Morgunblaðið - 01.10.2022, Side 27

UMRÆÐAN 27
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. OKTÓBER 2022
Því hefur hingað til
verið tekið sem óhrekj-
anlegri staðreynd að það
hafi ekki síst verið einörð
barátta okkar sem gerði
að 200 mílna fiskveiðilög-
saga var viðurkennd af
SÞ sem alþjóðaréttur.
Með aðild Íslands að
EFTA og EES lögðum
við jafnframt okkar lóð á
vogarskálarnar um að
viðskiptafrelsi fyrir sjáv-
arafurðir okkar náðist. Og erum við
ekki einir við gjörvallt Atlantshaf að
marka sjálfbæra stefnu í fiskveiðum
með opinberu ákveðnu aflahámarki og
afleiddum fiskveiðiheimildum?
Þá á það ekki við síður við að allt
það mikla regluverk sem tryggir
frjálsan innri markað ESB og þar
með í EES, og nær einnig til sjávaraf-
urða, var fyrst og fremst baráttumál
okkar. Þar með fékkst að verulegu
leyti grunnur að þátttöku Íslands í al-
þjóðlegu viðskipta- og efnahagslegu
samstarfi.
En hafi Íslendingar náð þeim ár-
angri að verða samstiga Vestur-Evr-
ópuþjóðum um viðskiptafrelsi EES-
samstarfsins vorum við utan öryggis
fullgildrar aðildar og þar með mynt-
bandalags evruríkjanna. Þar skildi á
milli Norðurlandaþjóða að Ísland og
Noregur urðu utan evrusvæðisins.
Hvort staða Breta og úrsögn þeirra úr
ESB árið 2020 verði þeim til enn frek-
ari íþyngdar en er með afstöðu
Frakka í Ermarsundi kemur vænt-
anlega í ljós. Sá þáttur Evrópumála
sem snerti utanríkisverslun Íslend-
inga er vafalaust vandfundinn, enda
t.d. ekki fyrirætlun neins aðildarríkis
nema Íslands og Noregs að taka upp
fríverslun með sjávarafurðir. Engu að
síður breyttu gerð Rómarsamnings-
ins 1956 og stofnun Efnahagsbanda-
lags Evrópu EES (síðar ESB) þessu.
Sú þróun sem hér er vikið að spann-
ar allt tímabilið frá stríðslokum, þ.e.
síðastliðin 50-60 ár. Sjálfur naut ég
heppninnar að fá (fyrstur Íslendinga!)
vinnu við þá stofnun sem ruddi braut
um að koma á viðskiptafrelsi í Vestur-
Evrópu, OEEC/OECD, samfara
Marshall-aðstoð Bandaríkjanna. Iðn-
aður og landbúnaður víðast hvar
höfðu mátt þola eyðileggingu stríðs-
átaka en ekki síður var um að ræða
eyðileggingu með fráhvarfi frá fyrri
stefnumörkun um frjáls-
lega efnahagsstefnu og
stofnanalega þekkingu
þar að lútandi. Eitt versta
dæmið var Ísland, sem
hafði tekið upp hafta-
pólitík upp úr 1930 sem
varð allsráðandi með
rangri gengisskráningu í
tvo áratugi. Íslensk
stjórnvöld, eftirbátarnir í
efnahagssamstarfinu,
voru síst undir þennan
heim efnahagslegs frelsis
búin.
Ég lauk stúdentsprófinu 1950 og
hélt fljótlega til háskólanáms í Banda-
ríkjunum. Á Akureyri náði ég að
kveðja afasystur mína, Ragnheiði
Benediktsdóttur, dóttur Benedikts
Sveinssonar sýslumanns og alþingis-
skörungs, sem mjög þótti bera af
stjórnmálamönnum. Hún gaf mér
kvæðasafn Hannesar Hafstein en þar
eru mögnuð eftirmæli Hannesar um
þennan langafa og stjórnmálaskör-
ung. Ég sagðist hlakka til að halda
spjalli okkar áfram og að ég kæmi
heim að ári. En Ragnheiður kvaddi
mig með orðunum að ekki myndum
við sjást aftur, sem og varð raunin.
