Morgunblaðið - 01.10.2022, Qupperneq 14

14 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. OKTÓBER 2022
sem kom út 1991, en sú bók hlaut
þýðingarverðlaun í Frakklandi. Hún
hefur verið vinsæl, enda nú þegar
endurprentuð 27 sinnum og seld í
hátt í 60 þúsund eintökum.
Verkin eru hluti af ritröð sem ber
yfirskriftina „L’aube des peuples“,
Dögun þjóðanna, sem Nóbelskáldið
Jean-Marie Le Clézio stofnaði 1990
hjá forlaginu Gallimard og hefur að
geyma fornbókmenntir frá mörgum
þjóðum. Árið 2000 kom svo út fyrsti
hluti Heimskringlu, fram að Ólafs
sögu Tryggvasonar. Í kjölfarið var
samið um að Dillmann þýddi líka
Ólafs sögu Haraldssonar ins helga.
„Það tók miklu lengri tíma vegna
þess að sú saga er mjög merkileg,
margbrotin, rík og spennandi. Þetta
er þrekvirki Snorra og hápunktur
íslenskra fornbókmennta að mínu
mati.“
Vinnan við þýðingu Ólafs sögu
helga hófst árið 2007. Þá kom Dill-
mann hingað sem styrkþegi stofn-
unar Sigurðar Nordal. Þá dvaldi
hann hér í þrjá mánuði, þar af tvær
vikur í fræðimannsíbúðinni í Reyk-
holti. Fjölskylda hans kom með og
kynntust þau heimafólki.
„Það tók mig fjögur ár að klára
þýðinguna, en það var bara hluti
bókarinnar. Því þá átti ég eftir að
semja skýringarnar, sem eru marg-
ar og ýtarlegar, og það tók átta ár.
Skýringar þessar snúa að texta-
fræði, frásagnarlist, sagnfræði og
menningarfræði á mörgum sviðum,
allt frá goðafræði yfir í klæðaburð,
vopn, mat og drykk ásamt íþróttum
eins og skáktafli.“
Hann segist vonast til þess að for-
lagið semji um þýðingu þriðja bindis
Heimskringlu. Haralds saga harð-
ráða, sem þar sé að finna, skipti
máli fyrir Frakkland því þar er sagt
frá innrás í England þar sem Har-
aldur og Vilhjálmur jarl í Normandí
vildu báðir ná yfirráðum í Englandi.
Spurður hvað það sé við verk
Snorra sem veki áhuga Dillmanns
nefnir hann frásagnarstíl Snorra og
áhugaverð tilsvör í samtölum sem
og þær sögur af umbreytingatímum
frá heiðni til kristni sem þarna séu
sagðar og tilraunum Noregskonung-
anna til að auka völd sín við eyjar í
Norður-Atlantshafi, ekki síst við Ís-
land. En Ólafs saga helga er líka
mikilvæg heimild fyrir sögu og
menningu Svíþjóðar að fornu.
Kann vel við sig í Reykholti
Þegar hann er hins vegar spurður
út í þær áskoranir sem fylgi því að
þýða þessi verk yfir á frönsku segir
hann: „Það er náttúrlega ekki hægt
að spyrja höfundinn hvað hann á
við. Þess vegna þarf maður stundum
að velta því mjög lengi fyrir sér.
Merking ýmissa orða og orða-
sambanda hefur breyst talsvert frá
forníslensku til nútímamáls. Svo það
er ekki alveg sjálfsagt þegar ég spyr
nútímamenn að fá rétt svör og orða-
bókamenn sjálfir geta verið í vafa.
Það þarf að rannsaka þetta nánar
með mál- og textafræði.“
Dillmann er í miklu samstarfi við
íslenska fræðimenn, þá sérstaklega
á Árnastofnun, þar sem hann starf-
aði frá 1986-1988 og kynntist starfs-
fólki stofnunarinnar vel. Bókina seg-
ir hann einmitt vera tileinkaða
minningu þriggja þeirra, Bjarna
Einarssonar, Ólafs Halldórssonar
og Stefáns Karlssonar.
Hann reynir að koma hingað til
lands einu sinni á ári og dvelja í
mánuð og ver þá iðulega miklum
tíma í Reykholti. „Ég kann mjög vel
við mig þar og hef náin tengsl við
heimafólkið og við þann fallega skóg
sem gróðursettur hefur verið. Það
skiptir máli þegar maður þarf að
hugsa málið að geta gengið um
skóginn og maður skrifar ef til vill
betur á eftir. En að dvölinni lokinni
er ég oftast eina viku í Reykjavík og
hef samband við vini og kollega og
fer yfir hvaða nýju bækur eru
komnar á bókasöfnin.“
Fyrir um viku var haldið málþing
í Reykholti til heiðurs Dillmann á
vegum Stofnunar Árna Magn-
ússonar, Stofnunar Vigdísar Finn-
bogadóttur, Miðaldastofu og
Snorrastofu. Það var haldið í tilefni
af útkomu þýðingarinnar hjá forlag-
inu Gallimard og þar komu saman
fræðimenn sem héldu erindi um
konungasögur.
Dilmann vill koma á framfæri sér-
stökum þökkum til starfsfólks
Snorrastofu og Árnastofnunar sem
hefur lagt honum lið við gerð bók-
arinnar síðastliðin fimmtán ár.
