Morgunblaðið - 19.12.1973, Síða 18

Morgunblaðið - 19.12.1973, Síða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 19. DESEMBER 1973 Magnús Jónsson, varaformaður Sjálfstæðisflokksins: 30,2% verðbólguaukning, 20 milljarðar erlendra skulda, 30 milljarða fjárlög Við aðra umræðu fjárlaga flutti Magnús Jónsson, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, ræðu um ástandið í fjármálum rikisins og 1 efnahagsmálum þjóðarinnar, sem ' ástæða er til að vekja athygli á. Snemma í ræðunni vék Magnús Jónsson að þeirri fullyrðingu rikisstjórnarinnar, að hún hefði haldið uppi stórkostlegri byggðar- stefnu og komið fram stórkostleg- um umbótum í tryggingamálum. Þetta eru auðvitað glamuryrði, sagði Magnús Jónsson. Flest af þessu var búið að lögfesta áður en ríkisstjórnin tók við völdum. En það sem hún hefði getað gert gagnlegt hefði verið að gera þessa fjármuni einhvers virði fyrir fólk- ið. Allar þessar hækkanir eru nefnilega fyrst og fremst til að vega upp á móti þeirri óhemju- legu rýrnum peninga, sem orðið hefur í tíð núverandi rikis- stjórnar. Það er óskaplega fallegt að tala um það, að byggður hafi verið upp togarafloti. sem hefur verið dreift um landið, en hvernig lítur það dæmi út i dag, þegar allar horfur eru á, að byggðarlag eftir byggðarlag komist í algjör fjárþrot eða jafnvel gjaldþrot fyrir það, að verðbólgan hefur svo verið aukin af ríkisstjórninni og fyrir hennar tilstilli að ekki er hægt að gera þessi skip út. Og hvarvetna um landið berast kveinstafir og þeir háværir um það, hvað eigi að gera við þessi skip, vegna þess, að þau gangi ekki einu sinni, þótt þau hafi verið gefin. Er það lofsvert? Vafalaust gleður það marga að lesa þetta fallega bréf fjármála- ráðherra í niðurlagi greinargerð- ar fjárveitingarnefndar um það, að ákveðið hafi verið að nota ekki þá heimild um 15% niðurskurð fjárveitinga, sem átti að fram- kvæma á árinu 1973. Ég efast um, að þetta sé nokkuð lofsvert miðað við það ástand, sem er í efnahags- málum þjóðarinnar. Vel má vera, að það sé óvinsælt að segja það, en mér er sama, hvort það er óvinsælt eða ekki, menn verða að horfast í augu við staðreyndír. Það er ofþensla í opinberum framkvæmdum og það hefur eng- in tilraun verið gerð til þess að þeirri stofnun, sem sett var til þess að raða framkvæmdum eftir þýðingu þeirra og gildi til þess að hafa stjórn á þróun efnahagsmála og framkvæmda í þjóðfélaginu. Ég ætla ekki að fara að lýsa störf- um Framkvæmdastofnunar ríkis- ins. Kannski má segja, að það sé skást að hún geri sem minnst, en þó hefði hún á þessu sviði getað gert eitthvert gagn, en það var ekki fyrr en ég leyfði mér það fyrir nokkru síðan, þegar var verið að ræða um það, að öll vandamál þjóðfélagsins stöfuðu af byggingu seðlabankahússins, að spyrjast fyrir um það hjá þeirri stofnun, hvað væri að segja um heildarfjárfestingar í landinu, fyrst og fremst á vegum hins opinbera, og hvað stofnunin hygðist gera eða hefði gert til þess að athuga, hverjum af þess- um framkvæmdum mætti fresta. Varla gæti vandinn verið svo lítill, að það væri aðeins spurning um eitt hús. Þá væru allir sálu- hólpnir, ef hætt væri við að byggja seðlabanka. Þótt égsé eng- inn sérstakur talsmaður þess húss, þá er það of barnalegt og fjarstætt að taka það mál út af fyrir sig. En þegar ég spurðist fyrir um þetta, kom það á daginn, að slíkar upplýsíngar voru ekki fyrir hendi, og þá var ákveðíð að hefjast handa um að safna þeim og því ekki illa tekið. Þess vegna verð ég að segja það eins og er, að ég tel það ekki neitt sérstakt gleðiefni þetta bréf fjármálaráð- herra. Það hefur vafalaust sparað honum og þeim í ráðuneytinu talsverða vinnu og kannski komizt hjá því að valda einhverj- um óvinsældum, en það er nú það, sem virðist fyrst og fremst verið að hugsa um, að allir geti fengið allt, sem þeir biðja um, en það er. stefna, sem ég held að geti aldrei leitt til neins góðs. Lítil fyrir- hyggja. Fjármálaráðherra taldí það blóm i hnappagat rikisstjórnar- innar, að gerð hefði verið mikil breyting á nefsköttum og yfir- tekin útgjöld frá