sem
enginn á til þeirra, svara ekki
aðrir fyrir þá. En geta má í
eyðuna, um þá miklu lífsfyll-
ingu sem fórnin gefur þegar
best tekst til. Hversu oft höf-
um við ekki hugsað til þeirra
mörgu sem óvænt hafa átt allt
undir því að slíkir væru til
taks, þrautþjálfaðir fyrir eigin
aga og með aðdáunarverða
fórnarlund. Að því leyti til „er-
um við ekki herlaust land“.
Þannig hittist á að þegar
óveðursins var von fengu lög-
gæslumenn og ýmsir af þeim
öðrum sem áður voru nefndir
kall um að leita að lítilli flugvél
með fjórum mönnum sem kom
ekki fram eftir ætlaðan flug-
tíma. Aðstæður voru erfiðar
og óveðrið skammt undan.
Ekki var endilega líklegt að
eftirsóknarverðasti árangur
næðist við þessar aðstæður.
En þó er kapp, skipulag og
nálgun slíkrar leitar undir
þeim formerkjum að haldið
skuli í vonina. Þau íslensku
dæmi eru reyndar furðumörg
sem réttlæta að seinast skuli
gefa frá sér veika von. Við erf-
iðar aðstæður, í bítandi kulda
og kapphlaupi við óveðrið, var
lagt á djúpið, í tvöfaldri merk-
ingu. Í þetta sinn varð því ekki
bjargað sem varðaði mestu.
Það varð ljóst þegar leit vél-
arinnar bar árangur. En þó
var eftir að veita nánustu að-
standendum þau svör sem þau
biðu eftir og vildu alls ekki fá.
Þennan næsta þátt í ótta og
sorgarferli mátti þó ekki
draga að óþörfu.
Allir, sem fylgdust ákaft
með fréttum þennan til-
tölulega skamma tíma,
klukkustundir, fundu mjög til
með aðkomufólkinu sem beið
og ekki síður aðstandendum
íslenska flugmannsins, sem
var fær og reyndur að sögn
þeirra sem best þekkja til. Þar
sem flak vélarinnar fannst
fljótt og sérfræðingar telja sig
geta komið henni á land til
rannsóknar, þá munu einnig í
þeim efnum hugsanlega fást
einhver svör um tildrög þessa
óláns.
Íslendingar eru bet-
ur undirbúnir en
nokkru sinni undir
athafnir og afl nátt-
úru, en samt kemur
margt enn á óvart}
Margt að þakka þótt
ekki fari allt vel
N
ýlega staðfestist það sem öllum
mátti vera ljóst, nema mögu-
lega samgönguráðherra og
borgarstjóra, að Sundabraut
væri í sérflokki hvað arðsemi
varðar.
Skýrsla verkfræðistofunnar Mannvits og
hinnar dönsku COVI, sem birt var 17. desem-
ber síðastliðinn, leggur mat á þrjár mismun-
andi útfærslur Sundabrautar – tvær þar sem
brú þverar Kleppsvíkina og eina með jarð-
göngum þar undir.
Arðsemin til næstu 30 ára er á bilinu 185-235
milljarðar, eftir því hvaða leið verður fyrir val-
inu. Mestur ábati felst í minni akstri, útblæstri
og mengun og styttri ferðatíma vegfarenda.
Til samanburðar er rétt að nefna að gert er
ráð fyrir 25,9 milljarða arðsemi fyrsta áfanga
Borgarlínu, samkvæmt skýrslu sömu aðila sem birt var í
júní 2020, þar sem notast var við sömu aðferðafræði. Mun-
urinn er 7-9-faldur.
Á meðan arðsemi Sundabrautar er jafn mikil fyrir ís-
lenskt samfélag og raunin er, þá er óboðlegt að fram-
kvæmdir við hana dragist til ársins 2031, og það er ártal-
ið ef allt gengur eins og í sögu. Því miður eru litlar líkur á
að það verði raunin miðað við framgöngu borgarstjóra
undanfarin kjörtímabili og vegna linkindar samgöngu-
ráðherra í samskiptum sínum við hann.
