Morgunblaðið - 12.12.2022, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 12. DESEMBER 2022
Verk Rampar hafa tekið að rísa á mörgum stöðum í Reykjavík eftir að sérstöku átaki var hleypt af stokkunum.
Eggert
Við upplifum póli-
tískt óraunsæi í
furðulegustu mynd-
um. Stundum svo, að
viðkomandi gerir sér
enga grein fyrir í
hvaða ljós það setur
hann sjálfan.
Gott dæmi um
þetta er grein eftir
Geir Ágústsson verk-
fræðing um vindmyll-
ur á blog.is og Mbl.
vitnar í 7.12. ’22. Þarna er tekið á
málinu án þess að eigin hags-
munir og gróðasjónarmið séu lát-
in ráða ferðinni eins og algengast
er. Næstalgengust er kreddu-
pólitísk trúarleg sannfæring sem
venjulega styðst við umhverfis-
og náttúruverndarsjónarmið. Gott
dæmi um þetta er grein í Mbl.
7.12. ’22: COP27 og þróun lofts-
lagsmála.
Óraunveruleiki loftslagsmála
Ástand loftslagsmála heimsins
er afleiðing af baráttu umhverfis-
verndarsinna gegn kjarnorkuvæð-
ingu raforkuiðnaðarins. Hér á
landi höfðu þeir enga kjarnorku
til að berjast á móti, en vildu
banna virkjun vatnsafls í staðinn.
Nú hamast þeir af sama krafti
fyrir virkjun hreinnar orku. Í
áðurnefndri grein er verið að
hæla Indlandi fyrir virkjun
hreinnar orku, en það er drullu-
skýið frá Indlandi til Afríku
(southeast asian haze) sem á hlut-
fallslega stærstu sökina á mengun
andrúmsloftsins.
Virkjuð orka á Íslandi er 80%
hrein, miklu hærra hlutfall en hjá
öðrum þjóðum. Ísland hefur það
hlutverk að koma öðrum þjóðum
þangað, en ekki þykjast ætla að
hækka þetta hlutfall hjá sér með
styrkjum og ríkisframlögum.
Reykjavíkurborg
Borgin, með sína 400 milljarða
skuld og 15 milljarða árlegan
rekstrarhalla, er stærsta fjár-
hagsvandamál Íslands.
Hagræðingartillögur sem nú eru
uppi eru brandari sem ekki er
einu sinni hægt að hlæja að. Þær
eru samdar með tilliti til þess að
hóparnir sem þær
bitna á mótmæla og
þá er hægt að hætta
við allt saman við
mikil fagnaðarlæti
kjósenda. Skiptir
engu, áhrifin á fjár-
hagsstöðuna eru inn-
an skekkjumarka
hvort eð er.
Að leggja fram
svona tillögur jafn-
gildir því að borgar-
stjórn lýsi opinber-
lega yfir gjaldþroti. Þetta hefur
borgarstjóri greinilega ekki séð.
En að ætla að spara 1/5 af árlegu
tapi en sitja uppi með 4/5 þýðir
nákvæmlega þetta.
Maðurinn sem
missti verkfallið
Verkfall og aðdragandi þess er
dýrðartími verkalýðsforingja. All-
ir fréttamenn eru á eftir þeim,
hvert orð þeirra og athöfn vand-
lega skjalfest og vitnað til þess.
Undanfarið hefur formaður VR
farið mikinn á þessu sviði. Hann
og tveir vinir hans voru í órjúfan-
legri samstöðu í samningavið-
ræðum sem ekkert gengu og allt
stefndi í verkfall. En þá gerðust
undur og stórmerki; annar vin-
urinn samdi. Eftir situr formaður
VR í svipaðri stöðu og maðurinn
hjá Kiljan sem missti glæpinn.
Allir reikna með að hann semji
líka. Hann getur ætt um eins og
ljón í búri, en allir reikna með að
ljónið leggist fljótlega niður til að
sleikja á sér lappirnar. Hans fé-
lagsmenn líka. Það verður gaman
að sjá hvernig þessi sirkus endar.
