Morgunblaðið - 25.08.2022, Síða 56

56 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 25. ÁGÚST 2022
Hanskar á lager!
Stærðir:
• S
• M
• L
• XL
Verð kr. 1.477
100 stk í pakka.
Kemi | Tunguhálsi 10 | Sími 415 4000 | www.kemi.is
Helgi Snær Sigurðsson
helgisnaer@mbl.is
Jóna Hlíf Halldórsdóttir opnaði sýn-
ingu um nýliðna helgi í galleríinu
Berg Contemporary að Klapparstíg
16 sem ber heitið Líking. Af sama
tilefni var gefin út bókin Brimhvít
sýn um verk Jónu Hlífar frá árinu
2008 til ársins 2020 og segir á bók-
arkápu að textaverk, tilraunir með
efni og innsetningar séu kjarninn í
myndrænni tjáningu hennar. „Texti
sem áferð; sem leið til að birta hugs-
anir, við að setja fram og skapa
samfélag, eða sem grundvöllur hug-
mynda. Í verkunum hefur Jóna Hlíf
fengist við fyrirbærin kjarna, tíma
og ímynd sögunnar,“ segir þar.
Að komast af
Jóna Hlíf tekur á móti blaða-
manni í galleríinu. Það fyrsta sem
blasir við eru textaverk á vegg þar
sem stafir hafa verið skornir hag-
anlega út úr pappír en þó ekki að
fullu. Þeir lyftast frá bláum papp-
írnum og glittir í dökkan pappír sem
leynist undir. Þá búa ljós gallerísins
auk þess til skuggamyndir af stöf-
unum. Þarna má finna hin ýmsu orð
og orðasambönd um að lifa eða kom-
ast af.
Jóna Hlíf er spurð að því hvort
þetta sé veruleiki myndlistarmanns-
ins, þ.e. að lifa af eða skrimta?
„Ég held að þetta sé veruleikinn í
heiminum einmitt þessa stundina og
sem felst í að vera Íslendingar og
búa á Íslandi,“ svarar hún kímin.
Þarna megi sjá öll orð í íslensku yfir
það að komast af eða rétt svo.
„Nara“ er þeirra á meðal og nokkur
önnur orð koma blaðamanni spánskt
fyrir sjónir. Íslenskan hættir jú
aldrei að koma manni á óvart.
Jóna Hlíf segir mörg þessara orða
óþýðanleg yfir á önnur tungumál.
„Ég er svolítið að vinna með það og
sum þessara orða eru endurtekin á
myndunum,“ útskýrir hún og á þar
við ljósmyndir, svarthvítar, í römm-
um með fjólubláum texta yfir.
En af hverju heitir sýningin
Líking?
„Mér fannst það passa best við
þema sýningarinnar. Ég er búin að
velja ljósmyndir sem eru yfir 70 ára
gamlar og pælingin var að áhorf-
andinn kæmi hingað inn og tengdi
strax. Þetta gæti verið Þórsmörk og
bíddu, er þetta flugvöllurinn á
Ísafirði eða Egilsstöðum? En engin
þessara mynda er frá Íslandi. Á
þessar myndir hef ég sett íslensk
orð og reyni að finna orð sem passa
við myndirnar sem mér finnst geta
verið leikur en öll þessu orð eru
óþýðanleg eða alla vega illþýðan-
leg,“ svarar Jóna Hlíf. Ef einhver
geti komið með góða þýðingu, hins
vegar, sé það bara frábært.
–Með því að nota saman myndir
sem eru ekki frá Íslandi og íslensk
orð, er þá hugmyndin að tefla sam-
an andstæðum? Eða hver er pæl-
ingin?
„Já og við erum alltaf að tala um
að Ísland sé svo einstakt og þessi
náttúra en svo er þessi náttúra bara
til út um allan heim. En tungumálið,
er það einstakt, er það sérstakt? Ég
tel svo vera,“ svarar Jóna Hlíf.