Það var sólskin og blíða þennan júní-
dag 1950 á Akureyri og landið skart-
aði sínu fegursta. Hvaða 19 ára ung-
lingi hefði þá látið sér detta í hug að
efna til utanfarar, sem í raun stóð til
ársins 2000? Og ég heyrði þar síðast
heima 19. aldar boðskapinn um fram-
tíð hins frjálsa Íslands.
Í greinargóðri Morgunblaðsgrein
Björns Bjarnasonar 24. september
segir frá að flokkarnir utan æðstu
stjórnar ESB væru hlynntir aðild Ís-
lands. Hið gagnstæða ætti hins vegar
við um hin ráðandi öfl þar á bæ. Þess
ber hins vegar að gæta að ESB hefur
í hálfrar aldar sögu sinni engin föst
viðmið haft varðandi umheiminn eða
aðild nýrra ríkja. Spurningin sem nú
vaknar er hvort yfirgangur Rússa
kalli ekki á ný viðbrögð og breyttar
aðstæður í Evrópu?
Evrópumál
Einar Benediktsson
» Spurningin sem nú
vaknar er hvort yfir-
gangur Rússa kalli ekki
á ný viðbrögð og breytt-
ar aðstæður í Evrópu?
Einar Benediktsson
Höfundur er fv. sendiherra.
Ólafur Hansson fæddist 18.
september 1909 í Reykjavík.
Foreldrar hans voru hjónin
Hans O. Devik, f. 1867, d. 1920,
símaverkfræðingur fra Glopp-
en í Noregi, og Pálína Ólafía
Pétursdóttir, f. 1876, d. 1964.
Ólafur lauk stúdentsprófi frá
MR og cand.mag.-prófi frá
Oslóarháskóla árið 1933.
Á árunum 1934-1936 var
Ólafur skólastjóri Gagnfræða-
skólans í Neskaupstað, en
haustið 1936 hóf hann kennslu
við MR þar sem hann kenndi í
þrjá áratugi. Hann hóf einnig
kennslu í sagnfræði við Há-
skóla Íslands og varð prófessor
þar 1967.
Fjöldi rita liggur eftir Ólaf,
þar á meðal margar kennslu-
bækur í mannkynssögu. Einnig
var hann ritstjóri bókaflokks-
ins Lönd og lýðir frá 1949 og
skrifaði sjálfur bækur í þeim
flokki um Noreg og síðar um
mannkynið. Meðal bóka Ólafs
eru einnig rit um heimsstyrj-
öldina síðari og um Gissur jarl.
Árbók Íslands ritaði Ólafur í
Almanak Þjóðvinafélagsins frá
1942, eða um fjóra áratugi.
Kona Ólafs var Valdís
Helgadóttir, f. 1906, d. 1991,
hjúkrunarfræðingur. Þau áttu
einn son.
Ólafur lést 18.12. 1981.
Merkir Íslendingar
Ólafur
Hansson
Í
vikunni birtust yfirlýsingar
um mál sem skekið hefur
skákheiminn og ratað í helstu
stórblöð veraldar og frægt
„tíst“ Elons Musks er varða ásak-
anir Magnúsar Carlsens á hendur
Hans Niemann. Yfirlýsing FIDE,
undirrituð af forsetanum Arkady
Dvorkovich, liggur nærri þeirri
skoðun sem viðruð hefur verið í
þessum pistlum; að betri leiðir hafi
verið tiltækar, en jafnframt að
svindlmál í skákkeppnum sé veru-
legt áhyggjuefni.
Stuttu síðar birtist svo yfirlýsing
Magnúsar Carlsens. Þó að hann
gæti ekki fært neinar sönnur á mál
sitt kveðst hann sannfærður um að
Bandaríkjamaðurinn hafi ekki ein-
ungis svindlað í viðureign þeirra í
Saint Louis, heldur mun oftar en
hann hafi áður viðurkennt. Nefnt
hefur verið mót á Kúbu sem Nie-
mann vann nýlega. Því miður eru
nokkrar staðhæfingar Magnúsar
undanfarið hæpnar svo ekki sé fast-
ar að orði kveðið. Tökum þrjú
dæmi:
1. Að það sé einungis á færi ör-
fárra skákmanna að vinna úr
þeirri stöðu sem upp kom í
skákinni.
