Helgarpósturinn - 02.05.1980, Page 23

23
he/garpncztl irinn Vðstudagur 2. maí 1980
Er brotlending Flugleiða á
næsta leiti? Þessi spurning
brennur á vörum margra eftir aö
stjórn flugfélagsins gerði opin-
berar geigvænlegar tölur yfir tap
á svo til öllum vigstöðvum. 1 kjöl-
far þess hefur jafnframt orðiö
ljósara en oft áöur, að innan fé-
lagsins eru tvær andstæðar fylk-
ingar, sem eiga upptök sin i frum-
einingum Flugleiða, Loftleiðum
og Flugfélagi tsiands.
Hvassasta ádeilan á núverandi
stjórn Flugleiða, kom á nýlega
afstöönum aðalfundi félagsins frá
Kristjönu Millu Thorsteinsson.
DC-8 þota Flugleiða, sem flýgur á Atlantshafsleiðinni. Sumir telja
undravert hvaö félagiö hefur þó haldib út frumskógarsamkeppnina á
þessari flugleiö.
FLUGLEIÐUM FATAST FLUGIÐ
HUn kom „Loftleiðamegin” inn i
fyrirtækið.
— Mér finnst stjórn Flugleiða
ekki hafa gert nógu mikiö til að
leita nýrra leiða. Forráðamenn
Loftleiða voru bilnir að byggja
upp góða þjónustu á Amerikuleiö-
inni, og þaö var óþarfi að halda
sig alltaf I lægstu fargjöldunum
miðaðvið það góða orð sem fór af
félaginu. Þennan tima hefði átt að
nota til að byggja félagiö upp,
sagöi Katrin i samtalivið Helgar-
póstinn.
— Stjórnin hefur hvergi nærri
sýnt næg tilþrif og ekki skeytt um
að leita nýrra markaöa, m.a. I
leiguflugi. Þaö eina sem hiln hef-
ur gert er að segja upp mann-
skap, hoggið á báða bóga, án
tillits til þess hvað er hag-
kvæmast, sagöi hún.
Rök stjórnar Flugleiöa fyrir
hinu gifurlega rekstrartapi á
siðasta ári eru hins vegar fyrst og
fremst þau, að gifurleg sam-
keppni riki á Norður-Atlantshafs-
leiöinni, og öll flugfélög, sem þar
fljúga séu rekin með tapi.
— Ég skil ekkert i þvi hvaö
Flugleiðir hafa getað haldiö
áfram i þeirri óskaplegu sam-
keppni sem rikir á Atlantshafs-
flugleiðunum, sagði maöur, sem
ekki vill láta nafns sins getið, en
hefur haft mikil afskipti af mál-
efnum Flugleiða að undanförnu
og hefur góöa innsýn i þær við-
ræður, sem hafa farið fram við
fulltrúa Luxemborgar.
— Eftir að Carter-stofnuninni
svonefndu var komiö á, og allt
flug I Atlantshafsleiðinni gefið
frjálst, ásamt fargjöldunum, hafa
allskonar flugfélög farið aö fljúga
á þessum leiðum, sem hafa
ekkert erindi þangað. Þar á
meðal eru til dæmis afrisk flug-
félög og félög frá Aslu. Þetta er
álika fáránlegt og að Flugleiðir
færu aö fljúga á Miöjarðarhafs-
leiöunum.
— Astæöan fyrir þessari ásókn
á þessar flugleiðir er fyrst og
fremst sú, aö hún er talin stöðu-
tákn. Það þykir ekkert flugfélag
með flugfélögum, sem ekki flýgur
yfir Atlantshafið. Þeir sem fyrstir
fara á hnén eru þeir sem ekki
hafa önnur net til aö mjólka þá
peninga, sem tapast. Þessvegna
er ekkert undarlegt þótt hnén séu
farin að kikna undan Flugleiðum.
Annars er þvilika haldið fram, að
þetta sé ekki einungis Carter að
kenna, heldúr hefði þessi vægðar-
lausa samkeppni hlotið að koma
upp fyrr en seinna, sagði þessi
maður úr innsta hring flugmála á
Islandi.
