Morgunblaðið - 25.08.2022, Side 14

14 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 25. ÁGÚST 2022
Kristín Heiða Kristinsdóttir
khk@mbl.is
É
g ætla með þessu uppi-
standi að halda á loft
minningunni um hana
frænku mína, Guðrúnu
Ívarsdóttur, en hún dó fyrir tveimur
öldum úr ástarsorg. Hún hefur
gengið ljósum logum allt fram til
þessa dags og á eflaust eftir að gera
það áfram meðal Þykkbæinga og
Rangæinga, enda er hún langfræg-
asti draugur sýslunnar,“ segir
Bjarni Harðarson sagnamaður og
bóksali, en hann ætlar um helgina að
vera með uppistand í Hellunum við
Hellu, þar sem sagt er að myrkrið sé
svo mikið að draugar þori ekki þang-
að inn. Bjarni ætlar að draga fram
þessa draugastelpu frænku sína,
Gunnu Ívars, segja af henni sögur
og öðrum Þykkbæingum, kámleitum
og klofstuttum hrossætum, prjón-
andi klakaklárum, broslegum Fil-
isteum, óseðjandi drykkjuröftum,
voluðum uppkreistingum ofan af
Landi og öðru áhugaverðu fólki af
svæðinu frá átjándu öldi.
„Gunna gekk aftur af ásetningi,
en þau eru mjög flókin fræðin af
hverju fólk gengur aftur. Ef fólki er
eitthvað mjög hugfast í lífinu þá á
það oft erfitt með að fara yfir. Saga
Gunnu er óskaplega rómantísk en
líka hráslagaleg og grimm saga.
Hún fær mann til að hugsa um þenn-
an heim sem er löngu horfinn, þar
sem þessi barátta var miklu grimm-
ari og fólk vissi alveg af hættunni á
því að öðlast ekki ró í sínum beinum
við andlátið, heldur vera dæmt til ei-
lífrar vistar á jörðinni, sem var hlut-
skipti Gunnu,“ segir Bjarni og bætir
við að heimildir séu til um hvernig
andlát Gunnu bar að.
„Hún lagðist fyrir úti í fjósi en
var síðan borin inn í bæ þar sem hún
dó í miklum hugaræsingi og reiði.
Hún var þá rétt um þrítugt og hefði
átt góða ævi fram undan ef allt hefði
farið eins og ætlað var. Gunna er
enn friðlaus, en hún hefur ekki verið
mannskæður draugur undanfarið,
hún var það rétt fyrst, en þá réð hún
niðurlögum þeirra sem hún hataðist
mest við í sínu lífi eða átti helst
harma að hefna hjá. Í seinni tíð hef-
ur hún meira verið léttvægur ærsla-
draugur.“
Fríríki hinna fátæku
Gunna fæddist á átjándu öld og
lifði örlítið fram á þá nítjándu.
„Á þessum tíma var aðal-
keppikefli lífsins sáluhjálparlegt
andlát. Allt sem gerðist fyrir andlát-
ið skipti minna máli, það skipti máli
hvernig fólk kvaddi sína jarðvist.
Gunna kvaddi ekki mjög sátt og ekki
í friði við alla menn,“ segir Bjarni og
bætir við að draugasögurnar séu
spegill þeirrar guðfræði sem Íslend-
ingar lifðu við.
„Draugasögur eru sálarlífs-
tengsl þeirra tíma, því þær eru al-
mannaeign og lúta ákveðnum lög-
málum sem fólk vissi að lífið færi
eftir. Öll svið mannlegrar tilveru
kristallast í íslenskum draugasög-
um, hvort sem það eru hneigðir
manna, fjárhagur, samskipti kynja
og stétta, vinnubrögð eða fátæktin.
Allt er þetta samtvinnað í drauga-
sögunum, því þær snerta á öllum
þessum flötum,“ segir Bjarni, sem
ætlar í sínu uppistandi að fara aðeins
út fyrir sögu Gunnu.
