Morgunblaðið - 17.06.2022, Blaðsíða 11

11
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 17. JÚNÍ 2022
„Verulega eftirminnilegt í minni æsku er
ljóðalestur prófessors Richards Becks sem
fékk far með Loftleiðum frá Ameríku til að
flytja kveðju frá Vestur-Íslendingum hinn 17.
júní. Þórarinn Eldjárn gat ekki á sér setið að
yrkja hálfgert níð um Rikka Bekk og Megas
söng þetta svo seinna með viðeigandi ekkasog-
um og slurpi. Þú dóst á Arnarhóli eins og róni
gæfusnauður, var ort,“ segir Finnbogi Her-
mannsson rithöfundur.
Sem barn segist Finnbogi hafa skynjað 17.
júní sem skilyrðislausan. Ábyrgðarmenn hafi
séð sig til knúna til að minna á frelsishetjuna.
„Stjórnmálamenn og uppalendur urðu að hafa
frelsishetju sem væri unga Íslandi til fyr-
irmyndar. Eigi skal víkja, að vísu frekar
snubbótt slagorð. Fjölmenningarsamfélagið á
Íslandi, sem er auðvitað ekkert eitt samfélag,
er jafn utangátta og innfæddir þegar kemur
að ritúalinu. Á tímabili hét þetta „jibbí jei“-
dagurinn og kannski enn. Þjóðin sér í sjón-
varpinu þegar nýstúdent leggur liljukransinn
að líkneski Jóns Sigurðssonar á Austurvelli og
fyrirfólk landsins og útlendir sendimenn hafa
mublur til að sitja á en ekki sauðsvartur al-
múginn. Samt er það svo um mörg okkar sem
fædd erum eftir seinni heimsstyrjöld að það er
eins og þessi uppþembingur hafi skriðið undir
húðina á okkur eins og kúabólusetningin, jafn-
vel tekið sér bólfestu í bakheilanum. Ég stend
mig til dæmis að því að vera að skrautmála hjá
mér flaggstöngina og setja á hana forkunn-
legan hún. Og á hún auðvitað að vera komin
upp fyrir 17. júní með blaktandi fána.“
Stöngin með
blaktandi fána
„Mannkynið er alltaf að verða tengdara og
margvíslegir menningarheimar kynnast sífellt
betur fyrir vikið. Ör þróun stafrænna innviða
og samningar um frjálsa för fólks á milli landa
hafa haft mikla samþjöppun milli þjóða og
landsvæða í för með sér svo nú í fyrsta sinn í
sögu mannkynsins er í reynd mögulegt að tala
um alþjóðasamfélag,“ segir Arndís Anna
Kristínar- og Gunnarsdótir þingkona Pírata.
„Þann 17. júní fylkist fólk niður í bæ að
kaupa gasblöðrur og kandífloss, veifa íslenska
fánanum, sum jafnvel íklædd búningum og
skotthúfum. Fjallkonan flytur ávarp þjóðinni
til heilla og saman syngjum við svo óð til ætt-
jarðarinnar. Hvaða merkingu hefur slíkur
þjóðlegur hátíðardagur í alþjóðavæddum
heimi; er 17. júní orðinn úrelt þjóðremba sem á
ekkert erindi við nútímann? Nei, erindið er
nokkru flóknara. Tilefni hátíðahaldanna er
nefnilega ekki bara þjóðernisstolt. Við höldum
daginn hátíðlegan vegna stofnunar lýðveld-
isins árið 1944. Táknar hátíðin fyrst og fremst
sjálfstæðan rétt íslensku þjóðarinnar til þess
að ákveða eigin örlög. Hér hefur íslenska þjóð-
in skapað samfélag sem við getum að mörgu
leyti verið stolt af – og er vonandi einhverjum
þjóðum til fyrirmyndar. Þessi lýðræðishugsjón
er aðlaðandi – og fólk kemur til Íslands til þess
að fá að taka þátt í henni. Þess vegna ætti
þjóðhátíðardagurinn að minna okkur á verð-
mætin sem fólgin eru í virðingunni fyrir mann-
réttindum, jöfnum tækifærum og sjálfsákvörð-
unarrétti; verðmæti sem gera fólki kleift að
auðga samfélagið á sinn eigin einstaka hátt.“
Hugsjónin
er aðlaðandi
„Íslendingar eru orðnir miklu fjölbreyttari
hópur en þeir voru fyrir nokkrum áratugum.
