Upp í vindinn - 01.05.1985, Blaðsíða 6

Þorsteinn Helgason, dósent við Hl
Nám í byggingarverkfrædi
Við Hl 1970-1985
Yfirlit, staöa og horfur
Þorsleinn Helgason, stúd-
ent M.R. 1956. Lauk BS-
prófi í byggingarverkfræði
frá lllinois Institute of
Technology, Chicago 1959,
MS-próf 1963 og Ph.D.-próf
1973. Starfaði við tilraunir á
langtíma-álagsáhrifum á
steinsteypu hjá IIT 1963-65.
Kennari 1966-70 og 1975.
Verkfræðingurhjá Portland
Cement Association við
steinsteypurannsóknir
1969-75. Dósent við H.í. frá
1975 og stundakennari við
T.í. frá 1977. Ráðgefandi
verkfræöingur um stein-
steypuskemmdir frá 1977.
Inngangur
Reglubundið nám til fullnaðarprófs I byggingarverkfræði
við Háskóla íslands hófst haustið 1970. Nú líður senn að
nýjum tímamótum, er ný verkfræðideild verður stofnuð, nýtt
tilraunakennsluhúsnæði tekið í notkun og námið endur-
skipulagt. Þykir þvi við hæfi, að taka saman yfirlit yfir núver-
andi stöðu námsins, til glöggvunar fyrir þá sem sem að því
standa jafnt sem byggingarverkfræðistéttina í heild. Erþáum
leið nauðsynlegt að huga að aðdraganda þess og þróun í nú-
verandi horf. Loks er komið hér á framfæri nokkrum hug-
myndum varðandi breytingar á náminu i þeirri von, að um-
ræða skapist utan skólans sem innan, er leitt gæti til þess að
traustari upplýsingar, en nú liggja fyrir, fengjust um álit hags-
munaaðila á náminu og hvert stefna skuli.
Forsaga.
Strax við upphaf heimsstyrjaldarinnar síðari lokaðist að
miklu leyti fyrir möguleika íslenskra námsmannaáað stunda
verkfræðinám. Var því haustið 1940 hafin kennsla I verkfræði-
greinum við Háskóla íslands og hafði Finnbogi Rútur Þor-
valdsson, byggingarverkfræðingur, forstöðu fyrir henni. Alls
voru 6 fullnuma verkfræðingar útskrifaðir frá Hl 1946 en einn
1948.
Verkfræðideild var stofnuð með lögum árið 1945 og var
Finnbogi Rútur Þorvaldsson þá skipaður einn þriggja
prófessora við deildina. Kennslan var miðuð við að veitasam-
eiginleaan grundvöll að námi í byggingar-, rafmagns- og véla-
verkfræði, og skyldi hið eiginlega verkfræðinám fara fram við
erlenda háskóla. Grundvöllur námsins var því stærðfræði,
eðlisfræði, efnafræði og burðarþolsfræði. Tímalengd náms-
ins var þrjú ár og lauk því með svokölluðu fyrri hluta prófi i
verkfræði.
Reglugerð um þriggjaára BA nám í stærðfræði, eðlisfræði,
efnafræði, líffræði og landa- og jarðfræði við verkfræðideild
var sett árið 1965. Nám þetta miðaðist að miklu leyti við
menntunarþarfir kennara fyrir gagnfræðaskóla. Hófst
kennsla þessi í stærðfræði og eðlisfræði haustið 1966. Var
deildinni þá skipt í skorir, stærðfræðiskor, eðlisfræðiskor og
verkfræðiskor. Hausið 1968 hófst síðan kennsla í náttúru-
fræðigreinum og var þá jafnframt komið á fót náttúrufræði-
skor.
Frekari breytingar urðu á námsframboði deildarinnar á ár-
inu 1970, er ný reglugerð tók gildi. Var þá ákveðið að hefja
kennslu er miðaði að því að útskrifa fullnuma verkfræðinga
í byggingar-, rafmagns- og vélaverkfræði. Skyldi sú kennsla
fara fram í verkfræðiskor. Enn fremur var náttúrufræðiskor
skipt upp í jarðfræði- og líffræðiskor og tóku þær til starfa,
ásamt efnafræðiskor á árinu 1972. Þá var einnig ákveöið að
leggja meiri áherslu en áður á að undirbúa nemendur í raun-
greinum fyrirvísindastörf og kennslu áæðri stigum en fyrrog
var prófgráðum því breytt úr BA í BS. Loks var komið á vísi að
framhaldsnámi í raungreinum.
Stada verkfræðinnar innan VRD
Við stofnun verkfræðideildar, árið 1945, var aðeins einn
prófessor af þremur, sem þá voru skipaðir, verkfræðingur að
mennt, en það var Finnbogi Rútur Þorvaldsson. Gegndi hann
embættinu til 1961, er Loftur Þorsteinsson, byggingarverk-
fræðingur, tók við. Var þetta eina staða eða embætti deildar-
innar sem verkfræðingur gegndi, uns Guðmundur Björns-
son, vélaverkfræðingur, var skipaðurdósent árið 1966. Höfðu
verkfræðingar þá tvær af sjö stöðum deildarinnar.
Af ofangreindu, má vera Ijóst, að áhersla deildarinnar var á
stærðfræði og eðlisfræði, þrátt fyrir verkfræðiheitið. Enda
fórsvo, þegarákveðið varað ráðast í stækkun deildarinnar, að
sú stækkun átti sér fyrst og fremst stað á raungreinasvið-
unum. í lok árs 1970, þegar fullnaðarkennsla í verkfræði var
nýhafin, voru enn aðeins tvær stöður deildarinnar af sextán
skipaðar verkfræðingum.
Eftir að fullnaðarkennsla í verkfræði hófst, varð starfsemi
verkfræðiskorar fljótlega veigamikill þáttur innan VRD. Þetta
má glögglega sjá á myndum 1 og 2, sem sýna annars vegar
fjölda skráðra nemenda á fyrsta ári og hins vegar fjölda út-
skrifaðra nemenda. Strax á skólaárinu 1973—1974 eru nem-
endur á fyrsta ári í verkfræði orðnir 25% af fyrsta árs nem-
6