Morgunblaðið - 17.05.2022, Síða 6

BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Náttúruverndarsamtökin Náttúru-
grið telja ekki unnt að rökstyðja afl-
aukningu þriggja virkjana Lands-
virkjunar á Þjórsár-Tungnaár-
svæðinu, sem gert er ráð fyrir í
stjórnarfrumvarpi að verði heimiluð
án þess að fara í gegn um ramma-
áætlun. Telja félagasamtökin að sú
viðbót við orkuframleiðslu sem
fengist sé allt of lítil til að standa
undir fjárfestingunni. Þess vegna
telja þau að það hangi á spýtunni
hjá Landsvirkjun að samhliða yrði
farið í Kjalölduveitu úr Þjórsá.
Umhverfis- og samgöngunefnd
Alþingis er með til umfjöllunar
frumvarp umhverfis-, orku- og lofts-
lagsráðherra um að breyta gildis-
sviði laga um rammaáætlun þannig
að hún taki ekki til stækkunar á
þeim virkjunum sem þegar eru í
rekstri, svo framarlega sem stækk-
unin feli ekki í sér rask á óröskuðu
svæði. Með því verði hægt að hraða
framkvæmdum til að auka afkasta-
getu þeirra virkjana sem þegar eru
í rekstri. Meginrökin eru þau að
þetta sé liður í því að Ísland nái
markmiðum sínum í loftslags-
málum.
Framkvæmdin ekki arðbær
Áður hefur komið fram að Lands-
virkjun hefur áhuga á að ráðast í
aflaukningu í þremur vatnsaflsvirkj-
unum sínum á Þjórsár-Tungnaár-
svæðinu og HS orka að auka afl
jarðvarmavirkjunar sinnar í Svarts-
engi. Aukið afl virkjana Landsvirkj-
unar er ætlað til að nýta leysinga-
vatn sem í núverandi ástandi fer
ónýtt fram hjá vélum stöðvanna
þegar mikið rennsli er í ánum og
miðlunarlón full. Hins vegar mun
orkuvinnslugeta virkjananna aukast
lítið. Með því að auka uppsett afl
þeirra um 210 megavött myndi sam-
anlögð orkuvinnslugeta aðeins
aukast um um 25-42 gígavattstundir
á ári.
Í samráði á fyrri stigum málsins
komu fáar athugasemdir og um-
hverfisverndarsamtök lögðust ekki
gegn áformunum. Við annan tón
kveður í umsögn Náttúrugriða sem
umhverfis- og samgöngunefnd ósk-
aði eftir. Í umsögninni, sem Snæ-
björn og Sverrir Guðmundssynir
hafa unnið, kemur fram það álit að
stækkanir virkjana Landsvirkjunar
geti ekki staðið sem sjálfstæðar
framkvæmdir í skilningi laga um
verndar- og orkunýtingaráætlun og
fyrirhugaðra breytinga á þeim, þar
sem fjárfestingin geti ekki skilað
arði án þess að ganga á óraskað
svæði með tengdum framkvæmd-
um. Þær séu að þessu leyti í algerri
andstöðu við efni og yfirlýst mark-
mið frumvarpsins og þá stefnu sem
kemur fram í stjórnarsáttmála um
að nýta betur virkjanir.
Vitnað er til útreikninga Hag-
fræðistofnunar Háskóla Íslands þar
sem framtíðartekjur af stækkun
þriggja virkjana Landsvirkjunar
eru núvirtar á 2,5 milljarða og er þá
miðað við hámarks orkuframleiðslu
og að orkan verði öll seld sem
tryggt rafmagn. Kostnaðurinn er
sagður trúnaðarmál en Náttúrugrið
áætla hann, miðað við aðrar fram-
kvæmdir, 15-20 milljarða eða 6-8
sinnum meiri en núvirtar heildar-
tekjur. Því sé enginn fjárhagslegur
grundvöllur fyrir stækkunum sem
sjálfstæðum virkjanakostum.
Vatn færi af fjórum fossum
Náttúrugrið benda á að Lands-
virkjun hafi lengi haft áform um að
koma upp Norðlingaölduveitu með
lóni í Þjórsárverum til þess að veita
vatni í Þórisvatn, sem er aðalmiðl-
unarlón virkjana Landsvirkjunar.
Þegar það var slegið út af borðinu
hafi fyrirtækið komið með nýja út-
færslu, Kjalölduveitu, sem sé sam-
bærileg að öllu leyti nema hvað
stíflað yrði neðar í farvegi Þjórsár.