Flugleiðirhafa varla von um að
ná i „mjólkurkú” til að hafa upp I
taprekstur, og bæöi Steingrimur
Hermannsson samgönguráð-
herra og Sigurður Helgason for-
stjóri Flugleiða hafa neitað þvi,
aö beinn rikisstyrkur hafi komið
til tals. Niðurfelling lendingar-
gjalda I Luxemburg og I Keflavik
virðist vera eina ráöið, sem gripið
verður til á næstunni. Að sögn
Steingrlms ætti „ekki alltof mikill
taprekstur til haustsins 1981 að
vera tryggður”.
Ýmsir I rööum þeirra sem
standa Islenskum flugmálum
næst halda þvl þó fram, að I haust
standi Flugleiöir frammi fyrir
þeirri ákvörðun að leggja út i enn
einn bullandi tapveturinn eftir aö
sumarumferðin hefur hugsan-
lega gengiö þolanlega. Luxem-
burgarar hafa heldur ekki áhuga
á aö styrkja Atlantshafsflug
okkar — nema þvl aðeins, að
endastöö verði hjá þeim. Það
þýddi hinsvegar að ísland
færi smám saman út úr mynd-
inni sem viðkomustaður, sök-
um þess hversu það er dýrt og
lltið arðbært aö lenda hér, aö áliti
Brynjólfs Ingólfssonar ráðuneyt-
isstjóra I samgönguráöuneytinu.
EirFlugleiðir virðast hafa annan
djöful að draga en hömlulausa
samkeppni á Atlantshafsleiðun-
um. Eins og fyrr er drepiö á og
flestum ætti raunar að vera kunn-
ugt, rlkir mikill klofningur innan
félagsins, milli Loftleiöamanna
og Flugfélagsmanna. Þetta hefur
ekki slst komið fram I reipdrætti
milli flugmanna þessara tveggja
gömlu félaga. Steingrimur Her-
mannsson hefur llka bent á, að
samkomulag milli flugmannanna
og stjórnar félagsins verði að
batna ef takast eigi að bjarga
rekstri félagsins. Kristjana Milla
Thorsteinsson tekur enn dýpra i
árinni og heldur þvl fram, aö i
stjórn Flugleiða séu „Flugfélags-
menn” sex á móti þremur „Loft-
leiðamönnum”. Hún heldur þvi
fram, að hinir fyrrnefndu ætli sér
hreinlega aö þurrka út nafn Loft-
leiöa.
Ekki skyldi maður ætla, aö
þetta geri erfiðleika félagsins
auöveldari viöureignar. Enda
sagði Brynjólfur Ingólfsson ráöu-
neytisstjóri við mig, að sér þyki I
meira lagi einkennilegt, að enn sé
raunverulega um tvö flugfélög aö
ræða. „Þegar ég vann að samein-
ingu félaganna 1973 hvarflaði
ekki aö mér, aö staöan yröi þessi,
sagði hann..
Það bætir heldur ekki úr skák,
aö flugmenn Flugleiða hafa að
margra dómi oft sett fram held-
ur óvægnar kröfur um kaup og
kjör sem kunnugt er. Sem dæmi
um hversu langt þeir hafa náð þar
má nefna, að Islenskir flugmenn
hjá Air Bahama hafa I samning-
um slnum helmingi færri flug-
tlma á ári en bandariskir starfs-
bræður þeirra hjá sama fyrir-
tæki.
„Hvað skal þá til varnar veröa
vorum sóma?” kvaö rlmnaskáld-
ið. Einn heimildarmaður okkar
úr innsta hring flugmála landsins
svaraði þessu þannig:
— Ef flugsamgöngur við Island
dyttu skyndilega niður skyldi
maöur ætla, að það væri á ábyrgð
rlkisvaldsins að viðhalda þeim,
þótt ekkert sé til um þaö I lögum.
Það væri nánast mórölsk skylda
þeirra að grlpa til einhverra ráða.
