Morgunblaðið - 02.04.2022, Page 45

MENNING 45
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 2. APRÍL 2022
Ragnheiður Birgisdóttir
ragnheidurb@mbl.is
Í leikhópnum Skýjasmiðjunni er að
finna helstu frumkvöðla í íslensku
heilgrímuleikhúsi. Sýningin Hjarta-
spaðar vakti mikla lukku árið 2013 og
nú er komið að frumsýningu nýrrar
sýningar úr smiðju hópsins. Sú ber
titilinn Hetja og verður frumsýn-
ingin í Tjarnarbíói í kvöld, laugardag,
klukkan 20.
„Verkið fjallar um þennan mann-
lega kærleika sem myndast í erfiðum
aðstæðum,“ segir
leik- og grímu-
gerðarkonan Al-
dís Davíðsdóttir
um verkið.
„Sýningin er
aðallega innblásin
af þeim mannlega
kærleika sem
myndast þegar
fólk þarf einhvern
til að halla sér
upp að og því þeg-
ar fólk reynir að gleðja þá sem eru í
kringum það þótt aðstæðurnar séu
hrikalegar, reynir að halda í gleðina
til þess að geta tekið næsta skref í
þessu lífi.“
Að miðla gleðinni
Leikritið gerist á sjúkrastofnun.
„Þetta snýst eiginlega um viðbrögð
starfsfólks og fórnfýsi þess þegar
kemur að því að hjálpa langveiku
barni í sínum bata. Þetta er svona
grátbroslegt og svolítið draumkennt
á köflum. Gríman er þannig að þegar
þú situr og horfir á hana á sviðinu þá
er eins og þú þurfir ekki að meðtaka
jafn mikið með rökhugsun og heil-
anum heldur meðtekurðu beint inn í
hjartað. Og við erum svolítið að vinna
þaðan, að vinna með þetta hjarta.
Hvernig maður hjálpar næsta manni
með því að vera með hjartað á rétt-
um stað og miðla gleði til þess að fólk
geti tekið næsta skref inn í daginn
sinn.“
Auk Aldísar mynda hópinn þau
Ágústa Skúladóttir sem leikstýrir
verkinu og leikararnir Stefán Bene-
dikt Vilhelmsson, Orri Huginn
Ágústsson, Ellen Margrét Bæhrenz
og Fjölnir Gíslason. Greta Clough er
í hlutverki verkefnisstjóra.
„Gríman er svolítið okkar form í
Skýjasmiðjunni og við erum eini heil-
grímuleikhópurinn hér á landi eftir
því sem við best vitum. Við settum
upp Hjartaspaða árið 2013 og það
var fyrsta heilgrímusýningin sem
hefur verið sýnd á landinu og Hetja
er önnur.“
Í heilgrímuleikhúsinu er sagan
sögð með hreyfingum og líkamstján-
ingu. „Það er enginn texti í sýning-
unni þannig að hún fer yfir þessi
tungumálalandamæri. Það getur
hver sem er komið óháð tungumáli
og jafnvel heyrn. Þetta er rosalega
opið og það er þannig sem við viljum
hafa það.“
Grímurnar hafa sem von er stóru
hlutverki að gegna í heilgrímuleik-
húsinu og Aldís hlaut tilnefningu til
grímuverðlaunanna fyrir grímugerð-
ina í Hjartaspöðum. Aldís býr þær til
úr efni sem kallast „worbla“. Við
gerð grímanna fyrir Hjartaspaða
hafði hún notað pappamassa en þetta
nýja efni gerir grímurnar enn ná-
kvæmari en áður. „Þetta er rosa
skemmtilegt efni og létt. Þetta er í
rauninni plastefni sem maður getur
brætt með hitabyssu yfir leir og mót-
að eftir því sem maður er búinn að
leira.“
Gerir svipinn tvíræðan
„Mér finnast grímurnar bara svo-
lítið koma til mín. Ég sest bara niður
með leirinn og þær sem vilja koma
koma. Svo þegar ég leira grímuna þá
birtast þessi föstu svipbrigði. En ég
geri svipinn tvíræðan, jafnvel pínulít-
ið ólíkan milli hægri og vinstri vanga-
svips, þannig að leikarinn geti svolít-
ið leikið sér með það.“ Þá hafa ljósin
sem falla á grímuna líka áhrif. Halli
leikarinn sér fram virðist persónan
leiðari en ef hann lítur upp. „Gríman
virðist þannig skipta svip á sviðinu.
Það er rosalega mikið tungumál í
gangi, þótt það sé bara líkami og föst
gríma sem tjáir það,“ segir Aldís.