Myndi framkvæmdin hafa mikið
rask í för með sér og fjórir af merk-
ustu fossum landsins, Kjálkavers-
foss, Hrútshólmafoss, Dynkur og
Gljúfurleitarfoss yrðu vatnslausir
eða því sem næst.
Niðurstaðan í umsögn Náttúru-
griða er að ekki sé unnt að rök-
styðja stækkun virkjananna þriggja
án þess að farið yrði samhliða í
Kjalölduveitu úr Þjórsá. „Lög sem
veittu brautargengi framangreind-
um stækkunum, eða öðrum viðlíka,
gengju gegn almannahag, allsherj-
arreglu og viðskiptasiðferði. Því má
ekki samþykkja frumvarpið eins og
það liggur fyrir nefndinni,“ segir
þar.
Telja að horft sé til Kjalölduveitu
- Náttúrugrið vara við frumvarpi um að stækkanir virkjana verði undanþegnar rammaáætlun
- Aflaukning virkjana of dýr til að standast nema gert sé ráð fyrir vatni úr Kjalölduveitu Þjórsár
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Dynkur Vatn myndi fara að mestu leyti af Dynk og þremur öðrum fossum í Þjórsá ef Kjalölduveita yrði byggð.
Virkjanir sem Landsvirkjun hyggst stækka
Heimild: Náttúrugrið
Hrauneyjar Sigalda Vatnsfell Alls
Bygging 1978-1981 1973-1978 2001
Afl MW 210 150 90 450
Orkugeta GWst/ár 1.300 920 490 2.710
Áætluð aflaukning MW 90 65 55 210
Framleiðsluaukning GWst/ár 9-12 6-10 10-20 25-42
Hlutfallsleg aukning 0,7-0,9 0,7-1,1 2-4,1 0,9-1,5
6 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 17. MAÍ 2022
Erpur Snær Hansen, forstöðumaður
Náttúrustofu Suðurlands, segir lund-
ann í Vestmannaeyjum vera seinna á
ferð en hann hefur verið í áratugi.
„Lundinn er óvenjulega seinn í
Eyjum og einkennilega lítið af fugli
uppi, eitthvað sem menn hafa ekki
séð í áratugi. Hvað það þýðir veit ég
ekki,“ segir Erpur í samtali við Morg-
unblaðið. „Ég var hræddur um að það
væri komin fuglaflensa, hún er orðin
mjög slæm hjá súlunni. Við greindum
tvo lunda um daginn sem fundust
dauðir en þeir voru ekki með fugla-
flensu.“
Erpur segir að ekki hafi rekið á
land mikið magn af dauðum lundum
en nóg sé af síli og ættu fuglanir því
að hafa nóg fæði. Hann vonast til þess
að fuglaflensan sé á undanhaldi. Erp-
ur segist mikið spurður hvað þetta
þýði fyrir veiðar á lundanum.
„Ég mæli með hófsamri veiði sam-
hliða sölubanni,“ segir Erpur.
Brigitte Brugger, sérgreinadýra-
læknir hjá Matvælastofnun, segir
óljóst hvort fuglaflensan hafi áhrif á
hversu seinn lundinn sé á land í ár.
„Það liggur ekki fyrir greining, en
við höfum heyrt frá fuglaskoðunar-
mönnum að það sé eitthvað í gangi
hjá lundanum. Það er svolítið óljóst
hvort það sé fuglaflensan eða hvað,“
segir Brigitte við blaðamann.
„Það eru færri greiningar, en við
metum hvort sýni séu tekin úr villtum
fuglum. Við tökum ekki sýni úr öllum
sem finnast,“ segir Brigitte.
Hún segir enn gilda sömu varúðar-
ráðstafanir vegna fuglaflensunnar og
voru settar á í lok mars.
„Við erum að bíða eftir niðurstöð-
um úr greiningu frá síðustu viku og
þá getum við endurmetið stöðuna
hvort það sé hægt fljótlega að aflétta
þessum varúðarráðstöfum eða hvort
það sé ástæða til að hafa þær áfram í
gildi,“ segir Brigitte. anton@mbl.is
Lundinn ein-
kennilega seinn
- Veiði verði hófleg samhliða sölubanni
Morgunblaðið/Sigurgeir Jónass.
Eyjar Lundinn er óvenjulega seinn
að setjast upp í Vestmannaeyjum.