Sannleikurinn er sá að úrvinnslan
með örfáa menn á borðinu var frem-
ur einföld en til þess þurfti Nie-
mann vissulega að hitta á nokkra
lipra taktíska leiki. Skákin gekk
þannig fyrir sig:
St. Louis 2022; 3. umferð:
Magnús Carlsen – Hans Niemann
Nimzoindversk vörn
1. d4 Rf6 2. c4 e6 3. Rc3 Bb4 4.
g3 0-0 5. Bg2 d5 6. a3 Bxc3+ 7.
bxc3 dxc4 8. Rf3 c5 9. 0-0 cxd4 10.
Dxd4 Rc6 11. Dxc4 e5 12. Bg5 h6
13. Hfd1 Be6 14. Hxd8 Bxc4 15.
Hxa8 Hxa8 16. Bxf6 gxf6 17. Kf1
Hd8 18. Ke1 Ra5 19. Hd1 Hc8 20.
Rd2 Be6 21. c4 Bxc4 22. Rxc4 Hxc4
23. Hd8+ Kg7 24. Bd5 Hc7 25. Ha8
a6 26. Hb8 f5 27. He8 e4 28. g4 Hc5
29. Ba2 Rc4 30. a4 Rd6 31. He7
fxg4 32. Hd7
(Sjá stöðumynd 1)
32. … e3 33. fxe3 Re4 34. Kf1
Hc1+ 35. Kg2 Hc2 36. Bxf7 Hxe2+
37. Kg1 He1+ 38. Kg2 He2+ 39.
Kg1 Kf6 40. Bd5 Hd2 41. Hf7+ Kg6
42. Hd7
42. … Rg5 43. Bf7+ Kf5 44. Hxd2
Rf3+ 45. Kg2 Rxd2 46. a5 Ke5 47.
Kg3 Rf1+ 48. Kf2 Rxh2 49. e4+
Kxe4 50. Be6 Kf4 51. Bc8 Rf3 52.
Bxb7 Re5 53. Bxa6 Rc6 54. Bb7
Rxa5 55. Bd5 h5 56. Bf7 h4 57. Bd5
– og hvítur gafst upp um leið.
Riddarinn kemst í spilið eftir 57. …
Ke5 og þá er eftirleikurinn auðveld-
ur.
2. Uppgangur Niemanns á
skáksviðinu sé afar óvenju-
legur.
En framfarir á skáksviðinu koma
oft í stökkum. Mörg dæmi finnast í
skáksögunni um slíkt og Banda-
ríkjamenn minnast þess að fyrstu
bandarísku skákstig Bobbys Fisc-
hers, fyrir daga tölvuforrita og hug-
búnaðar, stóðu í 1.727 stigum. Hann
var 12 ára. Tveimur árum síðar, 14
ára gamall, varð hann skákmeistari
Bandaríkjanna. Hann hafði hækkað
um 900 elo-stig.
3. Að Niemann hafi ekki sýnt
merki taugaspennu í krítískum
stöðum né heldur einbeitt sér.
Í stuttu máli er yfirleitt ómögu-
legt að lesa eitthvað út úr hegðan
manna eða líkamstjáningu við skák-
borðið við fyrstu kynni.
Danskur skákmaður mætti í kjól í
alþjóðakeppni fyrir meira en 50
árum. Hvað mátti lesa út úr því?
Magnús boðar í yfirlýsingu sinni
einhvers konar „viðskiptabann“ á
hinn 19 ára gamla Niemann, þ.e. að
hann muni ekki tefla við hann né
aðra þá sem uppvísir hafa orðið að
svindli. Slaufunarmenning er ekki
með öllu óþekkt í skáksögunni.
Aljékín gaf Capablanca ekki kost á
öðru einvígi eftir heimsmeistara-
einvígið í Buenos Aires árið 1927 og
Sovétmenn tefldu ekki á mótum
með Kortsnoj frá tímabilinu 1976-
1983.
Yfirlýsingar
FIDE og Magn-
úsar Carlsens
Skák
Helgi Ólafsson
helol@simnet.is
Morgunblaðið/Ómar Óskarsson
Í eldlínunni Hans Niemann við taflið á síðasta Reykjavíkurskákmóti.
FORNUBÚÐIR 12, HAFNARFIRÐI | S: 555 0800 | SIGN@SIGN.IS | SIGN.IS