Liðin eru heil níu ár síðan hið vin-
sæla leikverk Hjartaspaðar var sett
upp og beðið hefur verið með eftir-
væntingu eftir nýju verki úr smiðju
leikhópsins. Hópurinn setti að vísu
upp eina barnasýningu í millitíðinni,
Fiskabúrið, árið 2014, í samstarfi við
Þjóðleikhúsið. Skýjasmiðjan hefur
hins vegar viljað setja upp aðra sýn-
ingu á borð við Hjartaspaða og sótt
um styrki til þess síðustu ár, sem
skilaði sér loks árið 2020. „Við erum
ekkert smá glöð að hafa fengið þenn-
an styrk. Svo vegna Covid dróst það
að koma sér inn í hús og ýmislegt
svoleiðis en við erum búin að vera að
vinna að þessu verki síðan þá.“
Aldís segist finna fyrir miklum
spenningi meðal leikhúsáhugafólks
og aðdáenda Hjartaspaða. „Það eru
svo margir sem koma til manns og
segjast hafa verið að bíða eftir þess-
ari sýningu í mörg ár. Þannig að það
er mikil spenna fyrir því að koma og
upplifa þetta aftur.“
Meðtekur „beint inn í hjartað“
- Önnur heilgrímusýning Skýjasmiðjunnar, Hetja, frumsýnd í Tjarnarbíói
- Grímugerðarkonan Aldís segir leikverkið ná yfir landamæri tungumálsins
Heilgrímur Aldís Davíðsdóttir segir leikverkið Hetju vera grátbroslegt og svolítið draumkennt á köflum.
Aldís
Davíðsdóttir
Myndlistarkonan
Rut Rebekka
Sigurjónsdóttir
opnar sýningu á
málverkum og
grafík í sal Ís-
lenskrar graf-
íkur hafnar-
megin í Hafnar-
húsinu í dag,
laugardag, kl.
14. Málverkin eru gerð með olíu-
litum á striga, máluð á síðustu
þremur árum, grafíkin er olíu-
sáldþrykk.
Þetta er 24. einkasýning Rutar
Rebekku (f. 1944). Hún hefur lagt
stund á myndlist í 48 ár og hefur
meðal annars verið með einkasýn-
ingar á Kjarvalsstöðum, í Hafnar-
borg, í Norræna húsinu, Gallerie
Gammel Strand í Kaupmannahöfn,
Hamar Kunstforening í Noregi og
Piteaa Kunstforening í Svíþjóð.
Rut Rebekka nam við Mynd-
listaskóla Reykjavíkur, MHÍ og í
Skidmore Collage í Bandaríkj-
unum.
Rut Rebekka sýnir
í Grafíksalnum
Rut Rebekka
Tvennir tón-
leikar verða í
Hallgrímskirkju
um helgina. Í
dag, laugardag,
kl. 12 heldur
Kári Þormar
dómorganisti
hádegistónleika.
Flytur hann fjög-
ur tónverk, eftir
J.S. Bach, Messiaen, Langlais og
Duruflé.
Á morgun, sunnudag, kl. 17 held-
ur kvennakórinn Vox Feminae síð-
an tónleika í kirkjunni ásamt
sópransöngkonunni Hrafnhildi
Árnadóttur Hafstað og Birni Stein-
ari Sólbergssyni organista. Gesta-
stjórnandi á tónleikunum er Stein-
ar Logi Helgason. Á efnisskránni
eru Messe Basse eftir Gabriel
Fauré, hið áhrifamikla kórverk Lit-
anies a la vierge noir eftir Francis
Poulenc, Panis angelicus eftir
César Franck, en nú er minnst 200
ára afmæli tónskáldsins, auk verka
eftir Lili Boulanger og Camille
Saint-Saëns.
Tónleikar Kára og
Vox Feminae
Kári Þormar
AF LISTUM
Silja Björk Huldudóttir
silja@mbl.is
H
ow to make love to a man nefnist
rannsóknarsýning sviðslistahópsins
Toxic King sem nýverið var frum-
sýnd undir merkjum Umbúðalauss
í Borgarleikhúsinu. Í sýningarrýminu á þriðju
hæð leikhússins hafa ungir sviðshöfundar á síð-
ustu misserum skapað einstaklega frumlegar,
skemmtilegar og áhugaverðar sýningar og er
nýjasta afurðin þar engin undantekning.
