Morgunblaðið - 01.10.2022, Blaðsíða 41

MENNING 41
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. OKTÓBER 2022
tengd, innanlands sem utan, nokkuð
sem Thurston elskar. Við förum að
tala um Bandcamp, streymisveitu
sem Thurston er hrifinn af, og hann
veltir því upp að tekjur tónlistarfólks
séu að meirihluta til óstöðugar og
innkoma af sölu á tónlist lítil, heilt
yfir.
„Besta tónlistin heyrist mögulega
aldrei,“ segir hann og kímir. „Ég
man þegar geisladiskarnir komu til
sögunnar, þá var fólk allt í einu með
80 mínúturnar til að spila úr og
mörgum fannst eins og þeir þyrftu
að fylla þær. Fólk fór að verða búið á
því þegar allar nýjar plötur voru eins
og þrefaldar vínilplötur! Lydia
Lunch (samtíðarmanneskja Thurst-
ons úr New York-senunni) sagði oft
við mig: „Þó að þú getir eitthvað er
ekki þar með sagt að þú eigir að gera
það.“ Og hann hlær. Thurston fór
svona úr einu efni í annað stundum,
en hélt alltaf einhverri tengingu,
þótt lausleg væri.
„Hún sagði líka að það væri hug-
sjónafólk og svo „hinir“, og „hinir“
væru alltof margir,“ bætir hann við
og brosir að minningunni um þessa
vinkonu sína.
Pönkið breytti öllu
Við snúum okkur aftur að Íslandi
og tölum aðeins um listasamlagið
post-dreifingu. Thurston segist í
framhaldinu vera orðinn 64 ára og
hlaupi ekki beint upp til handa og
fóta þegar tónleikar séu annars veg-
ar. „Ég bý í Lundúnum og Cafe OTO
(hið lundúnska Mengi) er bara hand-
an við hornið. Mjög góð dagskrá og
það er erfitt að búa svona nálægt því
dagskráin er svo spennandi! Ég fer
minna á rokktónleika þar sem ein-
hver kemur upp að þér og öskrar í
eyrað: „Vá, ég sá þig spila árið 1987!“
Það er meiri friður á OTO. Hægt að
einbeita sér að því að hlusta. Fylgj-
ast með og fá innblástur.“
– Og hvernig nýtist það þér við
þína sköpun?
„Ég veit það ekki,“ svarar hann
dæsandi. „Ég veit ekkert hvað ég er
að gera (brosir). Mér finnst þægilegt
að spila á gítarinn og hljóðrita til-
raunirnar. Bera þær svo undir
bandið. Þetta er eiginlega alveg ný
aðferð hjá mér, venjulega var allt
barið saman í æfingahúsnæðinu af
hljómsveitinni í samstarfi. En ég fíla
einveruna. Er í friði, glamra og nota
pedala, trommukjuða, skrúfjárn …
garðsláttuvél þess vegna (hlær).
Pikka upp einhver hljóð.“
– En nú ert þú ekki bara tónlistar-
maður. Þú safnar tónlist og gefur út í
gegnum merkið þitt, Ecstatic Peace.
Ert einhvers konar sýningarstjóri
eða „curator“ um margt. Eða hvað?
„Mér finnst gott að vera einn en á
sama tíma er ég mjög mikil félags-
vera og heillaður af því hvernig
senur og tónlistarsamfélög virka
(Thurston nær einhvern veginn að
svara spurningunni alls ekki. En
pælingarnar eru fínar). Þetta upp-
lifði ég í rauntíma seint á áttunda
áratugnum í New York. Þetta hafði
mikil áhrif á mig og mig langaði til að
vera hluti af þessu. Ég hreifst af því
þegar allar þessar pönksafnplötur
voru að koma út en Sonic Youth
passaði ekki þar inn. Það var ekki
fyrr en við fórum að kynnast sveitum
eins og Butthole Surfers og Meat
Puppets sem við fundum andans
bræður og systur.“
Nú detta blaðamaður sem viðfang
sæmilega djúpt ofan í nördaholu og
líðanin er góð. Ó já!
– Þú fylgdist svo með þessu gerast
þegar sveitir eins og Hüsker Dü og
R.E.M. færðu sig ofanjarðar ef svo
mætti segja, gerðu samninga við stór
útgáfufyrirtæki. Hvað var í gangi
eiginlega?
