Hinsegin dagar í Reykjavík - 01.07.2024, Side 29

29
Sviðlistaverkið Eden var sett upp í Tjarnar­
bíói sem hluti af Listahátíð í Reykjavík
2024, í júní síðastliðnum. Eden er hugar­
fóstur sviðlistafólksins Emblu Guðrúnar
Ágústsdóttur og Nínu Hjálmars, sem spurðu
sig einfaldlega „Hvernig myndi Eden líta
út fyrir okkur ef allt væri næs?“. Svarið er
þeirra eigið Eden, hinsegin fötlunarparadís.
Embla og Nína hafa fjölbreyttan bakgrunn
á sviði lista og fræða. Embla (33) er aktívisti
og menntaður félagsfræðingur sem hefur
undanfarið eina og hálfa árið snúið sér
sífellt meira að listsköpuninni og fundið þar
sameiginlegan farveg fyrir aktívismann og
fræðin. Rauði þráðurinn í aktívisma hennar
og fræðivinnu hefur verið fatlað fólk og
kynverund og hverfist list hennar að miklu
leyti um það viðfangsefni. Embla var til­
nefnd til Grímuverðlaunanna árið 2023 sem
dansari ársins fyrir frammistöðu sína í sýn­
ingunni Góða ferð inn í gömul sár, sýningu
um HIV-faraldurinn á Íslandi sem sýnd var
í Borgarleikhúsinu í leikstjórn Evu Rúnar
Snorradóttur.
Nína (32) er sviðshöfundur sem hefur starfað
við sviðslistir í um áratug. Hún starfar sem
fagstjóri fræða og kennari við sviðslistadeild
Listaháskóla Íslands, pródúserar ýmsa lista­
viðburði og hefur starfað sem menningar­
rýnir. Þá hefur Nína sett upp eigin verk með
listakollektívunni Sálufélögum og er einn
stofnenda Sleiks, hinsegin klúbbakvölda.
Embla og Nína kynntust einhvers staðar á
leið sinni í gegnum listina og aktívismann.
„Við vorum alltaf að tala um unað og hvernig
jaðarsett fólk finnur sig innan kerfis sem gerir
ekki ráð fyrir því,“ segir Nína. Embla sá síðan
tækifæri fyrir þær til að færa þá umræðu inn
á annað plan þegar Listahátíð í Reykjavík
auglýsti eftir verkum. Þá ákváðu þær að slá
til og skapa eitthvað saman í tengslum við
sameiginlegar upplifanir sínar af kerfinu sem
einstaklingar úr jaðarsettum hópum. Afurð
þess ferlis varð sviðslistaverkið Eden.
Viðtal við Emblu og Nínu Hjálmars
„Hvernig myndi Eden
líta út fyrir okkur ef
allt væri næs?“
Sköpunarsagan endursögð
Eden þýðir paradís eða sælustaður og er þekkt
fyrirbæri úr kristinni trú. Í Eden var aldin­
garðurinn þar sem Adam og Eva bjuggu saman
og höggormurinn tældi Evu til að borða ávexti
af skilningstré góðs og ills sem leiddi til þess
að þeim var hent út úr garðinum. Emblu og
Nínu fannst sköpunarsagan vera spennandi
verkfæri og efniviður til að vinna með út frá
reynsluheimi jaðarsettra hópa: „Það er svo
ógeðslega djúsí að finna eitthvað sameiginlegt
með okkur og fyrstu sögu Biblíunnar sem hefur
haft svo mikil áhrif á allar formgerðirnar og
öll handritin í kringum okkur og líka valdið
svo miklum sársauka,“ segir Nína. Að nota
Biblíuna á þann hátt sé ákveðin róttækni þar
sem fólk sé jafnvel hrætt við að nota hana á
annan hátt en hefur tíðkast hingað til. Sér­
staklega þegar jaðarsettir hópar fólks taka
sögur úr Biblíunni til eigin nota eins og Embla
segir: „Það er ákveðinn ótti alltaf við Biblíuna,
fólk þorir ekki að nota hana nema til að gera
grín að henni eða prédika hana … en af hverju
ættum við ekki að fá að nota hana eins og hver
annar? Fá að taka þetta eignarhald, við eigum
öll þessa sögu saman og megum öll nota hana,
nýta þetta sögusvið.“
Þórhildur Elínardóttir Magnúsdóttir
Myndir eftir Juliette Rowland
Teymið vann ekki aðeins með sköpunarsöguna
úr Biblíunni heldur einnig aðrar sköpunar­
sögur, þekktar sem óþekktar. „Adam og Eva
úr Paradísarmissi eftir John Milton, Askur og
Embla úr norrænni goðafræði og svo auðvitað
okkar eigin sköpunarsögur eru allt hluti af
sýningunni,“ segir Nína og heldur svo áfram:
„Við erum samt ekki að taka neina ákveðna
túlkun á sköpunarsögunni inn í sýninguna,
heldur erum við að leyfa alls konar mögu­
legum túlkunum að lifa.“ Þannig getur fólk
túlkað sýninguna hvert á sinn hátt og eflaust
ólíkir hlutir í verkinu sem tala til hvers og
eins, út frá þeirra reynsluheimi.
Það sem er gott
Innblásturinn að Eden og efniviður verksins
var margvíslegur. Nína og Embla nefna báðar
fræðikonuna Audre Lorde sem mótandi afl á
sköpunarferli þeirra og að skrif hennar hafi
verið ákveðið leiðarstef í vinnu þeirra. „Hún
skrifaði mikið um unað og hið erótíska og
þá í því samhengi hvernig jaðarsettir hópar
gætu nálgast eða unnið með unað í heimi
sem gerir ekki ráð fyrir þeim eða þar sem þau
eru jafnvel bara álitin vera fyrir,“ segir Nína.
Við sköpun sýningarinnar Eden eltu Nína og