Í verki sínu rannsaka Andrés P. Þorvaldsson,
Ari Freyr Ísfeld Óskarsson, Helgi Grímur Her-
mannsson og Tómas Helgi Baldursson karl-
mennskuna út frá ýmsum vinklum. Þeir skoða
hlutverkin sem karlar taka á sig í samskiptum
sínum við aðra, hvernig karlmenn geta elskað
sjálfa sig nú þegar umræðan um eitraða karl-
mennsku er orðin opnari og þeir neyðast jafnvel
til að horfast í augu við það að framkoma þeirra
og kynbræðra hefur meitt aðra, hvernig tilfinn-
ingalíf þeirra birtist og hvernig þeim gengur
(eða gengur ekki) að tjá líðan sína. Sýningin er
eins og mósaík þar sem við blasa margar og
ólíkar myndir sem saman skapa ákaflega sterka
og góða heild.
Á sviðinu mætir áhorfendum fjöldi dekkja
sem kveikir hugrenningartengsl við verkstæði
og bíla, sem eru tengdir karlmennskunni órjúf-
anlegum böndum. Í loftinu hanga jakkaföt sem
Andrés, Ari og Helgi mæna á og reyna að ná.
Freistandi er að sjá þessa mynd sem hugleið-
ingu um það hvernig karlar máta sig inn í hlut-
verkin sem þeim eru ætluð. Á milli þess sem
leikararnir þrír smella sér í búninga úr villta
vestrinu þar sem átök feðga í Kúrekabæ eru til
umfjöllunar eða bera boli með áletruninni
„Pússíkall heima“ í tengslum við fyrirlestur
kvöldsins sem er samnefndur sýningunni klæð-
ast þeir gráum jogginggöllum sem minnir okk-
ur á saklausu drengina sem þeir eitt sinn voru.
Lengsta drengjasena verksins er ein sú áhrifa-
ríkasta og átakanlegasta. Þar sjáum við þre-
menningana fyrst á barnsaldri þar sem þeir
skylmast málglaðir með trésverðum meðan þeir
láta sig dreyma um að verða ríkir frægir læknar
á fullorðnisárum. Þegar í ljós kemur að einn úr
hópnum er að flytja burt úr hverfinu einsetja
þeir sér að hittast á sama stað eftir nákvæmlega
18 ár, en þegar kemur að þeim endurfundum
virðast þeir hafa misst getuna til tjáskipta og
þögnin ein ræður ríkjum meðan bjórinn er
þambaður. Þetta kallast sterklega á við lýsingu
hópsins í viðtali við Morgunblaðið á frumsýn-
ingardag þar sem þeir minntu á að „tilfinn-
ingagáfan er vöðvi sem þarf að æfa, og þeir sem
ekki æfa hann þorna upp og enda sem sveskj-
ur“.
Hugmyndin um mikilvægi þjálfunar til að
skapa meistarann birtist líka með skýrum hætti
í ramma sýningarinnar, sem hefst og endar á
því að Helgi leikur intróið af „Smoke on the
Water“ á rafmagnsgítar. Líkt og loðir við
marga vill hann geta masterað hluti án þess að
þurfa að hafa fyrir þeim, en þannig gengur lífið
ekki fyrir sig. Framfarir nást ekki nema með
æfingunni og iðkun, hvort sem ætlunin er að
bæta spilamennsku eða tjáskipti.
Andrés, Ari og Helgi, undir styrkri leikstjórn
Tómasar nálgast efniviðinn af húmor og hlýju.
Við hlæjum að strákunum í heita pottinum sem
missa málið þegar þeir sjá sæta stelpu ganga
fram hjá eða pabbanum sem hefur ekki verið
mikið til staðar fyrir fermingarbarnið í gegnum
tíðina og veit því ekkert hvað hann á að segja í
ræðu sinni. Önnur ræða föður var mun grát-
legri, en þar reyndi viðkomandi að útskýra fyrir
næstum kynþroska dóttur sinni hvers vegna
hann myndi af vanmætti sínum bregðast henni
um leið og samfélagið færi að kyngera hana.
Loks verður að nefna frábærlega sterka senu
þar sem þremenningarnar reyndu að stappa í
sig stálinu áður en þeir hugðust setja vini sínum
stólinn fyrir dyrnar vegna eitraðrar karl-
mennsku hans.
How to make love to a man er kjörin sýning
fyrir öll sem vilja bæði fá að hlæja og klökkna.
En hún er ekki síður mikilvæg þar sem hún set-
ur fókus á brýnt samfélagslegt málefni; hvernig
opnum við og þróum samtalið um, við og milli
karla með öllum sínum blæbrigðum.
Liggur þér eitthvað á hjarta?
Ljósmynd/Vigdís Perla Maack
Fókus „How to make love to a man er kjörin sýning fyrir öll sem vilja bæði fá að hlæja og
klökkna. En hún er ekki síður mikilvæg þar sem hún setur fókus á brýnt samfélagslegt málefni;
hvernig opnum við og þróum samtalið um, við og milli karla með öllum sínum núönsum.“