Morgunblaðið - 09.04.2022, Blaðsíða 45

MENNING 45
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 9. APRÍL 2022
Einar Falur Ingólfsson
efi@mbl.is
Ástin lætur tímann líða – og tíminn
lætur ástina líða,“ segir Erró íhugull
eftir að hafa gengið um sali Lista-
safns Reykjavíkur í Hafnarhúsi og
séð hvar verk frá öllum hans langa
ferli eru komin þar upp á veggi í til-
komumikilli yfirlitssýningu sem fyll-
ir alla sali safnsins og verður opnuð
kl. 14 í dag.
„Ég held mikið upp á málshætti,“
bætir Erró við. „Ég held það væri
gott að veita árlega verðlaun fyrir
besta nýja málsháttinn. Það er svo
mikið af vélum og allskyns nýju dóti
sem tengjast engum málsháttum.“
Hann segist eiga bók um íslenska
málshætti og einn af þeim sem eru
honum að skapi er hálfnað er verk
þá hafið er. „Hann ýtir við manni, til
að halda áfram,“ segir hann hugsi.
Erró hefur alla ævi þótt vera með
atorkusömustu og einbeittustu lista-
mönnum, eins og ævintýraleg verkin
á viðamikilli sýningunni leiða ber-
sýnilega í ljós – eflaust hefur ekki
þurft að ýta mikið við honum um
dagana. Erró verður níræður síðar á
árinu, 19. júlí, og afrakstur ævi-
starfsins er heldur betur áhrifaríkur
og mikill að vöxtum eins og þessi
viðamikla yfirlitssýning sannar,
stærsta sýning á verkum eftir Erró
sem sett hefur verið upp hér á landi.
Heiti hennar er Sprengikraftur
mynda og á vel við.
Sýningin endurspeglar glæsilegan
feril Errós og er að mestu byggð á
listaverkagjöf hans til Reykjavíkur-
borgar. Árið 1989 tók borgin við um
2.000 verkum eftir listamanninn,
auk skjala og annarra gagna. Lista-
verkasafnið hefur vaxið jafnt og þétt
síðustu árin og telur nú hátt á
fimmta þúsund verka. Erró-safninu
var fundinn staður í Hafnarhúsi og
var gjöfin grunnur þess að Listasafn
Reykjavíkur hóf starfsemi í húsinu.
Sýningarstjórar eru Danielle
Kvaran, verkefnastjóri Erró-safns
Listasafns Reykjavíkur, og Gunnar
B. Kvaran. Um sýningarhönnun sér
Axel Hallkell Jóhannesson. Á sýn-
ingunni eru meira en 300 listaverk af
ýmsum gerðum, sem og ljósmyndir
og annar fróðleikur um listamann-
inn. Gunnar og Danielle rita í sýn-
ingarskrána um ólík tímabil á ferli
Errós, en einnig eru í henni textar
og viðtöl eftir Bjarna Hinriksson,
Jean-Max Colard, Alain Jouffroy,
Jean-Jacques Lebel, Hans Ulrich
Obrist og Anne Tronche.
Til Danmerkur og Frakklands
„Ég er alveg hissa sjálfur,“ segir
Erró og hlær þegar haft er á orði að
glögglega megi finna fyrir afköstum
hans og starfsþreki í verkunum á
þessari stóru sýningu. En hvernig
finnst honum að mæta þessum verk-
um, frá öllum ferlinum, hér aftur í
sölunum? Eru þau eins og gamlir
vinir?
„Ég horfi fyrst eftir því hvort
hvítt er hvítt í þeim! En þau hafa elst
svo vel, það hefur verið settur fernis
á þær sumar og það er eins og þær
hafi verið málaðar í gær, ég er bara
hissa,“ segir hann kankvíslega.
„Svo er þetta helvíti vel sett upp!
Rosalega vel, verð ég að segja,“ seg-
ir hann og er auðheyrilega ánægður.
Sýningin fer á flakk eftir að henni
lýkur í Hafnarhúsinu. Hún átti að
fara til Moskvu en af því verður vita-
skuld ekki í ljósi einangrunar Rúss-
lands í samfélagi þjóðanna en næsta
vor verður hún sett upp í ARos-
safninu vinsæla í Árósum. Þar á eftir
verður hún sett upp í borginni An-
goulême og Erró kveðst ánægður
með að sjá verkin verða sýnd í
Frakklandi sem hefur verið hans
heimaland lungann úr ævinni. Í An-
goulême var líka sett á sínum tíma
upp gríðarstór veggmynd eftir Erró
en hann segir borgina vera kallaða
höfuðborg teiknimyndasagna.