Jónas Elíasson
» Við upplifum póli-
tískt óraunsæi í
furðulegustu myndum.
Stundum svo, að við-
komandi gerir sér enga
grein fyrir í hvaða ljós
það setur hann sjálfan.
Jónas Elíasson
Höfundur er fyrrverandi
verkfræðiprófessor.
jonaseliassonhi@gmail.com
Pólitískt óraunsæi
Í fjölmiðlum hefur
farið nokkuð fyrir
umræðu um fjárhags-
stöðu Reykjavíkur-
borgar og niðurstöðu
árshlutareiknings fyr-
ir fyrstu níu mánuði
yfirstandandi árs.
Þegar árshluta-
reikningurinn er
skoðaður kemur í ljós
að afkoma A-hluta
borgarsjóðs (þess
hluta sem er að mestu leyti fjár-
magnaður með skattgreiðslum íbú-
anna) er mjög þung. Rekstrar-
reikningur er gerður upp með
rúmlega 11 milljarða halla eða sem
svarar um 10% heildartekna.
Veltufé frá rekstri, sem ætlað er
til að greiða afborganir lána og
leggja fjármagn til nýfjárfestinga,
er um 0,8% af heildartekjum eða
tæpar 900 milljónir. Veltufé frá
rekstri þyrfti að vera meira en 10
sinnum hærra svo reksturinn geti
talist í ásættanlegu jafnvægi.
Í uppgjöri fyrir samstæðu borg-
arsjóðs (A+B) eru færðir 20,6
milljarðar króna til tekna undir
heitinu matsbreyting fjárfesting-
areigna. Á síðasta ári var samsvar-
andi tekjufærsla fyrir fyrstu níu
mánuði ársins 14,1 milljarður.
Matsbreytingar fjárfestingareigna
gera það að verkum að afkoma
A+B-hluta Reykjavík-
urborgar er jákvæð
fyrstu níu mánuði árs-
ins. Matsbreyting
fjárfestingareigna er
komin til vegna þess
að verðmat á íbúðum í
eigu Félagsbústaða er
hækkað í árshluta-
reikningi fyrirtækisins
sem svarar verðhækk-
unum íbúðarhúsnæðis
á almennum fast-
eignamarkaði. Væri
þessi færsla ekki til
staðar væri afkoma
A+B-hluta Reykjavíkurborgar nei-
kvæð um nálægt 14 milljörðum
króna.
Ábending sviðsstjóra
fjármála- og áhættu-
stýringarsviðs
Þegar skýrsla sviðsstjóra fjár-
mála- og áhættustýringarsviðs
Reykjavíkurborgar, sem fylgir
með árshlutareikningi hennar, er
lesin yfir, þá kemur í ljós áhuga-
vert atriði. Sviðsstjórinn vekur
sérstaka athygli á eftirfarandi at-
riði í skýrslu sinni:
„Hækkun fasteignaverðs hefur
jákvæð áhrif á rekstrarniðurstöðu
Félagsbústaða vegna matsbreyt-
inga en segir lítið um grunn-
rekstur félagsins nema ábati af
hækkun fasteignaverðs verði inn-
leystur með sölu eigna. Til að meta
stöðu grunnrekstrar er eðlilegra
að horfa til rekstrarhagnaðar
(EBIT) sem hækkaði um 2,2% á
milli ára, en tekjur hækkuðu um
11,4% á meðan rekstrargjöld
hækkuðu um 19,3%.“
Þessi ábending sviðsstjórans er
áhugaverð um margt. Í fyrsta lagi
er hér vakin athygli af hálfu sviðs-
stjórans á því að framsetning árs-
hlutauppgjörsins sé ekki svo skýr
sem ætti að vera. Þegar verðmat
íbúða í eigu Félagsbústaða er
hækkað og fært til tekna með hlið-
sjón af hækkunum á almennum
fasteignamarkaði þá eru það ekki
peningar í hendi heldur tekju-
færsla sem í raun bætir ekki
rekstur eða fjárhagsstöðu Félags-
bústaða á neinn hátt. Í öðru lagi
má benda á að rekstur félagslegra
íbúða er eitt af lögbundnum verk-
efnum sveitarfélaga. Félagsbú-
staðir eiga um 3.000 íbúðir. And-
virði þeirra verður aldrei innleyst
því íbúðirnar verða aldrei seldar
allar í einu. Þegar matsbreyting
allra íbúða í eigu Félagsbústaða er
færð til tekna í ársreikningi eða
árshlutauppgjöri þá er það eins og
þær séu hrein markaðsvara sem
geti verið seld á næstu mánuðum
eða misserum.