Möguleikarnireru líklega þeir, aö
rlkið gerði samning við innlendan
aðila um leiguflug, semdu við
aðrar þjóöir um flug hingaö, eða
stofnaði eigið flugfélag. Einn
kosturinn er að sjálfsögöu sá, að
rikisvaldiö sæti meö hendur i
skauti og aðheföist ekkert. En ég
tel þó, að flestir állti eðlilegast, að
undir slikum kringumstæðum
yrðu flugsamgöngur við landiö
bornar uppi af sameiginlegum
sjóði.
Steingrlmur Hermannsson
samgönguráöherra tók það fram,
þegar ég ræddi við hann, að veröi
farið út i einhverja samvinnu viö
erlend flugfélög yrði bæöi innan-
landsflugið og allra nauðsyn-
legasta flug til nálægra landa
ekki meö I þvl. Hann sagði einnig,
að hvernig sem allt veltist færi
rlkiö aldrei aö grlpa innl Atlants-
hafsflugið. Það yröi frekar látiö
falla niður.
Ýmsir þeirsem gerst þekkja til
flugmáia á Atlantshafsleiðunum
eru á þeirri skoðun, að þar sé
síður en svo bjart framundan.
Aðrir halda I vonina og blöa eftir
aö eitthvað greiðist úr flækjunni,
og það fari að rofa til.
INNLEND
YFIRSÝl
Einn þeirra er Kristjana Milla'
Thorsteinsson. Hún hefur þetta
um framtlðarhorfurnar að segja:
Flugfargjöldin hafa vissulega
lækkað um tlma. En ég held að
það sé farið að breytast núna.
Forráðamenn flugfélaganna sjá,
að það er ekki hægt að reka þau
endalaust með tapi, fargjöldin
verða aö fylgja oliuveröhækkun-
unum. Ef þaö gerist fer þetta að
lita betur út”, sagði hún.
Það má segja, að þaö komi „vel
á vondan”, að flugmálin yfir
Atlantshafiö beri á góma einmitt
nú, skömmu eftir að einn helsti
boöberi frjálshyggjunnar var hér
á ferð. Sjálfsagt hefur Carter
bandarikjaforseti breytt fullkom-
lega I anda doktor Hayeks, þegar
hann losaði um allar hömlur og
hleypti markaðsöflunum saman,
frlum og frjálsum. Hin frjálsa
samkeppni hefur gengiö sam-
kvæmt áætlun.Verðiöhefur lækk-
að, þjónustan oröið fjölbreyttari,
og kannski betri en áður. En jafn-
vel stærstu flugfélögin berjast I
bökkum, þar á meöal PanAm,
sem er að draga sig út úr Atlants-
hafsleiðinni. Þaö eru litlar likur á
að út úr þessum hildarleik komi
aörir heilir en þeir stærstu og
sterkustu. Rekstur litlu flugfélag-
anna er óhagkvæmur og á þvl
ekki rétt á sér, samkvæmt kenn-
ingunni.
Gallinn er bara sá, aö I þessu
tilfelli er um okkurað ræöa. Það
er eitt allra stærsta fyrirtæki á
Islandi, sem tapar, og allar fyrri
uppsagnir Flugleiða á starfsfólki
verða smáræði hjá þvl sem koma
skal.
Þessar vangaveltur leikmanns
i flugmálum ber þvf allar aö
sama brunni: Er ekki eina ráöið,
þótt hart sé, aö gefa Atlantshafið
upp á bátinn áöur en Flugleiðir
kollsteypast og geta ekki einu
sinni haldiö uppi innanlandsflugi
og samgöngum við næstu ná-
grannalönd? Þá er þó betra fyrir
okkur að fljúga til dæmis I gegn-
um Kaupmannahöfn, ef við ætl-
um að skreppa vestur um haf.
Eftir
Þorgrím
Gestsson
Hálft ár er liöiö siðan starfslið
sendiráðs Bandarikjanna I
Teheran var gripiö höndum, og
slöan hefur hver tilraunin af ann-
arri til að fá þá fimm tugi manna
sem I hlut eiga látna lausa með
samningum fariö út um þúfur.