Hvert ár sem tefst að koma Sundabraut í notkun felur í
sér gríðarlegan kostnað fyrir samfélagið, bæði fjárhags-
legan og umhverfislegan. Fyrir áhugafólk um útblástur
bílaflotans, þá er áætlað að heildarakstur á höfuðborgar-
svæðinu geti minnkað um 150 þúsund kílómetra
á sólarhring með tilkomu Sundabrautar.
Í viðtali í útvarpsþættinum Sprengisandi á
Bylgjunni síðastliðinn laugardag ræddu saman
um Sundabraut sá sem hér skrifar og Sabine
Leskopf, borgarfulltrúi Samfylkingarinnar. Þar
þótti mér þrennt áhugavert koma fram hjá við-
mælanda mínum.
Í fyrsta lagi sagði borgarfulltrúinn Samfylk-
inguna tala fyrir þeim kosti sem útilokar hjól-
andi og gangandi umferð frá því að nýta sér
þverun Kleppsvíkur. Það er gott að það liggi
fyrir.
Í öðru lagi hélt borgarfulltrúinn því fram að
Reykjavíkurborg hefði ekki þvælst fyrir lagn-
ingu Sundabrautar. Það er efni í annan pistil að
fara yfir þá sögu.
Í þriðja lagi hélt borgarfulltrúinn því fram að
raunverulega hefði Sundabrautin verið stopp vegna þess
að „Símapeningarnir“ hefðu tapast í bankahruninu. Þetta
er furðulegur fyrirsláttur, enda væri þá ekki verið að vand-
ræðast með viðbyggingu Landspítalans við Hringbraut
hefði þessi saga einhverja tengingu við raunheima, enda
hluti svokallaðra „Símapeninga“ eyrnamerktur því verk-
efni á sínum tíma. Raunin er sú að fjármögnun Sunda-
brautar verður aldrei vandamál, skipulagsmálin hjá
Reykjavíkurborg eru vandamálið.
Allar mögulegar útfærslur Sundabrautar eru hag-
fræðilega góðar, við þurfum bara að komast af stað.
Bergþór
Ólason
Pistill
Tafatjón vegna dráttar á Sundabraut
Höfundur er þingmaður Miðflokksins.
bergthorola@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
V
erið er að gera tilraunir
með notkun á skít frá fisk-
eldisstöðvum, svokallaða
laxa- eða fiskimykju, til
áburðar við landgræðslu og ræktun.
Virðist þessi áburður henta vel til
landgræðslu en vegna þess hversu
vatnshlutfallið er hátt borgar sig ekki
að flytja mykjuna til notkunar langt í
burtu.
Með vaxandi laxeldi í kerum á
landi og tilkomu seiðastöðva með
vatnsendurnýtingarkerfi fellur til
aukið magn af skít sem er síaður frá.
Mun þessi starfsemi aukast mjög á
næstu árum, ef áætlanir ganga eftir.
Nokkur verkefni í gangi
Gerð hefur verið ein tilraun, að
minnsta kosti, með að nota laxa-
mykju við túnrækt og landgræðslu,
það er í verkefni sem Landgræðslan,
Landbúnaðarháskóli Íslands og fleiri
standa að. Mykjan mun hafa komið
frá seiðastöð Arctic Fish í Tálknafirði
sem er fyrsta seiðastöðin með fullt
endurnýtingarkerfi.
Bóndi í Núpasveit er að skoða
möguleika á að nota úrgang úr seiða-
eldisstöð Fiskeldis Austfjarða á
Kópaskeri til landgræðslu, að því er
fram kom nýlega í Bændablaðinu.
