Morgunblaðið - 16.07.2022, Qupperneq 22

22 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. JÚLÍ 2022
Þín upplifun
skiptir okkur máli
Kringlan ... alltaf næg bílastæði
Borðabókanir á
www.finnssonbistro.is eða
info@finnssonbistro.is
Við tökum vel á móti þér
Fjölbreyttur og spennandi
matseðill þar sem allir
finna eitthvað við sitt hæfi
Skoðið matseðilinn á
finnssonbistro.is
Mér blöskrar lítt
grunduð og við-
sjárverð framganga
Seðlabanka í stýri-
vaxtamálum. Tel hana
byggða á gömlum
kreddum og úreltri
aðferðafræði. Skal
þetta skýrt svona:
Hvað er fasteigna-
markaðurinn?
Fasteignamarkaðurinn sam-
anstendur af þeim húsbyggjendum
og hús- eða íbúðaeigendum sem
eru að bjóða og selja fasteignir,
íbúðir sínar, svo og þeim, sem eru
að kaupa og fjárfesta í húsnæði nú
á líðandi stundu.
Á þessum markaði er tiltölulega
lítill hluti landsmanna en þörf er
talin á 3-4.000 nýjum íbúðum á ári
og árlega mun vera gengið frá 10-
12.000 fasteignaafsölum.
Þó að allir þurfi þak yfir höfuðið
er þessi markaður því aðeins virk-
ur gagnvart fámennum hópi.
Hvað er fasteigna-
markaðurinn ekki?
Þeir sem seldu eða keyptu fast-
eignir í gær, í síðasta mánuði, í
fyrra eða áður eru auðvitað ekki
lengur á fasteignamarkaði, þeir
eru komnir af honum.
Sá hópur hins vegar sem var á
fasteignamarkaði en er kominn af
honum og skuldar húsnæðislán
með breytilegum vöxtum mun vera
um 50.000 lántakendur, 120-
150.000 manns. Stór hluti lands-
manna.
Hvernig verkar
stýrivaxtahækkun?
Þegar stýrivextir eru hækkaðir
hækka vextir til húsnæðiskaupa
líka, þannig að kaupendur sem
þurfa lán til kaupanna verða að
greiða hærri vexti af lánum. Þetta
dregur úr kaupgetu og kaupvilja,
minnkar eftirspurn.
En þetta er ekki meginfaktorinn
á húsnæðismarkaði. Hann snýst
um framboð og eftirspurn. 80-90%
af vandanum á húsnæðismarkaði
hér er skortur á framboði. Stýri-
vaxtahækkun eykur ekki framboð,
hún dregur úr því. Virkar kol-
öfugt.
Og það sem verra er: Stýri-
vaxtahækkun bitnar líka og að-
allega á öllum þeim margfalt
stærri hópi sem kominn er af hús-
næðismarkaði en skuldar enn hús-
næðislán með breytilegum eða
verðtryggðum vöxtum.
Sá hópur, þeir sem skulda með-
alstórt húsnæðislán, 35 milljónir,
þessar 50 þúsund fjölskyldur,
þurfa nú að borga 80.000 krónum
meira á mánuði, milljón á ári, en
þær þurftu áður en Seðlabanki
byrjaði að hækka stýrivexti.
Fyrir mér er með ólíkindum,
glórulaust, að Seðlabanki geri ráð-
stafanir til að hindra lítinn hóp í
fasteignakaupum, sem heldur er
ekki að virka, á kostnað þess að
lífskjör og afkoma margfalt stærri
hóps skerðist alvarlega.
Hvað þykist Seðlabanki
vera að gera?
Í viðtali við Innherja/Vísi 4. maí
sl. sagði seðlabankastjóri: „ Við er-
um að reyna með þessu (stýri-
vaxtahækkunum) að vinna í haginn
fyrir komandi kjarasamninga.“
Heldur maðurinn virkilega að
hann sé að búa í haginn fyrir kom-
andi kjarasamninga með því að
skerða kjör 50.000 fjölskyldna um
80 þúsund krónur á mánuði?
Allt þetta fólk, um þriðjungur
þjóðarinnar, þarf nú 100-120 þús-
undum króna hærri laun á mánuði
– skattar dragast frá – bara til að
greiða hækkaða vexti af húsnæðis-
lánum sínum!
Hér vantar heila
brú.
Blandast
stórbokkaháttur
inn í þetta?