„R.E.M. voru dálítið sérstakt
dæmi myndi ég segja. Þeir voru í
samstarfi við Miles Copeland (eig-
andi I.R.S. Records), voru vissulega
hluti af okkar heimi, þannig lagað, en
komust fljótlega inn í meginstraum-
inn. Hitt dæmið er svo Hüsker Dü og
það var mjög áhugavert þegar þeir
skrifuðu undir hjá Warner Brothers.
Mér fannst þetta hið besta mál, af
hverju ekki að koma tónlistinni víðar
og athugaðu að tónlistin þeirra
breyttist ekkert. Þegar Geffen kom
til okkar áttum við kost á einhverju
öryggi, til dæmis sjúkratryggingum
sem er alger hroði að eiga við í
Bandaríkjunum. Þetta færðu ekki
hjá óháðum útgáfum.“
Nirvana var frábær
Þrátt fyrir þessar yfirlýsingar
dregur Thurston ekki dul á að fólk
verður tortryggið, hann þar á meðal.
„Vígtennurnar eru teknar úr þér
(leikur það fyrir mig í gegnum
Zoom). Allt í einu ertu á mála hjá
stórfyrirtæki. Það er bara þannig.
Og það þykir aldrei kúl! Við fengum
eitthvað í gegn (umslagið á Goo
(1990) t.d.) en platan er samt á stóru
merki. Því fylgir undarleg lykt.“
Blaðamaður skellir upp úr og
stemningin er eitthvað svo ljúf að ég
veit að ég er kominn með smá skot-
leyfi.
– Já, þetta segir þú núna Thurs-
ton!
„Rólegur (hlær). Ég vissi þetta
alveg og mér leið svona þá líka. Og
var eins hrokafullur í garð annarra
banda og næsti maður. En það rjátl-
aðist hins vegar af mér fljótlega.
Nirvana og Dinosaur Jr. færðu sig á
sömu slóðir. Ég var rosalega hrifinn
af Bleach (fyrsta hljóðversplata
Nirvana) og ég skildi áhyggjur
aðdáenda af næstu skrefum. Yrði
þetta útvatnað á Geffen? En svo var
alls ekki. Nevermind er frábær
plata. Einhverjir sögðu: „þeir hafa
selt sál sína“ en ég er ósammála.
Þvert á móti; hún, við og fleiri grip-
um þarna tækifæri og komum okkur
fyrir innan kerfis sem var ekki beint
að hylla jaðartónlist. Þaðan gátum
við breitt út boðskapinn í einhverj-
um skilningi.“
– Lítur þú á Sonic Youth sem
trójuhest? Smygluðuð þið ykkur inn,
svipað og þegar David Lynch læddi
Twin Peaks inn á stofugólf „venju-
legs“ fólks?
„Tja … nú veit ég ekki. Ég veit
bara að margar hljómsveitir sem
komu í kjölfarið á Nirvana heilluðu
mig ekki. Ég meina, hversu margar
Silverchair þarftu í þitt líf?“ Thurs-
ton hlær hátt. Silverchair er ein af
fjölmörgum síðgruggssveitum sem
riðu öldunni sem Nirvana kom af
stað. „Nirvana var alvörudæmi, það
var eitthvert „x“ þarna sem erfitt er
að heillast ekki af. Og fullt af góðu
stöffi á tíunda áratugnum. Royal
Trux, Daniel Johnston, Pavement,
Sebadoh.
Útgáfan sagði eitt sinn við okkur:
„þið gætuð orðið næstu Stone
Temple Pilots ef þið viljið,“ og ég
sagði nei takk, ég hef ekki minnsta
áhuga á að líkjast því bandi. Takk
kærlega fyrir!“
Næst spjöllum við um Woodstock
99 og Thurston er hlessa yfir and-
anum sem þreifst þar, eitraðri karl-
mennsku og einhvers konar menn-
ingarlegu þroti. Ýmislegt fleira er
rætt, margt af því get ég ekki sett
inn plássins vegna, en ég viðra núna
lokaspurninguna fyrir ykkur.