Tilraun Bandarikjahers til aö
hrlfa landa sína úr höndum
mannræningjanna I bandarlska
sendiráðinu I Teheran hefur orðiö
til þess eins að fleiri sllkar til-
raunir eru ógerlegar, bandarlsku
glslunum hefur veriö dreift um
Iran I smáhópum, sem engin
vlkingasveit er fær um að smala
saman Samningaleiðina verður
því að reyna á ný, þótt ekki sé hún
Brzezinski og Vance
BANDARÍSK ATHAFNASEMI OG
EVRÓPSKAR EFASEMDIR
vænieg, en einmitt þá segir
reyndasti og færasti samninga-
maður Bandarlkjanna, Cyrus
Vance utanrlkisráðherra, starfi
slnu lausu. Ástæðan til brottfarar
hans úr rlkisstjórn Carters
forseta er að ákvörðunin aö reyna
að leysa gíslana úr prlsund með
herleiðangri var tekin gegn hans
ráöum, og þess vegna afréð hann
aö hverfa úr embætti hvernig
sem tilrauninni reiddi af.
Ljóst hefur verið um skeið, aö
Bani Sadr írlandsforseti og sam-
starfsmenn hans I rikisstjórninni
i Teheran vilja leysa mál glsl-
anna, en fá þviekki ráðið fyrir
Khomeini erkikierki, sem jafnan
hefur tekið afstööu með
mannræningjunum. Mat Vance
var hiö sama og bandamanna
Bandarikjanna I Evrópu, að eina
vænlega leiöin til að fá gislana
leysta lausa væri að sýna þolin-
mæði og vinna aö þvi að hófsam-
ari öflin I Teheran gætu fengið
vilja slnum framgengt.
Þessi afstaöa byggist ekki
aðeins á þvl, aö samningaleiöin sé
sú eina sem fær sé til aö tryggja
líf og öryggi Bandarikja-
mannanna sem I hlut eiga. Jafn
miklu skiptir aö mati þeirra sem
þessa afstöðu taka, að gislamáliö
leysist á þann hátt, aö varanlegir
hagsmunir Bandarfkjanna og
Vestur-Evrópu blöi ekki hnekki af
völdum þess. Sovétrikin blða
reiöubúin að notfæra sér hvert
tækifæri sem býðst til að seilast
til aukinna áhrifa i tran, og eiga
þess þvi betri kost sem sambúð
landsins við Vesturveldin er
verri. transstjórn hefur þegar
reynt að bæta sér upp viðskipta-
bann Bandarlkjanna með þvl að
auka aödrætti frá Sovétríkjunum
og ollusölu til landa I Austur-
Evrópu.
Nýlegur viðskiptasamningur
trans og Sovétrikjanna hefur ekki
verið birtur, en fregnir herma að
þar séu ákvæði um aö Sovétríkin
selji tran búnað til oltuborana og
oliuvinnslu, sem iranski olluiön-
aðurinn á ekki lengur kost á að
kaupa hjá fyrri viðskiptavinum I
Bandarlkjunum. Vaxandi
erfiðleikar á aukningu olíu-
framleiðslu sovétmanna gera aö
verkum aö þeir sækjast eftir að-
gangi aö ollu frá Persaflóa.
Hernám Afghanistans og
sovéskur hernaöur gegn
islamskri þjóð hefur hlotiö for-
dæmingu iranskra valdhafa, en
þeir treysta sér ekki til aö
liösinna nágrönnum sinum og
trúbræörum eins og ástatt er.
Eftir því sem Iran einangrast frá
Vesturveldunum og viðsjár
magnast meö þvl og trak, aukast
llkurnar á að sovéskir erindrekar
I Teheran geti komið ár sinni fyrir
borö.
Um þetta snýst i raun og veru
tafliö sem nú fer fram við Persa-
flóa. A yfirborðinu ber hæst mál
fimm tuga bandarlskra sendi-
ráðsmanna, en undir niðri er tek-
ist á um aögang aö ollulindum og
hernaðaraðstöðu á olíuauöugasta
ERLEND

bletti jarðar. Hernám
Afghanistans er sovéskur sóknar-
leikur á þessu taflborði, og eins og
mál hafa þróast er tran óvaldað.