Erlendir ferðamenn streyma líka til landsins
og fólk kemur til starfa úr öllum heims-
hornum. Innfæddir fylgjast ákafir með
heimsmálum og lesa útlendar bækur um fjöl-
breytt efni. Æ fleiri flytjast þar að auki til út-
landa í nokkur ár eða jafnvel alfarið, fyrir
utan öll styttri ferðalög. Það má því ætla að
alþjóðavæðing og fjölmenning eigi vel við
þjóðina. Sú þróun er jákvæð, að mínu mati,“
segir Már Jónsson prófessor í sagnfræði við
Háskóla Íslands.
„Ég tel alveg um að gera að halda í ýmsar
þær hefðir sem hafa mótast í landinu á
löngum tíma. Allir geta haft gaman af eða
nýtt þær til að hugleiða lífið á þessari eyju
sem óneitanlega er skringilega staðsett en
þeim mun áhugaverðari. Slíkt gildir um nátt-
úrufar og ekki síður menningu þessara örfáu
sem hér búa og hafa búið. Þjóðhátíðardag-
urinn er ein af þessum hefðum og jafnvel þótt
tómahljóð sé í ræðum ráðamanna er ekki vert
að það spilli fyrir því að boðskapurinn er góð-
ur. Inntak hans er sjálfstæð þjóð í sjálfstæðu
landi sem býr við góðan efnahag og frelsi til
orða og athafna, hvað sem líður vanköntum
og vandræðagangi á ýmsum vettvangi og
hljóta alltaf að verða til staðar. Þetta geta all-
ir sem búa í landinu nýtt sér til að vera í góðu
skapi yfir því sem gengur vel og er gleðilegt.
Sama gildir um Íslendinga erlendis og bara
tilhugsunin um þennan dag hlýtur að kalla
fram bros.“
Hugleiða lífið
á þessari eyju
„Þjóðhátíðardagurinn hefur alltaf verið í miklu
uppáhaldi hjá mér og ég held hann hátíðlegan
með fjölskyldu minni. Það hefur verið rík hefð
hérna hjá Hafnarfjarðarbæ að hafa glæsilega
skemmtidagskrá úti um allan bæ. Það verður
engin undantekning á því nú í ár og einnig
verður kvölddagskrá endurvakin með tón-
leikum á Thorsplani,“ segir Guðbjörg Oddný
Jónasdóttir, varabæjarfulltrúi og formaður
menningar- og ferðamálanefndar Hafnarfjarð-
arbæjar.
„Hafnfirðingar eru duglegir að taka þátt í
hátíðahöldunum og við fáum einnig fjölmarga
gesti frá öðrum sveitarfélögum í kring. Sjálfs-
mynd okkar Íslendinga ber þess merki að við
erum ungt lýðveldi og hefðir okkar eru ennþá í
mótun. Við eigum auðvelt með að taka við öðr-
um vestrænum siðum og tileinka okkar, en 17.
júní er einn af fáum dögum þar sem allir lands-
menn koma saman og fagna Íslandi.
Það er vert að rifja upp söguna og hversu
stutt er síðan við urðum sjálfstæð og hversu
vel okkur hefur gengið að byggja upp landið
þar sem lífsgæði eru með þeim mestu í heim-
inum. 17. júní er mikilvægur dagur fyrir okkur
Íslendinga til að fagna sjálfstæði okkar, sér-
stöðu í hinum alþjóðlega heimi og einnig tæki-
færi til að kynna söguna fyrir nýjum Íslend-
ingum. Það er ábyrgðarhluti fyrir okkur að
taka vel á móti nýjum Íslendingum og setja þá
inn í siði okkar, hugarheim og hvernig það hef-
ur mótað okkar að alast upp á Íslandi. Fögnum
deginum saman, íslenskum hefðum, tungu og
landi.“
Dagurinn er
mikilvægur
Hvaða boðskap flytur þjóðhátíðardagurinn 17. júní fyrir Íslendinga á tímum alþjóðavæðingar og fjölmenningar? Spurningin er stór og
áleitin. Tækifæri til að kynna söguna fyrir nýjum Íslendingum, sagði einn aðspurðra. Alþjóðavæðing á vel við íslensku þjóðina svaraði ann-
ar og þingmaður minnir á jöfn tækifæri fólks. Rithöfundurinn nefnir „jibbí jei“, slagarann sem sautjándinn er stundum kenndur við.