„Sýningin verður bæði í Angou-
lême og í fjórum bæjum í kringum
borgina,“ segir hann. „Mér finnst
gaman að verkin muni ekki stoppa í
París heldur fari til Suður-
Frakklands í þessa skemmtilegu
borg og bæina í kring.“
„Þetta eru sögumyndir“
Erró segir að ef litið sé yfir þau
myndverk sem hann hefur skapað
um dagana, þá megi í þeim finna vís-
anir í eða verk um margt það merki-
legasta og umtalaðasta sem gerst
hefur á þeim tíma. „Þetta eru sögu-
myndir. Og svo fann ameríski list-
fræðingurinn Arthur C. Danto
skemmtilegt nafn á minn stíl, popp-
barokk.“
Þegar Erró er spurður að því
hvort hann líti á sig sem túlkanda
þess sem hefur verið að gerast í
mannkynssögunni, þá neitar hann
því. En segir að vissulega hefði verið
gaman að sjá fleiri feta þessa slóð, að
gera svona verk.
En Erró hefur alltaf fylgst vel
með því sem er að gerast og þurft að
þekkja söguna, hvort sem það er
listasagan eða pólitíkin.
„Það er alveg rétt,“ segir hann.
„En stundum hef ég ekki haft hug-
mynd um það hvaðan ég hef fengið
upplýsingarnar sem ég vinn með eða
myndefnið, þegar ég sé klippimynd-
irnar sem ég hef gert um þetta. Nú
eru til átta yfirlitsskrár með um
16.000 málverkum sem ég hef gert
og ég held að það séu þar að auki að
minnsta kosti 30.000 klippimyndir
til. Ég hef aldrei farið út í að gera
skrá um þær. En fólk hefur sent mér
myndir víða að, frá mörgum löndum,
og svo er ég með svona 80 skúffur á
vinnustofunni þar sem allt er flokk-
að niður. Ég þarf kannski að leita að
landslagi, opna landslagsskúffuna og
get þá valið úr mörgum myndum að
vinna út frá.“
„Þetta kemur af sjálfu sér“
Þegar Erró er spurður að því
hvort hugurinn sé sífellt að spinna
upp ný verk, þá svarar hann: „Já já,
þetta kemur af sjálfu sér!“
Og það er ekki að heyra að heims-
faraldur kórónuveirunnar hafi
breytt verklagi hans á neinn hátt.
„Ég vakna klukkan sjö á morgn-
ana. Ég bý á fimmtu hæð í smá íbúð
og labba niður 120 tröppur. Þá kem-
ur bíll sem nær í mig og ekur mér á
vinnustofuna, um hálftíma leið. Það
er svo mikið af þjófum í neðan-
jarðarlestinni, og núna líka úti á göt-
um, að það er orðin eina leiðin fyrir
mig að komast á vinnustofuna. Svo
er ég á vinnustofunni til sex um
kvöldið en þá er ég sóttur og ekið
heim. Vilai konan mín er stórfínn
kokkur og eldar fyrir okkur. Við er-
um búin að vera saman núna í fimm-
tíu ár – á giftingarsamningi. Við er-
um ekki gift en með samning,“ segir
hann og hlær.
Þegar Erró er spurður hvort hann
sé alltaf sáttur við dagsverkið þegar
hann heldur heim, þá hugsar hann
sig um. Segir svo: „Ég sef mjög vel
en ég vakna svona þrisvar, fjórum
sinnum á hverri nóttu, og þá fer ég
að hugsa um hvað ég gerði daginn
áður og hvað ég muni gera á morg-
un. Ég mæti alltaf undirbúinn í vinn-
una.“
Fótboltar í kössunum
Blaðamaður fylgdist með Erró
ganga um sali sýningarinnar og
virða gömul verk sín fyrir sér. Hann
staldraði lengi við sum, rýndi í þau
og studdi jafnvel hendi á strigana.
Þegar hann er spurður að því hvort
hann langi að halda áfram með ein-
hverjar myndraðanna á sýningunni,
þá er svarið nei. „Ég hugsa ekkert
um það. Ég var aðallega að skoða
verkin til að sjá hvort litirnir standi
sig enn og svo hugsaði ég um
tæknina. Og það er allt hundrað pró-
sent hér!“ segir hann sáttur.
Stærsta hluta verkanna í Erró-
safninu í Listasafni Reykjavíkur
sendi Erró hingað til lands árið 1989
en þá var fyrirhugað að setja upp
safn með þeim á Korpúlfsstöðum.
