Heimili og skóli - 01.04.1971, Side 19

staklingurinn haft svo mikið svigrúm á at-
hafnasviði lífsns. Það bjóðast svo margir
atvinnumöguleikar, að enginn með meðal
hæfileika og sanngjarnar kröfur, þarf að
hnda sig við vinnu, sem hann eða hún kær-
ir sig ekki um — þetta á ekki sízt við þá,
sem hlotið hafa góða menntun.
Þetta allt er auðvitað á engan hátt full-
nægjandi svar við áhyggjumáli æskunnar
varðandi stöðu þeirra í tilverunni og sam-
félaginu. Hún krefst meira en valfrelsisins.
Hún vill finna, að hún á ítök og hefur áhrif
á gang málanna, að hún geti bætt heiminn
— jafnt fyrir aðra sem sjálfa sig. Eg held,
að unga kynslóðin hafi meira vald, heldur
en hún gerir sér grein fyrir.
Það er rétt, að það er erfitt að skipuleggja
þróunina, erfitt að framfylgja umbótunum.
En það dylst engum, að völdin eru í hönd-
um fárra manna, sem vilja hindra umbætur,
af því að þeir vilja halda þjóðfélaginu eins
og það er. Aðalástæðan er hins vegar, að
enginn — enginn háskólarektor, enginn for-
stjóri stórfyrirtækis, má sín svo mikils, að
hann geti breytt hlutunum í einu vetfangi.
Það er ekkert, sem tekur algerum stakka-
skiptum vegna þess, að einhver leiðtogi með
tignarnafnbót, gefur fyrirskipanir. Fyrir-
mæli skulu gefin af staðföstu, mikilsmetnu
fólki. Ef þetta fólk er ekki sjálfu sér sam-
kvæmt í tilskipunum sínum, gerist ósköp
lítið, eða jafnvel eitthvað allt annað en ætl-
að var.
Stundum fer það líka á annan veg. Ef
nógu margir finna, að eitthvað þarfnast
breytinga, þá verða forráðamennirnir að
fylgja kröfunni, ef þeir vilja halda stöðu
sinni og áliti sem leiðtogar. Ef stúdentarn-
ir krefjast, að reglum háskólans sé breytt,
þá verður þeim breytt; og ef borgararnir
fara fram á, að eitthvað verði gert til varn-
ar umferðaróhöppum eða mengun, þá verð-
ur eitthvað gert.
Völd eru ekki eirikaréttur aðeins 'fyrir
nokkra áberandi menn. Mikilvægar umbæt-
ur koma ætíð smám saman í ljós, sem árang-
ur af margþættri samvinnu margra manna,
sem fylgja þó mismunandi stefnum. Sérhver,
sem lætur til sín taka, hefur áhrif á úrslit-
in og hefur því óbein völd.
Reyndar er bilið milli kynslóðanna ekki
svo breitt sem látið er. Eg held, að ungu
kynslóðinni kæmi það mjög á óvart, ef hún
vissi, hve margir afturhaldssinnaðir borg-
arar aðhylltust hugsjónir þeirra. Tímaritið
Fortune gerði nýlega skoðanakönnun meðal
valdaleiðtoga og bað þá að nefna, hvaða
markmið væru efst á baugi hjá stjórn Banda-
ríkjanna. Röð mikilvægustu atriðanna var
þessi: Friður í Víetnam, verðbólgustöðvun,
án þess að auka á upplausn atvinnumálanna,
öflugri aðstoð viðkomandi vandamálum
stórborganna, og gegn erfiðleikum samfara
íátæktinni. Skoðanakönnun meðal ungu
kynslóðarinnar mundi e. t. v. ekki leiða það
sama í ljós, en ég er sannfærður um, að flest
ungt fólk er sammála mér, að þrjú framan-
greind markmið eru mjög mikilsverð. Eg lít
á þetta sem sönnun þess, að sérhvert ung-
menni getur fundið sér sess innan þjóðfé-
lagsins, án þess að svíkja sjálft sig og hug-
sjónir sínar.
Það er ekki auðvelt að vera bæði óháður
einstaklingur og virkur aðili innan samfé-
lagsins. En það er hægt. Ef maður ætlar að
hafa samstarf við aðra, og halda þó áfram
að vera sjálfum sér samkvæmur, verður
maður að geta fundið jafnvægi á milli sjálf-
stæðis og sjálfsmats annars vegar og sam-
starfsvilja og sjálfsstjórnar hins vegar. Eigi
heimili og skóli
39