Agreiningurinn sem rlkir milli
Bandarikjastjórnar og stjórna
helstu ríkja Vestur-Evrópu um áf
stöðuna til framvindunnar á þess-
um slóðum sprettur af þvl, að
Bandarlk jaforseti og þeir
ráðunautar hans sem ráða stefn-
unni I Washington leggja megin-
áherslu á mál bandariska sendi-
ráðsfólksins. 1 þvi eru þeir
tvlmælalaust I takt bandariskt
almenningsálit, sem nú eins og
endranær hefur reynst hliðhollt
aðgerðum Carters til að reyna að
frelsa gislana. Rlkisstjórnir
Vestur-Evrópu leggja aftur á
móti höfuöáherslu á hina
stórpólitlsku hliö málsins, aö
afstýra þvl aö sovétstjórnin fái
tækifæri til að notfæra sér bylt-
inguna I tran og upplausnina sem
áeftir fórtilaðná fótfestu á ollu-
svæðinu viö Persaflóa.
Þegar stjórnir rlkja Efnahags-
bandalags Evrópu ákváðu að
taka þátt I viðskiptabanni Banda-
rlkjanna á tran, var þaö gert I
trausti þess aö þar meö fengju
þær að hafa áhrif á hvort Banda-
rlkjastjórn gripi til annarra ráða
gagnvart tran, og þá sér I lagi
hernaðaraðgerða. Engu að siður
var leiðangurinn misheppnaður
til að ná gislunum úr bandariska
sendiráðinu i Teheran gerður út
án þess að ráðgast væri viö
Evrópuriki.
Þetta vakti gremju evrópskra
rikisstjórna, en eftir þvl sem frá
liður verður þess vart, aö þær
ályktanir eru dregnar af at-
buröunum, að enn verr hefði get-
aö farið. Enginn trani hlaut svo
mikiö sem skrámu viö komu
bandarisku vikingasveitarinnar.
Bilanir i þyrlukosti leiðangursins
sýndu, aö tækninni er slður en svo
að treysta, þegar vegalengdir
krefjast ýtrasta álags á flókin
flutningatæki. Dreifing gislanna
um íran útilokar að unnt sé að
gera aðra björgunartilraun. Mið-
að við eftirköstin sem blóðbað við
bandariska sendiráðið I Teheran
hefði haft i för með sér, má þetta
teljast vel sloppið.
önnur áætlun um hernaöarleg-
ar aðgerðir til að auka þrýsting á
lran hefur einnig verið uppi I
Washington. Hún er sú að kasta
niöur úr flugvélum tundurduflum
úti fyrir oliuhöfnum á strönd
trans, einkum úti fyrir helstu
oliuhöfninni á eynni Karg. Um er
að ræöa fjarstýrð tundurdufl, sem
ekki veröa viric og háskaleg skip-
um, nema við merkjasendingu
frá herskipum eða flugvélum.
Riki Vestur-Evrópu hafa lagst
ákveðiö gegn þessu áformi, þvl
þau taka alvarlega yfirlýsingu
iranskra stjórnvalda, um aö þau
muni gera ráðstafanir til aö loka
Persaflóa fyrir öllum siglingum,
sé reynt aö setja hafnbann á land-
iö.
Enn sem fyrr binda stjórnir
V-Evrópurlkjavonirvið að þau öfl
1 tran, sem vilja leysa gislamálið
og þar með komast úr pólitískri
og viðskiptalégri klipu, verði yfir-
sterkari. Viöskiptabann rlkja
Efnahagsbandalagsins gagnvart
tran gengur ekki I gildi fyrr en
eftir miöjan mai, viku eftir að
siöari umferð þingkosninga I Iran
er afstaðin. Khomeini erkiklerkur
hefur kunngert, að það sé þings-
ins sem þá kemur saman, aö taka
ákvörðun um hvort gislunum i
skuli sleppt.