Dagskrá verður víða um land í dag í
tilefni þjóðhátíðar. Athöfn á vegum
Alþingis og forsætisráðuneytisins
hefst á Austurvelli í Reykjavík kl.
11.10 og verður henni sjónvarpað og
útvarpað á RÚV. Forseti Íslands,
Guðni Th. Jóhannesson, leggur
blómsveig frá íslensku þjóðinni að
minnisvarða Jóns Sigurðssonar og
Katrín Jakobsdóttir forsætisráð-
herra flytur hátíðarræðu.
Tvær skrúðgöngur
Klukkan 13 leggja af stað skrúð-
göngur frá Hagatorgi og Hallgríms-
kirkju og í báðum tilvikum er fólki
stefnt í Hljómskálagarðinn. Þar og í
nágrenni verður ýmislegt skemmti-
legt í boði; tónlist og sprell. – Þjóð-
hátíðardeginum 17. júní verður
fagnað með fjölbreyttri dagskrá í
Árbæjarsafni. Þá bregður svo við að
efnt verður til hátíðahalda í út-
hverfum. Í frístundagarðinum við
Gufunesbæ verður hátíð milli kl. 14
og 17 en í lokin eru tónleikar þar
sem fram kom Espólín, 5K á kortið,
Dóra og döðlurnar og Jón Jónsson. Í
Breiðholti verður hátíðardagskrá
með leikjum og ýmsu skemmtilegu á
Leiknisvellinum við Austurberg
milli kl. 13 og 16.
Á fimm stöðum í Kópavogi
Í Kópavogi verða hátíðahöld í til-
efni þjóðhátíðardagsins á alls fimm
stöðum; við menningarhúsin í Borg-
arholti, Fífuna við Dalsmára, í
Fagralundi í Fossvogsdal, við Sala-
laug og Kórinn í Vatnsendahverfi.
Skemmtidagskrá er á öllum stöðum.
Svæðin verða opnuð kl. 12 sem varir
til 17.00. Hátíðardagskrá hefst svo
klukkan 14, nema við Menningar-
húsin þar sem hún hefst kl. 13.30.
Þar flytur ávarp Ásdís Kristjáns-
dóttir, sem nú fyrir nokkrum dögum
tók við sem bæjarstjóri í Kópavogi.
Tvær skrúðgöngur verða í tengslum
við 17. júní í Kópavogi. Önnur sem
leggur af stað frá MK klukkan 13.00
og gengur sem leið liggur að Menn-
ingarhúsunum. Hin leggur af stað
frá Hörðuvallaskóla kl. 13.30 og
gengur í Kórinn.
Hátíð í Lystigarði
Á Akureyri leggur skrúðganga af
stað kl. 12.45 frá Gamla húsmæðra-
skólanum við Þórunnarstræti og fer
í Lystigarðinn þar sem hátíðahöld
hefjast um kl. 12. Þar mun Kammer-
kór Norðurlands syngja þjóðsöng-
inn og fjallkonan ávarpar gesti
garðsins, en hún er Hildur Lilja
Jónsdóttir, nýstúdent frá MA. Í
framhaldinu verður dagskrá í Minja-
safninu í Innbænum frá kl. 14-16 –
og um kvöldið verður skemmtun og
spilverk á Ráðhústorginu.
Þjóðhátíðardegi fagnað
- Austurvöllur árdegis - Grafarvogshátíð og Breiðholtið
- Fimm staðir í Kópavogi - Nýstúdent fjallkona nyrðra
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Sautjándinn Skátarnir fara gjarnan fremstir í hátíðahöldum dagsins.
Til hamingju Ísland!