Morgunblaðið - 01.10.2022, Side 16

16 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. OKTÓBER 2022
„Sennilega er Markús fyrsti Íslendingurinn sem safn-
aði myndlist með skipulögðum hætti. Hann keypti
verk af samtíðarfólki sínu, og hafði mjög næmt auga
fyrir því sem var gott í myndlist. Á þessum tíma voru
engir opinberir styrkir til listamanna. Þetta voru
kreppuár og líklegt að sumir þessara listamanna
hefðu lagt upp laupana ef ekki hefði komið til söfnun
Markúsar,“ segir Halldór Lárusson stjórnarformaður.
Hjá Héðni í Hafnarfirði er talsvert af listaverkum
uppi, enda er slíkt samkvæmt þeim anda og gildum
sem fyrirtækið starfar eftir. Þjónusta í járniðnum
fyrir sjávarútveg og orkuiðnað er rauði þráðurinn í
starfseminni, en fleira flýtur með. Þar nefnir Halldór
til dæmis útfærslu og smíði á járnverkum íslenskra
listamanna, svo sem þeirra Kristins E. Hrafnssonar
og Helga Gíslasonar. Þá hefur fyrirtækið einnig starf-
að með þeim Steinunni Þórarinsdóttur og Helga Þor-
gils Friðjónssyni.
„Falleg listaverk gera umhverfið hlýlegt. Slíkt
skiptir miklu máli,“ sagði Halldór sem sýndi blaða-
manni smiðjuna í Hafnarfirði í gær. Umhverfið og
húsakynni þar eru björt og hlýleg og listaverk víða
uppi. Má þar tiltaka að í matsal starfsmanna er uppi
stórt málverk eftir Braga Ásgeirsson sem þekur heil-
an vegg og víðar um húsið eru listaverk ýmiss konar
– lítil og stór.
Falleg listaverk gera umhverfið hlýlegt
MARKÚS HAFÐI NÆMT AUGA FYRIR GÓÐRI MYNDLIST
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Kúnst Halldór Lárusson í matsalnum í Héðni og í bakgrunni er
stórt verk eftir Braga Ásgeirsson sem þekur heilan vegg.
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
„Listir í öllum sínum blæbrigðum
hafa alltaf verið leiðarljós í starf-
semi okkar,“ segir Halldór Lárus-
son stjórnarformaður Héðins hf. Í
dag, 1. október kl. 13, verður í
smiðju fyrirtækisins við Gjáhellu í
Hafnarfirði opnuð sýningin Listin
í smiðju Héðins sem er samstarfs-
verkefni Listasafns Íslands og
fyrirtækisins sem er 100 ára um
þessar mundir. Þar verða sýnd
málverk úr eigu Markúsar Ívars-
sonar sem var annar stofnenda
Héðins.
Fagurfræði og
langtímamarkmið
Í gær unnu sýningarhönnuðir
og starfsfólk Héðins að uppsetn-
ingu sýningarinnar sem er aðeins
uppi í dag, það er fram á síðdegið.
Umhverfið er hrátt og um margt
framandlegt fyrir listviðburð, en
kemur þó vel út. Sýningarhönn-
uður er Axel Hrafnkell Jóhann-
esson en umsjón með verkefninu
fyrir hönd Listasafn Íslands hafa
þær Anna Jóhannsdóttir og Nat-
halie Jacqueminet. Til sýning-
arinnar nú voru sótt verk sem
bæði hafa verið geymslum og eins
sem stáss í opinberum bygg-
ingum, svo sem Ráðherrabústaðn-
um við Tjarnargötu í Reykjavík.
„Eðlilega tengir fólk kannski
járnsmíðar ekki við listir og mál-
verk. Þó má líta svo á mál að fal-
lega smíðað stykki hafi meira
gildi ef það meira en bara stakur
hlutur í vél sem virkar. Styrkur
Héðins hefur alltaf verið sam-
bland af tækni- og verkþekkingu.
Hér fara fram viðgerðir og þjón-
usta en einnig mikil nýsmíði og
hönnun fyrir sjávarútveg og stór-
iðju. Í þessari hugsun er fag-
urfræðileg sýn, eins og sú að reka
fyrirtækið með langtímamarkmið
að leiðarljósi og hlúa að okkar
fólki. Þetta skilar sér, því hér eru
starfsmenn sem hafa unnið hjá
okkur í áratugi og jafnvel kynslóð
fram af kynslóð,“ segir Halldór
Lárusson.
Safnaði af ástríðu
Á fyrstu áratugum 20. ald-
arinnar var Markús Ívarsson
ástríðufullur listaverkasafnari.
Eignaðist alls um 200 verk eftir
listamenn samtíðar sinnar, þeirra
sem nú mega teljast gömlu meist-
ararnir. Markús lést árið 1943 og
árið 1951 gáfu Kristín Andrés-
dóttir ekkja hans og þrjár dætur
56 þessara verka Listasafni Ís-
lands. Fleiri verk sem Markús
átti voru gefin safninu síðar – en
mörg þeirra þeirra mega teljast
meðal mikilvægustu verka ís-
lenskrar myndlistar.