Í sama viðtali sagði
seðlabankastjóri: „Við
höfum tækin sem þarf
til að ná niður verð-
bólgunni og við getum
beitt þeim af fullum
þunga. Ef við þurfum
að gera það í andstöðu
við aðila vinnumarkaðarins… þýðir
það einungis að Seðlabanki þarf að
keyra hagkerfið niður í kreppu.“
„Keyra hagkerfið niður í kreppu“!
Yfirleitt er talið að hótanir og
valdboð séu ekki leiðin.
Hafa stýrivaxta-
hækkanirnar virkað?
Sívaxandi stýrivaxtahækkanir
hafa verið í gangi í 13 mánuði og
ættu að vera farnar að virka ef
þær virkuðu yfirhöfuð. Nýlega
birti Hagstofan vísitölu fast-
eignaverðs fyrir maí. Hækkun vísi-
tölunnar er 3%, nánast sú sama og
í apríl, og verðbólga er í hæstu
hæðum, 8,8%. Hækkun Seðlabanka
á stýrivöxtum úr 0,5% í 4,75% hef-
ur því ekki virkað nokkurn skap-
aðan hlut. Algjört vindhögg.
Hvað með stýrivaxta-
hækkanir erlendis?
Í evrulandi, meðal 26 Evr-
ópuþjóða, eru stýrivextir 0,0%. Í
Noregi eru þeir 1,25%, í Svíþjóð
0,75%, í Danmörku –0,45%, í Sviss
–0,25%, í Bretlandi 1,25%.
Þetta kemur líka til:
Í stórum erlendum þjóðfélögum
er alhliða atvinnustarfsemi og
þjónusta, þessar þjóðir eru miklu
minna háðar innflutningi en við,
mikið sjálfum sér nægar, og hóf-
legar stýrivaxtahækkanir grípa því
inn í hina margvíslegu þætti stóru
samfélaganna með allt öðrum og
virkari hætti en hér. Hins vegar
verðum við að flytja mikinn hluta
okkar neysluvöru inn, erum feiki-
lega háð innflutningi, en stýri-
vaxtahækkanir lækka ekki verðlag
á innflutningi heldur hækka það.
Erlendis breytast vextir veittra
lána, skuldir manna og greiðslu-
byrði ekki við stýrivaxtahækkanir.
Seðlabankar þar þurfa því ekki að
hafa það veigamikla velferðaratriði
stórs hluta samfélagsins í huga.
Auðvitað ætti líka að banna lán
hér með breytilegum eða verð-
tryggðum vöxtum.
Hverjar eru lausnirnar?
Sértækar, hnitmiðaðar aðgerðir.
Örvun lóðafrágangs og byggingar-
starfsemi með ríflegu framboði
ódýrs fjár. 2-3 skref til baka í
vaxtamálum. Hækkun eiginfjár-
hlutfalls við húsnæðiskaup, sem
Seðlabanki dróst reyndar loksins
á. Hækkun gengis krónunnar til að
hemja verðalag innflutnings.
Og svo þáttur ríkisins: Lækkun
skatta á bensín og olíu þannig að
umfang þessara skatta fari niður í
það sem var fyrir erlendar hækk-
anir og áætlað er í tekjuáætlun
ríkisins. Varla á ríkið að græða á
Úkraínustríðinu! Þetta myndi
lækka bensínverð um 70-80 kr./l,
minnka verðbólgu og létta undir
víða.
Seðlabanki í
sandkassaleik
Eftir Ole Anton
Bieltvedt
»Um þriðjungur þjóð-
arinnar þarf 100-120
þúsundum króna hærri
laun á mánuði – skattar
dragast frá – til að
greiða hækkaða vexti af
húsnæðislánum sínum!
Ole Anton Bieltvedt
Höfundur er alþjóðlegur kaupsýslu-
maður og stjórnmálarýnir.
Gamlar bækur geta
verið fróðlegar. Ég
ætla að fjalla um eina
slíka, aldargamla, sem
heitir Trúmálavika
Stúdentafjelagsins –
erindi og umræður.
Hún er ekki efnismikil
en innihaldsrík. Í
henni er efni frá
tveimur nokkuð fjöl-
mennum fundum í
Nýja-bíói í Reykjavík.
Á þeim tók margt fólk til máls um
kristni og önnur andleg málefni,
sem þar og þá voru talin tengd
henni.
Á fyrri fundinum kynntu fimm
ræðumenn þá aðila eða málefni
sem þeir voru fulltrúar fyrir, eins
og guðfræðideild Háskóla Íslands.
Á síðari fundinum var umræða um
ágæti og/eða aðfinnslur á framlagi
fyrri fundarins og tóku þá nokkuð
mörg til máls. Til fundanna voru
boðaðir fleiri en mættu. T.d. boð-
uðu biskup Íslands og kaþólski
biskupinn forföll.