Hann rifjar upp að á þeim tíma hafi
Albert Guðmundsson verið sendi-
herra Íslands í Frakklandi.
„Hann bauðst til að senda kassana
með verkunum til Íslands í dipló-
matapósti, en þetta voru 15-20 kass-
ar. Þegar Albert kom í tollinn þá
kynnti ég hann fyrir tollverðinum
sem ætlaði ekki að trúa því að þarna
væri gamla fótboltakempan komin.
Þeir fóru að tala um fótbolta og
kassarnir fóru í gegn.
Að lokum spurði tollvörðurinn:
Hvað er í öllum þessum kössum?
Þetta eru fótboltar, það eru engir
fótboltar til á Íslandi! svaraði Al-
bert.“ Og Erró skellihlær við að rifja
þetta upp.
„En þá kom mest af þessum verk-
um hingað, við Gunnar Kvaran völd-
um saman syrpur sem pössuðu vel
saman.“
Svo fór að ekkert varð af Erró-
safni á Korpúlfsstöðum en yfirleitt
eru uppi stórar sýningar í Hafnar-
húsinu með úrvali verka eftir hann,
sem hefur vakið verðskuldaða at-
hygli. En þessi sýning er með öðrum
hætti, miklu stærri, og gefur afar
heildstætt yfirlitt með fjölda lykil-
verka frá ferli Errós.
„Mér finnst hún vera mjög vel
hugsuð og vel hengd,“ segir hann
um framkvæmdina.
Ekkert ónæði á eyjunni
Erró segist stoppa í eina góða
viku á Íslandi að þessu sinni og ekk-
ert ferðast núna um landið. Svo
heldur hann suður að Miðjarðarhafi
í sumar, eins og hann hefur gert í
marga áratugi.
„Ég er með hús á smáeyju við
Spán, sem heitir Formentera og er
nærri Ibiza. Ég byggði það fyrir 50
árum. Ég fékk þá verðlaun frá Cass-
andra-stofnuninni í Chicago og það
gerði mér kleift að byrja að byggja.
Húsið var hannað af frægum frönsk-
um arkitekt.“
Og á Formentera dvelur Erró
með konu sinni yfir sumarið. Vinnst
honum jafn vel þar að listinni og í
París?
„Ég vinn betur þar en í París því á
Formentera er enginn sími! Ég er
ekkert ónáðaður,“ svarar hann og
brosir.
Morgunblaðið/Einar Falur
Listamaðurinn „Ég sef mjög vel en ég vakna svona þrisvar, fjórum sinnum á hverri nóttu, og þá fer ég að hugsa um
hvað ég gerði daginn áður og hvað ég muni gera á morgun. Ég mæti alltaf undirbúinn í vinnuna,“ segir Erró.
„Ég er alveg hissa sjálfur“
- Sprengikraftur mynda er heiti yfirlitssýningar á verkum Errós sem verður opnuð í Listasafni
Reykjavíkur í dag - Listamaðurinn verður níræður á árinu en heldur ótrauður áfram að vinna
Skoðun Erró skoðar eitt stórra verka sinna á sýningunni. „Það er allt
hundrað prósent hér,“ segir hann um útlitið á verkunum og sýningu.
Í Listasafni Reykjavíkur –
Hafnarhúsi verður í dag opnuð
sýningin Sprengikraftur mynda,
sú umfangsmesta sem nokkru
sinni hefur verið sett upp hér á
landi með verkum eftir Erró.
Erró, fæddur Guðmundur
Guðmundsson árið 1932 í Ólafs-
vík, er einn fárra íslenskra lista-
manna sem náð hafa fótfestu í
heimi alþjóðlegrar myndlistar.
Sýningin er heildstæð úttekt á
hinum litríka feril listamanns-
ins. Þar má finna allt frá gjörn-
ingum, vídeólist, grafík, fjölfeldi
og klippimyndum, til stórra
verka í almannarými og mál-
verka á öllum skala, sem hafa
unnið honum verðugan sess í
evrópskri listasögu. Erró var í
fararbroddi evrópsku framúr-
stefnunnar á sjöunda áratugn-
um. Þar er nafn hans ekki að-
eins tengt endurnýjun fígúratífs
myndmáls, vegna uppfinningar
hans á frásagnarmálverkum
sem byggja á samklippi, heldur
einnig við hræringar sem
kenndar voru við uppákomur og
tilraunakvikmyndir.
Listamaður í
fararbroddi
VIÐAMESTA SÝNING ERRÓS