Allt er þá þrennt er
Jóna Hlíf segir að í raun sé sýn-
ingin hluti af þríleik. Fyrir tveimur
árum hafi hún verið með sýningu í
Listasafninu á Akureyri með völd-
um myndum frá Íslandi en þó í
danskri útgáfu sem nefndist Börn
på Island. „Hún fór í alla grunn-
skóla í Danmörku og átti að kenna
dönskum börnum hvað íslenskir
krakkar væru að gera, mikið af
fallegum, dæmigerðum landslags-
myndum. Þar setti ég texta á sem
byrja allir á einhverju „íslensku“,
eins og „íslensk forréttindi“,
„íslensk auðmýkt“ og lék mér með
það hver væri okkar þjóðarímynd
og hvernig það hefur ekki breyst í
hundrað ár hvernig við auglýsum
landið og hvernig við sjáum okkur
sjálf,“ útskýrir Jóna Hlíf.
Fyrir ári hafi hún svo verið með
sýningu á Mokka kaffi og þá líka á
íslenskum og fallegum myndum,
yfir 70 ára gömlum. Þær voru tekn-
ar úr ferðamannabók sem átti að
kynna Ísland. „Þá valdi ég orðið
fífulogi og þýddi það á þrettán mis-
munandi tungumál. Á frönsku er
það orð ekki einu sinni til, því
Frakkar notuðu ekki fífu sem kveik
en ég var aðeins að velta fyrir mér
hvernig við upplifum náttúruna.
Upplifir maður hana í gegnum
tungumálið?“ spyr Jóna Hlíf og seg-
ist þeirrar skoðunar að tungumálið
sé fallegasta kerfi sem mannkynið
hafi þróað.
Og hvað varðar „líkingu“, þá á
hún bæði við myndirnar, það er ein-
hverja samlíkingu úti í heimi og orð-
in. „Þessi óþægilegu orð eiga sér
enga líkingu, því orðin eru mikill
líkamleiki, þekking, reynsla og upp-
lifun.“
Textaverk í tíu ár
– Þú hefur ekki alltaf unnið með
tungumálið í myndlistinni þinni, er
það?
„Ég hef unnið með textaverk í tíu
ár og mjög mikið íslenskan texta
þannig að ég myndi segja að þetta
hafi verið að þróast. Þó ég segi að
næsta sýning verði ekki með texta
fer ég alltaf aftur þangað,“ svarar
Jóna Hlíf kímin. Hún bendir á að
texti komi líka alltaf við sögu í
myndlist, sé alltaf tengdur henni
með einhverjum hætti því fólk fái í
hendur sýningartexta eða -skrá og
verkin séu með titlum, svo dæmi séu
tekin.
– Það mætti líka líta þannig á
þessi verk þín í Bergi, þar sem nátt-
úru og texta er stillt upp saman, að
þarna sé tvennt á ferð sem er í
hættu, þ.e. náttúran og íslenskan.
Er það hluti af pælingunni?
„Algjörlega. Þetta er hápólitísk
sýning. Þú kemur inn og sérð öll
orðin á íslensku sem fjalla um að lifa
af og þú ferð að hugsa líka um stríð-
ið í Úkraínu, heimsfaraldurinn, um-
hverfisáhrif, konur í hættu í Afgan-
istan … Við lifum á rosalega
skrítnum tímum og viðkvæmum.
Við gætum alveg eins eftir viku rétt
náð að tóra. Við vitum ekki hvað
Pútín gerir á morgun,“ svarar Jóna
Hlíf.
Staður, stund og tilfinning
„Allt hefur merkingu. Ekkert hef-
ur þýðingu,“ stendur með stórum,
gulum stöfum á tveimur veggjum
gallerísins. Jóna Hlíf segir þarna
ákveðinn leik á ferð því orðið þýðing
hafi tvær merkingar í íslensku. Ann-
ars vegar sé hún merking og líka
þýðing úr einu tungumáli yfir á ann-
að. „Ég tel að allt hafi merkingu,
allt sem við gerum og segjum. Öll
orð hafa merkingu og allar myndir, í
rauninni, hafa einhverja merkingu
en samt ekki. Það er einhver staður,
einhver stund og einhver tilfinning.“
Við virðum fyrir okkur svarthvítu
myndirnar sem Jóna Hlíf valdi fyrir
verk sín og segist hún ekkert hafa
unnið þær að öðru leyti en að
stækka þær. Myndirnar séu úr ólík-
um bókum og þær eru líka innbyrðis
ólíkar í grátónum sínum. Þær eiga
það þó sameiginlegt að í öllum er
falleg myndbygging, enda eru þær
teknar fyrir tíma stafrænnar tækni
þegar ekki var hægt að taka ótak-
markaðan fjölda mynda. Bækurnar
fann Jóna Hlíf á mörkuðum og forn-
bókabúðum, bæði hér á landi og
erlendis. „Ég hef alltaf verið rosa-
lega hrifin af gömlum ljósmyndum,“
segir hún hugfangin.