– Ég er hrifinn af því hvernig þú
leggur áherslu á einveru en um leið
alveg jafn mikla áherslu á samveru
og samkennd.
„Já. Við gerum þetta með „a little
help from our friends“ (hlær létt,
vísandi í Bítlana). Ég var að klára
nýju David Bowie-heimildarmynd-
ina og þar talar Bowie mikið um
mikilvægi einverunnar. En þarna
var um leið maður sem þreifst á
samstarfi við ólíkasta fólk.“
Nú erum við Thurston búnir að
spjalla saman í 45 mínútur og ég
þarf að stoppa hann. „Nú ætla ég að
losa þig úr snörunni, Thurston („I
will let you off the hook now, Thurs-
ton“),“ segi ég og hann hlær við. Ég
þakka honum kærlega fyrir spjallið,
þetta er ekki alltaf svona gott get ég
sagt ykkur, kæru lesendur og hann
lýsir yfir ánægju með væntanlega
heimsókn, segir langt um liðið.
„Við mætum og verðum í bana-
stuði („on fire“)!“ Og nú gerist dálít-
ið merkilegt. Hálfri sekúndu eftir að
Thurston lýsir þessu yfir springur
hann úr hlátri. Eins og hann hafi
sagt þetta í mjög meðvituðu sjálfs-
háði, sé bæði að pota í þessa þreyttu
línu og jafnvel sjálfan sig um leið, 64
ára gamlan manninn. Hlaðið andar-
tak og eiginlega algjör snilld. Frá-
bær endir á einkar innilegri stund
með þessari goðsögn.
Tónleikar Thurstons Moores fara
fram sunnudagskvöldið 9. október í
Hljómahöll. Miða má nálgast á tix.is.
Í algjöru banastuði
- Thurston Moore, fyrrverandi leiðtogi hinnar ástsælu Sonic Youth, mun halda tónleika hérlendis
í Hljómahöllinni eftir rétt rúma viku - Morgunblaðið sló á þráðinn til hans og innti frétta
Ljósmynd/Vera Marmelo
Gítarguð Thurston Moore er vel gíraður þrátt fyrir áratuga volk í neðanjarðartónlistinni.
Sonic Youth – Daydream Nation (1988)
Fullkomið jafnvægi á milli grípandi melódía,
keyrslurokks og óheflaðrar, afdráttarlausrar
tilraunamennsku. Þetta var platan sem færði
sveitina upp úr neðanjarðarálmunum og inn í
sviðsljós meginstraumsins. Síðasta platan á
óháðu merki og sú næsta, Goo (1990), sló tón-
inn fyrir tíunda áratuginn hvar Sonic Youth-
liðar urðu að helstu mektarbokkum „aðgengi-
legrar“ jaðartónlistar (sjá líka Björk, Beck).
Thurston Moore – Spirit Counsel (2019)
Eftir nægu var að slægjast er ég garfaði eftir
helberri tilraunatónlist til að setja hingað inn.
Thurston hefur gefið út plötur sem innihalda
miskunnarlausa óhljóðalist, lauflétt sumar-
popp (svona næstum því!) og allt þar á milli.
Þetta þriggja diska box inniheldur löng verk,
eitt þeirra sextíu mínútur, en tónlistin sem slík
furðu aðgengileg þegar allt er saman tekið. Hér
eru grip, laglínur og úthugsuð bygging og ofan
á dansar einkennishljómur okkar manns.
Thurston Moore – By the Fire (2020)
Hér er á ferðinni „venjuleg“ rokkplata ef við
getum sagt sem svo, Sonic Youth-legt rokk, til-
komið vegna lagasmíðaeinkenna og gítar-
hljóms höfundar. Hlaðið er í lög sem kæmust
hæglega í dagspilun á Rás 2 en innan um eru
tilraunakenndari sprettir, eins og í hinu sextán
mínútna langa „Locomotives“. Nóg af ískri,
látum og gítarviðgjöf („feedback“) frá okkar
besta manni!
Þrjár frá Thurston
VIÐTAL
Arnar Eggert Thoroddsen
arnareggert@arnareggert.is
Ég var fjórtán ára þegar ég stóð inni
í herberginu mínu í Árbænum, hlust-
andi á útvarp Rót. Lag hófst, hart
rokklag sem brotnaði svo niður um
miðbikið í argandi, gargandi hávaða
sem ég frétti svo að héti „feedback“
(viðgjöf, bjögun) og kæmi það úr
rafmagnsgítarnum. Ég hafði aldrei
heyrt svona hljóð áður og ég hváði.
