Morgunblaðið - 01.10.2022, Qupperneq 38

38 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. OKTÓBER 2022
www.danco.is
Heildsöludreifing
Fyrirtæki og verslanir
Heildarlausnir í
umbúðum
Pakkaskraut
Pappír
Skreytingarefni
Pokar
Borðar
Teyjur
Bönd
Kort
Sellófan
Kynntu þér úrval
á vefverslun
www.danco.is
Einar Falur Ingólfsson
efi@mbl.is
Jæja. Þá er loksins komið að því,
yfirlitssýningu á verkum Guðjóns
Ketilssonar sem lengi hefur verið
með áhugaverðustu myndlistar-
mönnum landsins. Og heiti sýning-
arinnar er einmitt Jæja – eitt verkið
á sýningunni þrykkir þetta marg-
ræða orð síendurtekið á jörðina.
Sýningin verður opnuð á Kjar-
valsstöðum í dag, laugardag, klukk-
an 16, með fjölbreytilegum verkum
frá ferli listamannsins. Guðjón hefur
einkum lagt stund á skúlptúr og er
einstakur hagleiksmaður, en teikn-
ingin er líka fyrirferðarmikil í list-
sköpun hans. Hann er fæddur árið
1956 og er sjötti listamaðurinn sem
er valinn til þátttöku í sýningaröð
Listasafns Reykjavíkur þar sem far-
ið er yfir feril lykilpersóna í íslensku
myndlistarlífi.
„Ég hef nú verið í þessu í rúm
fjörutíu ár. Það var mikill heiður að
vera boðið að setja upp þessa sýn-
ingu hér og ég gladdist yfir því að
Markús Þór Andrésson tæki að sér
að vera sýningarstjóri og vinna í
þessu með mér,“ segir Guðjón.
„Yfirlitssýning er skrýtið fyrirbæri,
og svolítið yfirþyrmandi tilhugsun,
en um leið mjög spennandi að takast
á við. Þetta er eins og að safna sam-
an stórfjölskyldunni á ljósmynd.
Maður sér söguna teygjast aftur í
tímann og rifjar upp kynni af göml-
um hlutum. Og ég hef bókstaflega
verið að taka fram kassa með verk-
um sem eru svona 30 ára gömul og
ég hef ekki séð allan þann tíma,“ og
Guðjón bendir sem dæmi á stórt höf-
uð úr tré sem liggur á gólfinu.
– Þessu verki man ég nú vel eftir,
hef fylgst af athygli með verkum
þínum allan þennan tíma. Þess
vegna er líka svo spennandi að
ganga hér inn og mæta þínum
myndheimi til 40 ára.
„Mér finnst það líka mjög
skemmtilegt, ég viðurkenni það,“
segir Guðjón og brosir. „Ég mæti
hér í eldri verkum hugmyndum og
fyrirbærum sem ég finn að ég er að
fást við enn í dag. Ég hef staðið með
sum gömlu verkanna hissa á því að
þessi gaur hafi verið að pæla í þessu
á þeim tíma!
Hér eru ný verk hér líka, því ég er
alltaf að vinna. Á endaveggnum er
eitt stórt sem ég var byrjaður að
vinna að og sýningin var kærkomið
tækifæri til að klára og setja upp.
Við að vinna jafnt og þétt að sköp-
unarverkum þá er ég ekki að setja
þau meðvitað í samhengi við fortíð-
ina. Ég er bara að hugsa um það sem
ég vinn að á hverjum tíma. En, svo
er kikk að sjá verkin í samhengi við
öll hin,“ segir Guðjón.
„Það segir sig sjálft að ekki kom-
ast öll verk að. Á sýningunni eru val-
in verk frá undanförnum 40 árum.
Ég hefði auðveldlega getað fyllt
báða sali hússins og gangana.“
Þegar gestir ganga inn á Kjar-
valsstaði taka á móti þeim skúlptúr-
ar og teikningar Guðjóns af húsum
Norðurmýrarinnar. Hvers vegna
leitar hann oft í að túlka þann
ramma um tilvistina sem hús er?
„Í rauninni er það á einhvern hátt
svipað og ég nálgast klæði í mörgum
verkanna, sem skel utan um líkam-
ann. Við að hugsa um þá skel á þrí-
víðan hátt þá kemur arkitektúrinn í
hugann. Það eru margir fletir á
þessu.“
Vinnustofan heilagur staður
– Þú minnist á klæðin og hér eru
til dæmis lágmyndaraðir þar sem þú
hefur á þrívíðan hátt skorið út klæði
sem birtast í þekktum málverkum
fyrri alda. Þessi svörtu höfuðföt
þarna til dæmis, sækirðu þau ekki í
málverk eftir Bruegel?
„Jú, og þessi klæði þarna eru brot
úr ýmsum barokk- og endurreisnar-
málverkum, eftir Velazquez, Jan van
Eyck og Caravaggio. Hugmyndin
var að vinna með lágmyndina sem
fyrirbæri sem er mitt á milli þess að
vera skúlptúr og tvívítt. Barokkmál-
arnir voru leiknir í að vinna með
dýpt í málverkum og sýndu oft færni
sína með því að mála klæði. Ég tók
það fyrir og vann með þær sjón-
hverfingar sem lágmyndin þarf til að
ganga upp.“
– Annað gegnumgangandi þema
hjá þér er skórnir sem eru hér í
nokkrum verkum.