Hin fullkomna lína og setning
Í hliðarsal má sjá innsetningu þar
sem einnig er unnið með texta,
langa setningu sem nær yfir alla
veggi rýmisins og línu sem gengur í
gegnum litla ferningslaga búta af
regnbogapappír. Jóna Hlíf segir
þetta textaverk fjalla um hina full-
komnu línu og hina fullkomnu setn-
ingu. „Er hún til og ef hún er til
hvernig er hún þá uppbyggð?“ spyr
Jóna Hlíf og blaðamaður getur ekki
svarað því. Hún fjalli þó aðallega um
hina fullkomnu línu og hvar við setj-
um mörk. „Allt sem við gerum er
með einhver mörk, öll kerfi hafa ein-
hverjar línur.“ Regnbogapappírinn
þekkja mörg börn sem hálfgerðan
töfrapappír og regnboginn vísar til
fjölbreytileikans, náttúrunnar og
tryggðarinnar, að veita fólki svig-
rúm og leyfa því að vera eins og það
vill vera, útskýrir Jóna Hlíf.
Eins og sjá má og heyra vekja
verk Jónu Hlífar ýmsar hugleið-
ingar og mynda hinar ýmsu teng-
ingar. Sjón er vissulega sögu ríkari.
Hún sýnir nú í fyrsta sinn í Bergi
Contemporary og segist afar þakk-
lát fyrir það. „Þetta er eitt flottasta
gallerí bæjarins, ef ekki bara í
Evrópu,“ segir listakonan að lokum.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Ánægð Jóna Hlíf á sýningu sinni í Berg Contemporary. Hún segist afar þakklát fyrir að fá að sýna í galleríinu.
Tungumálið er fallegasta kerfið
- Jóna Hlíf sýnir í Berg Contemporary - Tungumálið er einstakt í hennar huga - Jóna Hlíf
teflir saman gömlum, svarthvítum ljósmyndum og íslenskum orðum sem eru sum óþýðanleg
Náttúran er yfir-
skrift málþings
sem haldið verð-
ur á laugardag,
27. ágúst, kl. 14 í
Kakalaskála í
Skagafirði. Á því
verður fjallað um
náttúruna frá
ýmsum hliðum,
m.a. bókmennta-
legum, heim-
spekilegum og siðferðilegum.
Viðar Hreinsson, sérfræðingur á
Náttúruminjasafni Íslands, fjallar
um náttúru og sköpunarverk að
fornu og nýju en hann er að skrifa
bók um náttúruna eins og hún birtist
í heimildum fyrir siðaskipti. Ásta
Kristín Benediktsdóttir lektor
fjallar um hinseginleika hálendisins
og Skúli Skúlason prófessor heldur
erindið „Fjölbreytni náttúrunnar og
gildi“, skoðar náttúruna út frá
heimspekilegu og siðferðilegu sjón-
arhorni. Astrid Ogilvie vísinda-
maður fjallar um veðurfar á Íslandi
eins og það birtist í fornum heim-
ildum.
Fundarstjóri verður Guðrún Ing-
ólfsdóttir og kemur fram í tilkynn-
ingu að þeir sem standa að þinginu
séu Kakalaskálabændurnir Sig-
urður Hansen og María Guðmunds-
dóttir, ásamt Guðrúnu og eigin-
manni hennar, Eiríki Rögnvaldssyni.
Málþing um náttúruna í Kakalaskála
Guðrún
Ingólfsdóttir