„Má þetta?“ Líf mitt breyttist á
þessu augnabliki. Ég man enn gæsa-
húðina og furðuna einlægu. Lagið
var „Silver Rocket“ af plötunni
Daydream Nation. Hljómsveitin var
Sonic Youth.
Að ég skuli svo, þrjátíu og fjórum
árum síðar, vera með leiðtoga sveit-
arinnar og stofnanda, gítargoðið
Thurston Moore, á „línunni“ er ekk-
ert minna en ótrúlegt. Það verður
styttra í aðdáandasnáðann við svona
aðstæður. Eins gott að vanda sig. Ég
ákvað því að reyna að spyrja Moore
sem mest um ný verkefni enda tón-
listarfólk oft lítið fyrir að velta sér
upp úr fyrri frægð. En Moore var
slakur, slakari en ég átti von á. Var
alveg til í að spjalla aðeins um Sonic
Youth, New York-sveitina sem veitti
honum goðsagnarstimpilinn. Eina
byltingarkenndustu rokksveit sög-
unnar, þar sem saman koma í einum
skurðpunkti tilraunir án afsláttar,
melódíunæmi og bullsveitt rokk og
ról. Vopnuð þessu átti sveitin eftir að
drottna yfir neðanjarðarrokkinu
næstu áratugi og áhrif hennar á þró-
un þess vítt skilgreinda geira í raun
ómælanleg. En nóg um það, færum
okkur yfir í viðtalið!
Hugsjónafólkið og „hinir“
Ég var stressaður, já, m.a. vegna
þess að ég hafði sent ítrekunarpóst á
Thurston (köllum hann bara Thurs-
ton framvegis, það er svo svalt eitt-
hvað) kl. 10.52 að íslenskum tíma
sama dag og viðtalið var tekið. Þá
var klukkan 6.52 að morgni í New
York. Ég fékk til baka póst þar sem
þetta var nefnt og ég dauðhræddur
um að ég hefði vakið hann eða stugg-
að við honum (ekki bætti úr skák að
ég sendi bangsa- og hjartatjákn með
í einhverri koffínvímu). En sá var nú
indæll, maðurinn sem tók við mér
um kvöldið, þegar zoom-spjallið
hófst. „Langar þig til að sjá mig?“
heyrðist á bak við svartan skjá,
röddin auðþekkjanleg; hægur, leti-
legur baritón. Ég ætlaði að segja að
þetta væri bara fínt (ég var í mynd,
hann ekki) en þegar hann sagðist
ekkert hafa á móti því að vera í
mynd, hann þyrfti bara líklega að
endurræsa tölvuna, ákvað ég að
þiggja það. Þannig að þarna var ég.
Dokandi í risi í Holtunum á meðan
Thurston Moore var að endurræsa
tölvuna sína í New York.
Viðtalið fór svo af stað. Ég var
búinn að punkta hjá mér eitt og ann-
að, með áherslu á nútímann, en þetta
var eitt af þeim viðtölum sem fara
fallega sína eigin leið. Þegar um
korter var liðið, og við bara eitthvað
að spá í Bandcamp, hugsaði ég:
„Ókei, lesendur fá þetta þá bara.
Hugleiðingar Thurstons Moores um
eitt og annað. Verra gæti það verið.“
Thurston talaði hægt og í löngu máli.
Lét hugann reika getum við sagt. Ég
þurfti ekki að hafa mikið fyrir þessu,
annað en að búa til skaplegt rými og
styðja við hann með höfuðnikki.
Ljúfasti fýr mætti mér þarna á
skjánum. Íhugull … og bráðfyndinn.
Auk þess að búa til tónlist er
Thurston líka mikill tónlistaráhuga-
maður. Nörd væri hægt að segja. Ég
er t.d. í bol merktum íslensku svart-
málmssveitinni Misþyrmingu,
Thurston sér það, og það leiðir okkur
í dágott spjall um þá senu. Sérstak-
lega hvernig íslenska senan er