Þýðir þrekvirki Snorra á frönsku
- Prófessorinn François-Xavier Dillmann þýðir verk Snorra Sturlusonar yfir á frönsku - Snorra-
Edda hefur selst í hátt í 60 þúsund eintökum í Frakklandi - Ólafs saga helga nýverið komin út
Ljósmynd/Daniel Goupy
Prófessorinn „Þetta er hápunktur íslenskra fornbókmennta að mínu mati,“ segir Dillmann um Ólafs sögu helga.
Kápur Annað bindi Heimskringlu og Edda Snorra Sturlusonar.
VIÐTAL
Ragnheiður Birgisdóttir
ragnheidurb@mbl.is
François-Xavier Dillmann, prófess-
or emeritus frá Sorbonne í París,
hefur um árabil einbeitt sér að forn-
norrænum fræðum og gefið út vand-
aðar franskar þýðingar á verkum
Snorra Sturlusonar. Nú síðast í maí
kom út hjá forlaginu Gallimard
Ólafs saga helga í tólf hundruð og
fimmtíu síðna riti með ýtarlegum
skýringum.
Dillmann hlaut íslensku fálkaorð-
una haustið 2021 fyrir framlag sitt
til þýðinga á íslenskum miðaldabók-
menntum og áralangar rannsóknir á
íslenskum sagnaarfi.
„Eftir nám í frönsku og mið-
aldasögu við háskólann í Lille í
Norður-Frakklandi fór ég til Upp-
sala í Svíþjóð og byrjaði að nema
fornleifafræði og forníslensku ásamt
rúnafræði. Svo fór ég til Göttingen í
Þýskalandi og lagði stund á ger-
mönsk fræði og fornnorræn fræði.
Ég var síðan stundakennari á nor-
rænu deildinni við háskóla í Mün-
chen, fór á eftir til Kaupmannahafn-
ar og var þar í fimm ár á Árnasafni
til þess að vinna að doktorsritgerð
um fjölkynngi á Íslandi að fornu.“
Dillmann kom til Íslands í fyrsta
sinn árið 1984 til þess að taka þátt í
námskeiði í nútímamáli. Þá dvaldi
hann hér í tvo mánuði.
„Eftir að doktorsritgerðin var
tilbúin árið 1986 kom ég til Íslands
til þess að vera hér í tvö ár. Ég vann
við rannsóknir á Árnastofnun svo ég
lærði nútímamálið betur þá.“
Dillmann hafði upphaflega lært
forníslensku með aðstoð orða- og
málfræðibóka. „Þetta var allt annað
þegar ég fór að hlera nútímamálið
og tala við fólk. Það opnaði líka leið-
irnar að því að skilja betur forntext-
ana.“
Endurprentað 27 sinnum
Dillmann þýðir íslensku miðalda-
textana yfir á sígilda frönsku og
reynir að hafa stílinn þannig að
hann passi upprunalegri frásögn
Snorra. „Ég reyni að forðast nýyrði
og finna frekar fornyrði sem passa
við séryrði Snorra, til dæmis um
skip eða vopn. Það krefst mikillar
vinnu.“
Útgáfa þýðinga Dillmanns á verk-
um Snorra hófust með Snorra-Eddu
Hafréttarstofnun Íslands og Íslenski
sjávarklasinn gangast fyrir námskeiði í
hafrétti fyrir almenning í Húsi Sjávarklas-
ans, Grandagarði 16, Reykjavík, föstudag-
inn 7. október 2022 kl. 9.00 til 12.00.
Þór Sigfússon, stofnandi og stjórnarformaður Sjávar-
klasans, setur námskeiðið og kennsla er í höndum
Tómasar H. Heiðar, varaforseta Alþjóðlega hafréttar-
dómsins í Hamborg og forstöðumanns Hafréttarstofnunar,
Birgis Hrafns Búasonar, deildarstjóra hafréttarmála í
utanríkisráðuneytinu, og Snjólaugar Árnadóttur,
lektors við lagadeild HR og forstöðumanns Sjálfbærni-
og loftslagsréttarstofnunar.
Þátttakendur eru beðnir að skrá sig í síma 577 6200 eða á netfangið
sjavarklasinn@sjavarklasinn.is. Skráningargjald, kr. 1.000, greiðist
á námskeiðinu. Boðið er upp á kaffiveitingar í hléi.
Hafsjór fróðleiks bíður þín
ÖRNÁMSKEIÐ
Í HAFRÉTTI
FYRIR ALMENNING
Hver var þáttur Íslendinga í þróun hins nýja hafréttar
á 20. öld?
Hvað eru grunnlínur, innsævi, landhelgi, efnahags-
lögsaga, landgrunn, úthaf og alþjóðlega hafsbotns-
svæðið?
Hvaða reglur gilda samkvæmt hafréttarsamningnum
og öðrum alþjóðasamningum um fiskveiðar, hvalveiðar,
siglingar og lausn deilumála?
Hver er staða mála varðandi ákvörðun ytri marka
landgrunns Íslands utan 200 sjómílna?
Hvaða lausnir eru færar til að takast á við helstu
viðfangsefni nútímans, svo sem verndun líffræðilegs
fjölbreytileika hafsins utan lögsögu ríkja og áhrif
hækkandi sjávarborðs vegna loftslagsbreytinga á
grunnlínur og mörk hafsvæða?