Upp í vindinn - 01.05.1985, Síða 54

Á mynd 1 er sýndur breytilegur kostnaður við orkuvinnsl-
una fyrir ákveðið virkjanakerfi og hvernig hann breytist með
auknum markaði. Hver punkturáferlinum táknar útreiknaðan
meðalkostnað 30 vatnsára samkvæmt orkulíkaninu, í M.kr.
miðað við olíuverð í des. '84. Á myndinni kemur glögglega í
Ijós, hve kostnaðurinn rís hratt, þegar stærð markaðarins
nær ákveðnu marki,
Hægt er að hugsa sér ýmsar leiðir til að skilgreina getu
kerfisins. Ein leið er sú, að skilgreina orkugetuna sem þann
markað sem kerfið getur annað á einhverju tilgreindu ári eða
árum. Slík aðferð tekurekki nægilegt tillit til hagrænnaatriða
og gæti leitt til offjárfestingar í orkumannvirkjum, ef ein-
göngu er litið á þurrustu árin, eðatil óeðlilega mikils rekstrar-
kostnaðar í þurrum árum, ef matið miðast við vatnsríkari árin.
Skilgreining á orkugetunni verður að miðast við, að ítrustu
hagkvæmni sé gætt, þegar litið er til bæði rekstrar- og fjár-
magnskostnaðar. í almennum orðum má segja, að orkugetu
kerfis sé náð, þegar ódýrara er að anna auknum markaði með
nýrri virkjun heldur en að taka á sig þann aukna rekstrar-
kostnað sem ellayrði. Þessi rekstrarkostnaður í orkuvinnslu-
kerfinu erkeyrslavarmastöðvaívatnsrýrum árum og kostnað-
ur vegna orkuskorts.
Önnur skilgreining á orkugetu sem notuð hefur verið hér
um alllangt skeið, er svokölluð 3 prómill regla. Hún þykir
henta betur, þegar litið er til lengri tíma en fram að næstu
virkjun auk þess sem hún er mjög einföld í notkun. Henni má
lýsa á eftirfarandi hátt:
Þegar breytilegi kostnaður orkuvinnslukerfisins sam-
svarar því, að 3 prómill (3/1000) orkunnar eru að meðal-
tali framleidd í olíukyntri gufuaflsstöð, þá samsvarar
orkumarkaðurinn orkugetu kerfisins.
Á mynd 1 er lína sem samsvarar 3 prómill orkukostnaði og
samkvæmt skilgreiningunni er orkugeta kerfisins markaður-
inn þegar línurnar skerast.
Við rekstrareftirlíkingar á raforkukerfinu er miðað við
vatnsár í staðinn fyrir almanaksár. Vatnsárið hefst 1. septem-
berog erskipt niður í 26 tveggjaviknatímabil. ívatnsárinu eru
því 364 dagar, en 31. ágúst og 29. febrúar er sleppt.
Orkumarkaðurinn samanstendur af þremur meginþáttum,
stóriðju, almennri notkun og húshitun. Á mynd 2 er sýnd
dreifing þessara notkunarflokka innan ársins skipt niður á
tveggja vikna tímabil. Stóriðjuálagið er jafnt allt árið, en
almenn notkun og orkuþörf til húshitunar er mest yfir vetrar-
timann, en lækkar á sumrin og er sveiflan meiri i húshitun.
MYND 2
Nú síðustu ár hefur við mat á orkugetu verið miðað við
orkumarkað sem samanstendur af 50% stóriðju, 35%
almennri notkun og 15% húshitun. Nauðsynlegt er að miða
við staðlaða markaðsskiptingu þegar verið er að kanna orku-
getu framtíðarvirkjana til að þær séu samanburðarhæfar inn-
byrðis, þvi að samsetning orkumarkaðar hefur áhrif á útreikn-
aðaorkugetu. Til samanburðar má nefna, að af forgangsorku-
notkun 1984 var50% stóriðja, um 30% til almennrarnotkunar
og 20% til húshitunar. Á mynd 3 er sýnd sem dæmi, dreifing
1000 GWh orkumarkaðar innan ársins miðað við 50% stór-
iðju, 35% almennan markað og 15% húshitun.
MYND 3
Aðrennsli til virkjananna getur verið mjög breytilegt innan
ársinseinsog sést ámynd 4. Þarersýnt hálfsmánaðarrennsli
til Blönduvirkjunarfyrir6 mismunandi vatnsár, 1950, '55, '60,
'65, '70 og '75. Auk þess er sýnt 30 ára meðalrennsli á hverju
hálfsmánaðar tímabili.
MYND 4
Einnig er um að ræða mikinn breytileika i rennsli milli ára.
Þetta má sjá á mynd 5, en hún sýnir vel hið breytilega árs-
rennsli til Blönduvirkjunar fyrir vatnsárin 1950—1979.
Meðalársrennsli er um 1233 Gl, minnsta ársrennsli 942 Gl
og mesta 1744 Gl.
Olíustöðvarskiptast i nokkraflokkaeftirframleiðslukostn-
aði á orkueiningu. ódýrastir eru olíukatlar fjarvarmaveitna
(R/O-veitna) vegna hárrar nýtni við varmaframleiðslu úr olíu.
Afkastageta þeirra sem varastöðva er þó háð þeim hitunar-
markaði sem er á hverjum stað á hverjum tíma. Því næst
kemur gufuaflsstöðin við Elliðaár og disilvélar sem ganga
fyrirsvartolíu. Þá koma venjulegardísilvélarog að lokum gas-
54