Reikningsskil sveitarfélaga
fara eftir ákveðnum reglum
Sveitarfélög eru opinberir aðilar.
Íbúar þeirra eiga t.d. ótvíræða
kröfu á að reikningsskil sveitarfé-
laga séu skýr, gegnsæ og sam-
ræmd frá ári til árs. Til að svo
megi vera skulu reikningsskil
sveitarfélaga unnin og sett upp
með hliðsjón af ýmsum samræmd-
um alþjóðlegum reikningsskila-
reglum. Ein slíkra reglna er var-
færnisreglan. Varfærnisreglan
felur í sér að ekki skuli ofmeta
tekjur né gjöld, eignir né skuldir.
Eignir skuli t.d. bókfæra á kostn-
aðarverði eða kaupverði. Sjaldnast
eru eignir sveitarfélaga markaðs-
vara svo einhverju marki nemur.
Auðvitað er ein og ein eign sveit-
arfélaga seld gegnum árin en í
hverju tilviki er niðurstaðan í
hverju tilviki bókfærð eftir því
hvort útkoman er hagnaður eða
tap.
Varfærnisreglan
skal í heiðri höfð
Ég þekki nokkuð vel aðferðir við
reikningsskil og framsetningu árs-
reikninga sveitarfélaga í öðrum
norrænum ríkjum. Hægt er að
fullyrða að þessari reikningsskila-
aðferð, að færa matsbreytingar
fjárfestingareigna sveitarfélaga til
tekna í ársreikningi eða árshluta-
uppgjöri, er hvergi beitt hjá þeim.
Þar er varfærnisreglan í heiðri
höfð á þann veg að ekki sé hægt
að lesa út úr ársuppgjöri sveitarfé-
laga að afkoman sé betri eða verri
en hún er í raun og veru. Sem
dæmi í þessu efni má benda á að
fasteignaverð í Svíþjóð hefur lækk-
að um nálægt 15% víða um land á
liðnum misserum. Ef matsbreyt-
ingar fjárfestingareigna sveit-
arfélaga hefðu verið færðar sænsk-
um sveitarfélögum til tekna, þegar
fasteignaverð á almennum markaði
hækkaði, þá hefði það þýtt betri
afkomu sveitarfélaga en innistæða
var fyrir. Þegar fasteignaverð á al-
mennum markaði lækkar, þá
myndu matsbreytingar fjárfesting-
areigna virka í hina áttina og gefa
til kynna verri afkomu sveitarfé-
laga en innistæða er fyrir.
Niðurstaða mín er því að það
eigi að taka fyrrgreinda ábendingu
sviðsstjóra fjármála- og áhættu-
stýringarsviðs Reykjavíkurborgar
mjög alvarlega hvað varðar fram-
setningu árshlutauppgjöra og árs-
reikninga hjá borginni. Varfærnis-
reglan á ekki síður við í reiknings-
skilum íslenskra sveitarfélaga en í
öðrum norrænum ríkjum.
Varfærnisreglan í reikningsskilum sveitarfélaga
Gunnlaugur
Auðunn Júlíusson » Varfærnisreglan
á ekki síður við
í reikningsskilum ís-
lenskra sveitarfélaga
en í öðrum norrænum
ríkjum.
Gunnlaugur A.
Júlíusson
Höfundur er sérfræðingur í fjármála-
stjórnun sveitarfélaga og sat 16 ár í
reikningsskila- og upplýsinganefnd
sveitarfélaga.
gunnlaugura@gmail.com