„Ég ætla líka að koma inn á
fleiri persónur, þá sem voru hluti af
því fríríki hinna fátæku sem suður-
ströndin var á tímum Gunnu. Ég
segi til dæmis frá hinni göldróttu
Safamýri og Hannesi í Unhól, en
hann var lamaður spekingur sem
kallaður var Njáll þeirra Þykkbæ-
inga. Margt bendir til að fríríki Kelt-
anna haldist að einhverju leyti við í
Þykkvabænum, enda búa þar aldrei
neinir mektarbændur eða höfðingjar
þess gamla bændasamfélags.
Þykkbæingarnir voru hluti af ör-
eigamenningu þess tíma, eða Kelta-
menningu, þetta var dýnamískt og
magnað mannlíf,“ segir Bjarni og
bætir við að Þykkvabærinn hafi ver-
ið mjög stór staður um það leyti sem
Gunna fæddist.
„Þá voru íbúar í Þykkvabæ
álíka margir og í Reykjavík, sem
fékk kaupstaðaréttindi á þessum
tíma. Þykkvibær er miklu eldra
pláss en Reykjavíkin, þetta er þús-
und ára sveitaþorp, við megum ekki
gleyma því.“
Uppistand Bjarna hefst kl. 19
bæði á föstudags- og laugardags-
kvöld (núna um helgina 26. og 27.
ágúst). Miðasala á tix.is og á staðn-
um meðan sætafjöldi leyfir.
Gunna gekk aftur af ásetningi
Bjarni Harðarson verður
með uppistand um
Gunnu Ívars í Hellunum
við Hellu um helgina.
Ljósmynd/Egill Bjarnason
Sagnamaðurinn Bjarni er víðförull, hér siglir hann úti fyrir Afríku.
Stemning Hér er Bjarni með uppistand um Njálu í Hellunum við Hellu.
„Ímyndaðu þér að þú gangir inn í ís-
lenskan torfbæ árið 1772. Þú þarft að
beygja þig undir þykkan rekaviðar-
drumb áður en þú stígur inn á vel
þjappað moldargólfið. Á móti þér
kemur reykur frá brennandi birki-
greinum í eldstæðinu á gólfinu. Lýsis-
lampar fylla húsið hlýrri gulri birtu.
Þéttur mosinn sem liggur á milli
hleðslusteinanna í veggnum gefur frá
sér mjúkan jarðarilm sem blandast
við græna grasið í torfinu.“ Þannig
hljómar tilkynning um ilmviðburð
sem sænska sendiráðið og Fischer-
sund ilmgerð koma saman að í tilefni
af því að í ár eru 250 ár frá fyrsta er-
lenda vísindaleiðangrinum til Íslands.
Árið 1772 kom sænski náttúrufræð-
ingurinn Daniel Solander ásamt vís-
indamönnum til að kanna Ísland. Þeir
fóru víða um landið og skrásettu
margt um íslenska náttúru, menn-
ingu, siði, klæðaburð og heimilishald
sem kom síðar út í bókinni Bréf frá
Íslandi rituð af Uno Von Troil.
Á viðburðinum býðst gestum að
setja sig í spor Solanders og sam-
ferðamanna hans og ferðast aftur til
gamla Íslands í gegnum ilmheim. Fólk
getur komið og þefað, upplifað og
lesið sér til um þessa ferð Solanders
og samferðamanna hans til Íslands.
Fischersund ilmgerð er við Spítala-
stíg 4 í Reykjavík.
Í fótspor náttúrufræðingsins Daniels Solanders
Fólki býðst að ganga inn í ilm-
heim íslenskra heimila 1772
Alls konar Ýmislegt ilmandi skapar ilmlykil að íslenskum heimilum.
Þín útivist - þín ánægja
Vinir
fá sérkjör
Skráning á icewear.is
HELLY HANSEN skór
Kr. 26.990.-
ASOLO skór
Kr. 22.990.-
HVÍTAN
Merínó húf
Kr. 3.990.-
REYKJAVÍK ullarúlpa
Kr. 47.990.-
GRÍMSEY hanskar
Kr. 2.990.-
FUNI unisex dúnúlpa
Kr. 33.990.-
SEYÐISFJÖRÐUR
hettupeysa
Kr. 11.990.-
KJÖLUR flíspeysa
Kr. 9.990.-
VINDUR úlpa fyrir börn
Kr. 18.990.-
ES
a
VERA jogging buxur
Kr. 8.990.-