Listasafn Íslands var stofnað
1884, á fæðingarári Markúsar, en
var allt fram til 1950 hýst í Al-
þingishúsinu. Árið 1951 fékk safn-
ið fyrst sitt eigið húsnæði á 2. hæð
í Þjóðminjasafninu við Suðurgötu í
Reykjavík og var þar lengi.
Meðal öndvegisverka
Fjölskyldan gaf Listasafn Ís-
lands fleiri verk síðar, og til að
mynda árið 2007 málverk af Mark-
úsi Ívarssyni eftir Jón Stefánsson,
málað 1934. Sýnir það Markús í
bláum samfestingi, hugsi á svip
með hamar og meitil í hendi.
Raunar var lengi nokkur reiki-
stefna um hvað orðið hefði um
málverkið, sem síðar fannst úti í
Kaupmannahöfn og var komið með
það heim. Aðalsteinn Ingólfsson
listfræðingur telur þetta portrett
meðal öndvegisverka íslenskrar
myndlistar.
Safni Markúsar er lýst sem
góðu úrvali íslenskrar myndlistar
á fyrri hlusta 20. aldar. Viðfangs-
efni listamannanna séu líka fjöl-
breytt; það er mannamyndir, fal-
legar sveitalífsmyndir, drama-
tískar myndir af öræfalandslagi,
hafnar- og bæjarlífsmyndir. Þarna
séu líka verk sem endurspegli vel
samfélagsátök, sbr. verkið Úr
slippnum eftir Snorra Arinbjarnar
frá 1936. Það fangi vel þrúgandi
andrúmsloft kreppuáranna og
sýni nýjar áherslur og viðfangs-
efni ungra listamanna þessara
ára.
Markús Ívarsson var fæddur
árið 1884 í Flóanum í Árnessýslu.
Nam járnsmíði og stofnaði svo til
starfsemi Héðins með félaga sín-
um Bjarna Þorsteinssyni. Bjarni
féll frá 1938 á 42. aldursári, og
enn í dag er Héðinn í eigu afkom-
enda Markúsar auk lykilstarfs-
manna.
Eignaðist verk og vináttu
„Fagrar listir voru mjög fjarri í
daglegu lífi fólks í sveit á Suður-
landi á 19. öldinni. Áhugi Mark-
úsar langafa míns á listum er því
um margt athyglisverður en hefði
kannski blasað við hefði uppruni
hans verið meðal borgastétt-
arinnar. En hér í samfélagi og
umhverfi Reykjavíkur fann hann
sína fjöl, eignaðist hér fjölskyldu
og fyrirtæki og í krafti þess gat
hann gjarnan stutt við upprenn-
andi listamenn með því að kaupa
af þeim verk. Eignaðist sömuleið-
is vináttu margra þessara manna,
svo sem Jóhannesar Kjarvals,“
segir Halldór. Nefnir enn fremur
að á sýningunni í dag verði uppi
Kjarvals Íslenskir listamenn við
skilningstré frá árinu 1919 – sem
að marga dómi sem sé meðal hans
merkustu verka. Fleiri verk megi
þá tiltaka og öll séu þau í dýru
gildi höfð.
Listin er leiðarljós í starfseminni
- Héðinn er 100 ára - Málverk úr safni Markúsar - Sýning í Gjáhellu í Hafnarfirði í dag - Úrval
íslenskrar myndlistar á fyrri hluta 20. aldar - Sveitalífsmyndir og samfélagsátök eru á striganum
Fjölbreytni Mannamyndir, sveitir öræfalandslagi og hafnar- og bæjarlífs-
myndir. Ýmissa grasa kennir á sýningu dagsins sem er mjög áhugaverð.
List Frægt málverk Jóns Stefánssonar af Markúsi í Héðni verður að sjálf-
sögðu á sýningunni, en myndin var gefin Listasafni Íslands árið 2007.
Morgunblaðið/Arnþór Birkisson
Uppsetning Verkum á sýningunni í Héðni er raðað upp á járngrindur í smiðju fyrirtækisins. Starfsfólk Listasafns
Íslands og Héðinsmenn unnu að uppsetningu í gær þar sem saman þarf að fara góð uppstilling, lýsing og fleira.
Flatahrauni 7 | 220 Hafnarfirði | Sími 565 1090 | www.bjb.is
Fékk bíllinn
ekki skoðun?
Aktu áhyggjulaus í burt á nýskoðuðum bíl
Sameinuð gæði
BJB-Mótorstilling þjónustar
flesta þætti endurskoðunar
anngjörnu verði og að
ki förum við með bílinn
n í endurskoðun, þér
kostnaðarlausu.
á s
au
þin
að