Icelandic Land Farmed Salmon ehf.,
sem er að undirbúa fiskeldi á strönd
Heimaeyjar í Vestmannaeyjum, hef-
ur gert samning við Vestmanna-
eyjabæ og Landgræðsluna um að
nýta laxamykju sem til fellur við eld-
ið í landgræðslu í nágrenni stöðv-
arinnar, meðal annars í gróður-
snauðum hlíðum Eldfells.
Aukin notkun lífrænna efna
Magnús H. Jóhannsson, sviðs-
stjóri hjá Landgræðslunni, rifjar upp
að hann hafi lengi hvatt til aukinnar
notkunar á lífrænum áburði. Góður
árangur hafi náðst á síðustu árum því
frá árinu 2015 hafi magn lífrænna
efna til landgræðslu á vegum Land-
græðslunnar sexfaldast. Ekkert af
því sé fiskimykja. Telur hann mjög
jákvætt ef hún bætist við.
Í þróuðum fiskeldislöndum er
fiskimykja notuð skipulega til rækt-
unar og fer sú starfsemi vaxandi með
fjölgun stöðva með vatnsendurnýt-
ingarkerfum. Sérhæfð fyrirtæki sjá
um þennan þátt starfseminnar.
Ekki liggur fyrir hversu mikið
magn fellur til hér á landi eða mun
falla til með frekari þróun.
Magnús segir að fiskimykja sem
notuð var í uppgræðslu á Rangár-
völlum á síðasta ári hafi skilað góðum
árangri. Gróðurinn hafi tekið vel við
sér. Styrkur næringarefna er ekki
hár í fiskimykju eins og hún kemur
úr kerunum en það er leyst með því
að dreifa miklu magni.
Dýrt að flytja vatnið
Bendir Magnús á að ákveðnir
erfiðleikar séu á því að nýta áburð-
arefni með miklu vatnsinnihaldi, eins
og svínaskít, kúamykju og fiski-
mykju. Dýrt sé að flytja skítinn og
hagkvæmast sé að dreifa honum í ná-
grenni laxeldisins. Nefnir hann Þor-
lákshöfn í því efni. Þar séu næg verk-
efni á gróðursnauðum söndum fyrir
mykju úr stækkandi landeldi. Hægt
er að minnka vatnsinnihaldið með
þurrkun. Það mun hafa verið gert í
seiðastöð Arctic Fish í Tálknafirði.
Segir Magnús að rannsaka þurfi
betur möguleika á að nota mykjuna
við ræktun í landbúnaði. Þar séu aðr-
ar kröfur gerðar en í landgræðslu.
Afurðirnar þurfi að vera af
ákveðnum gæðum og því skipti máli
að bera réttu áburðarefnin á gróð-
urinn.
Laxamykja nýtist
vel við landgræðslu
„Við erum að reyna að finna leiðir til að nota lífræn
efni, hverju nafni sem þau nefnast, til uppgræðslu. Er-
um að prófa ýmsar moltugerðir, seyru, kjúklingaskít,
kjötmjöl og ýmislegt fleira. Það er til skammar hvernig
við förum með þessi efni. Sumt nýtum við vel en flest
fer út í sjó,“ segir Magnús H. Jóhannsson.
Að minnsta kosti tvö seyruverkefni eru í gangi. Sex
sveitahreppir í Árnes- og Rangárvallasýslu hafa sam-
starf um endurskipulagningu á söfnun rotþróaseyru.
Efnið er kalkað á Flúðum og dreift til uppgræðslu. Unn-
ið er að breytingum á frárennslismálum í Mývatns-
sveit. Efninu er safnað í tank og svokölluðu svartvatni
verður dreift á uppgræðslusvæði á Hólasandi.
ÝMIS EFNI PRÓFUÐ
Magnús H.
Jóhannsson
Seyra notuð til uppgræðslu
Morgunblaðið/Hari
Bera skarn á hóla Nota verður stórvirk tæki til að bera vatnsmikinn skít á
tún eða ógróið land. Það á við um laxamykju eins og kúamykju og svínaskít.