Ekki er mikið svigrúm til að
fjalla um framsögu og umræður
hér, en mér fannst mjög ánægju-
legt að lesa framlög séra Friðriks
Friðrikssonar, stofnanda KFUM,
og Bjarna Jónssonar dómkirkju-
prests, sem einkenndust af ein-
lægri kristinni trú. Sr. Friðrik
rakti stofnun og starf KFUM er-
lendis og hérlendis.
Sr. Bjarni nefndi snemma ritn-
ingarvers: „Jeg fyr-
irverð mig ekki fyrir
fagnaðarerindið, því
það er kraftur Guðs til
til hjálpræðis hverjum
þeim sem trúir …“
(Róm 1:16)
Auk þeirra töluðu
m.a. tveir guðfræði-
prófessorar, annar
þeirra kynnti Sálar-
rannsóknarfélagið.
Framlag þeirra var
varla byggt á Biblí-
unni. Ég hef einnig
lesið í yngra riti; Nýj-
ar hugvekjur eftir íslenska kenni-
menn sem Prestafélag Íslands gaf
út 1947. Þar er ágæt hugvekja eftir
annan þessara guðfræðiprófessora,
Harald Níelsson; Svo lengi lærir
sem lifir.
Hugvekjurnar frá sr. Friðriki og
sr. Bjarna í þessari bók frá 1947
eru frábærar.
Þær albestu í þeirri bók eru þó
eftir þá Sigurgeir Sigurðsson bisk-
up og Sigurbjörn Einarsson, sem
hafði þá nýlega hafið sinn langa
starfsferil. Hann var ætíð öflugur
og sannkristinn í orði og verki.
Aftur að fundunum 1922 og
fleiru. Á seinni fundinum var um-
ræða um efnið á þeim fyrri. Þá tal-
aði m.a. ritstjóri hins ágæta kristna
tímarits Bjarma, Sigurbjörn Á.
Gíslason athafnamaður. Það leiðir
hugann að því að nú er öld síðan
hann hafði frumkvæðið að því að
stofna og starfrækja heimilið
Grund fyrir eldra fólk. Í samvinnu
við það hafa svo bæst við heimilin
Mörk og Ás í Hveragerði, oft nefnd
Grundarheimilin. Vandvirkni á öll-
um sviðum einkennir þessi heimili
og manneskjulega starfsemi þeirra.
Þetta þekki ég sem heimilismaður.
Sigurbjörn var öflugur talsmaður
kristni. Hann var menntaður guð-
fræðingur. Margt fólk talaði á um-
ræðufundinum. Þar var víða komið
við og ágreiningur ræddur, sem og
sátt við fyrri málflutning. Þar tal-
aði m.a. Ólafía Jóhannsdóttir og
var með smávegis reynslumiðlun
frá starfi í Noregi. Hún eins og
margir fleiri (frummælendur tóku
aftur til máls) fjallaði um hinn dýr-
mæta boðskap kristninnar. Þegar á
allt er litið er efni þessara funda
eins og hlaðin varða á gönguleið
kristinna landsmanna á um-
brotatímum, sem var ýmist grýtt
eða greiðfær og er svo ennþá.
Þjóðfélagið hefur þróast mikið
undanfarna öld. Margt hefur áunn-
ist en öðru hrakað. Gróft ofbeldi
hefur því miður aukist í okkar
heimshluta að undanförnu, svo sem
vopnuð átök, sem leiðir hugann að
eftirfarandi ummælum merks
manns: „Við munum aldrei losna
undan óvini með því að svara hatri
með hatri. Við losnum undan óvini
með því að losa okkur við óvinátt-
una.“ (Martin Luther King)
Þessi staðhæfing er byggð á
biblíulegum boðskap. Slík undir-
staða skiptir máli, því eins og fram
kemur í Passíusálmi 44.17: „Bæn
þína aldrei byggðu fast á brjóstviti
náttúru þinnar. Í Guðs orði skal
hún grundvallast. Það gefur styrk
trúarinnar.“ (Hallgrímur Pét-
ursson)
Kristniumræða
fyrir öld og síðar
Eftir Ævar Halldór
Kolbeinsson » „Jeg fyrirverð mig
ekki fyrir fagnaðar-
erindið; því það er kraft-
ur Guðs til hjálpræðis
hverjum þeim er trú-
ir …“ (Róm 1:16)
Ævar Halldór
Kolbeinsson
Höfundur er öryrki
og eldri borgari.
Veistu um góðan
rafvirkja?
FINNA.is