„Jú, fyrir mér tengjast skórnir
mikið líkamanum beint, manneskj-
unni sjálfri. Eins og klæðin sem eru
líka eins konar staðgenglar fyrir
restina af líkamannum. Þannig eru
þetta á einhvern hátt manneskjur.“
– En teiknuð kort eins og þau sem
hanga hér, af ýmsum borgum?
„Í þessu tilfelli var ég að hugsa
um strúktúr. Ég var að skoða borg-
armyndir úr ólíkum menningar-
svæðum og hvort það væri hægt að
skilgreina með teikningunum hugs-
un í borgarskipulagi, strúktúr borg-
anna. Í þessu stóra verki hér sem
heitir Skel ber ég það svo saman við
strúktúr í sundurteknum hús-
gögnum og sykurmolahúsum, sem
tengjast til dæmis kubbaleik barna.“
– Svo er hér stór veggteikning
sem ég sá áður á sýningu hjá þér í
New York.
„Síðari árin hef ég unnið sífellt
meira með texta, skrift og bókstafi, í
tengslum við teikningu. Á sínum
tíma vann ég út frá hugleiðingum
sem urðu til á göngutúrum og eru
um það hvernig tilviljanir geta orðið
á vegi manns og breytt leiðum, eins
og í lífinu sjálfu. Þessir göngutúrar
mynda hálfgert götukort, eða vísa til
slíks korts. Stór hluti frásagnar-
innar er sannleikanum samkvæmur
en annað er uppdiktað.“
– Hér eru teikningar þínar af ann-
ars vegar Passíusálmunum 52, sem
þú skrifar upp með þínum hætti, og
Völuspá. Þú endurvinnur þessi
merku verk.
„Bæði hef ég verið almennt
spenntur fyrir þessum íslensku bók-
menntaperlum og svo sem þessum
sköpunarsögum, sem ég með mínum
hætti afbyggi og geri textann óles-
anlegan; ég eyði texta um sköpunina
um leið og ég skapa á vissan hátt
eitthvað nýtt. Þar fer af stað hring-
rás. Og í verkinu Völuspá renna öll
erindin saman í lokin og þar verða
ragnarök!“
Á suðurvegg salarins er nýtt stórt
ljósmyndaverk Guðjóns, þrjú pör
sem sýna þrjár innsetningar sem
hann hefur sett upp í glugga vinnu-
stofu sinnar; fyrri myndin er tekin á
sumarsólstöðum og horft er út um
gluggann og á hlutina sem eru þar á
hillum og verða til á vinnustofunni,
hin myndin er tekin á vetrarsól-
stöðum og þar er horft á gluggann
að utan. Þetta er áhrifaríkt verk um
sköpun listamannsins og líka það að
horfa og skynja.
„Vinnustofan er eiginlega heilag-
ur staður fyrir mér,“ segir hann.
„Mér líður hvergi betur. Rútínan
þar er mér mikilvæg – þar geri ég
alls konar tilraunir, stundum geri ég
ekki merkilega hluti en kjánalegu
hlurnir eru líka mikilvægir því allt er
þetta hluti af sköpunarferlinu.“
Morgunblaðið/Einar Falur
Listamaðurinn Guðjón Ketilsson innan um verk sín á Kjarvalsstöðum: „Yfirlitssýning er skrýtið fyrirbæri.“
Allt hluti af sköpunarferlinu
- Yfirlitssýning á verkum Guðjóns Ketilssonar verður opnuð á Kjarvalsstöðum í dag - „Eins og að
safna saman stórfjölskyldunni á ljósmynd,“ segir Guðjón um að safna saman verkum rúmlega 40 ára
Guðjón Ketilsson var einn 127 lista-
manna sem áttu verk á hinni viða-
miklu sýningu, Umhverfing nr. 4,
sem stóð yfir í sumar á Vestfjörðum
og í Dölum. Við Sauðfjársetrið á
Stöndum setti hann upp stórt verk
sem hann kallaði Tími – minning.
Verkið fauk á haf út í fárviðrinu um
liðna helgi og er horfið.
„Það eru blendnar tilfinningar,“
segir Guðjón um hvarf verksins sem
margir hafa lofað. „Ég var að undir-
búa að taka það niður fyrir veturinn
en fékk svo þær fréttir að það væri
horfið! Með öllu. Því fylgir líka
skringilega góð tilfinning, því þetta
er svo ljóðrænn endir.“
Þrívítt myndverkið var byggt á
minningum Guðjóns frá sumrum í
sveit á Ströndum á 7. áratugnum og
nú er verkið líka orðið að minningu.
„Já, og mér finnst það í raun alveg
stórkostlegt – en þori varla að segja
það!“ segir hann og hlær.
Verkið byggðist á miningum Guð-
jóns um gamlan blindan mann sem
hafði það fyrir reglu að koma út úr
húsi sínu og ganga réttsælis hring-
inn í kringum það, kvölds og morgna.
Á höndum bar hann þykka lopavett-
linga. Blindu sinnar vegna þurfti
hann að styðja sig við húsvegginn á
göngu sinni og með tímanum setti
hann mark sitt á hvíta húsveggina og
brún línan eftir vettlinginn í brjóst-
hæð varð sífellt dekkri og skýrari.
Ljósmynd/Guðjón Ketilsson
Tími – minning Verk Guðjóns á Umhverfingu nr. 4 sem hvarf í hafið.
Verk Guðjóns á
Ströndum hvarf