sveitarfélögum að uþphæð 3,3 milljarðar. Þetta er nú ekkert sérstakt til að dást að. 1 fyrsta lagi held ég að það sé hæpið mál að fara út á þá braut, að létta lögreglukostnaði af sveitarfélögum, ef enginn lögregluþjónn fæst til þess að vinna hjá ríkinu. En það sýnist ekki vera svo, að þeir kæri sig mikið um að vera í þjónustu fjár- málaráðherra og ríkisstjórnarinn- ar, heldur vilji þeir vera hjá sveitarfélögunum. Og ég veit nú ekki, nema þetta stökk hafi verið tekið af litilli fyrirhyggju og í litlu samræmi við þann boðskap rikisstjórnarinnar í upphafi að auka áhrif sveitarfélaganna. Þegar þess er gætt, að tekjuauki ríkissjóðs til þess að mæta þessari yfirtöku hefur numið 15—16 milljörðum króna, þá verður lítið úr þessum 3,3 milljörðum. Fjármálaráðherra sagði, að það sem þyrfti að leggja til grund- vallar mati á þvi, hvort um væri að ræða skattahækkun eða hækkun álaga í þjóðfélaginu, væri hvað hátt hlutfall það væri af þjóðarframleiðslu. Þetta er vissulega rétt. Ég hef undir hönd- um bók, sem sýnir, hvernig skatt- þunginn hefur breytzt. Hann var á árinu 1971 31,8% af þjóðarfram- leiðslu, 1972 er áætlað, að hann verði 33,5 %, ’73 er spáin 34,1 % og_ 1974 miðað við það, að Vest- mannaeyjaskattarnir verði fram- lengdir, þá verður skattþunginn um 35,5% af þjóðarframleiðslu. Þannig að hér hefur verið um stöðuga hækkun að ræða og á erfiðleikaárunum 1967 og 1968, þar sem þessar álögur hafa hæst komizt áður sem var eðlilegt míðað við það ástand, sem þá var í þjóðfélaginu, nam þetta þó ekki nema 32%. Hefur því orðið um að ræða stórfelldar auknar skatta- álögur miðað við þjóðarfram- leiðslu og hefði'maður þó haldið, þar sem þjóðarframleiðslan hefur vaxið jafn gífurlega og raun ber vitni um, að það hefði átt að vera auðið að komast af með sömu prósentutölu. Eg vil taka undir það, sem hér hefur komið fram hjá öðrum talsmönnum Sjálf- stæðisflokksins, að það er höfuð- nauðsyn að setja sér það mark, að útgjöld ríkissjóðs fari ekki um- fram ákveðna prósentu af þjóðar- framleiðslu. Það þýðir ekki að hafa þann máta lengur á, þegar svona stefnir með ríkisútgjöldin og slíkt aðhaldsleysi er ríkjandi eins og allir hljóta að sjá og ekki þarf að lýsa nánar, þá verður að setja sér mörk um það, hvað ríkið megi eyða, en ekki fylla alltaf í skörðin með nýjum sköttum. Þetta er stefna, sem verður að taka upp og er í rauninni eðlilegt, að sett sé ákveðín hlutdeild af þjóðartekjum. Eg tala nú ekki um, þegar jafn stórkostleg aukn- ing þeírra er eins og hér er reyndin og halda sér við það og Alþingi verður svo að ráðstafa útgjöldum innan þeirra marka. Þetta er þekkt meðal sumi'a þjóða og hefur gefizt vel, og ég held, að við höfum nú gott af því að taka upp þessa starfshætti, þegar svo er komið sem nú horfir, og stað- reynd er, að fjárlög hafa hækkað meira á þremur árum heldur en á 12 árum áður. Skattar 9,5 milljarðar. Síðan vék Magnús Jónsson að því, að hann hefði til þess að sjá, hvernig skattadæmið lítur út, tekið öll álögð gjöld bæði til ríkis og sveitarfélaga að frádregnum hlunnindum, sem auðvitað ber að taka tillit til varðandi það, að nef- skattar hafa verið felldír riiður, og þá hefði komið í ljós, að árið 1971 námu þessi gjöld samtals 1,5 milljarði, árið 1972 7,5 milljörð- um og gert er ráð fyrir að 1973 nemi þessi fjárhæð 9,5 miiljörð- um. Ég þarf ekki að skýra þessar tölur, sagði Magnús Jónsson. Þær sýna ljóst, hvert stefnir. Nú er svo komið eftir skattalagabreytingu rikisstjórnarinnar, þegar svo mikið lá á að lögfesta, að ekki reyndist unnt að rannsaka málið til hlitar, og setja þurfti bráða- birgðalög til þess að leiðrétta mestu annmarkana, þar sem aðal- þungi skattanna hafði verið lagð- ur á gamalt fólk, að reynslan af hinu nýja kerfi er sú, að aliir heimta lækkun beinna skatta. Ég held að það hefði verið skynsam- legra fyrir ríkisstjórnina og fjár- málaráðherra að láta gömlu skatt- ana halda sér og reikna bara nógu lága vísitölu og þá gat hún kennt fyrrverandi ríkisstjórn um. En nú hefur ríkisstjórninni orðið það á í óðagotinu að setja ný skattalög, þannig að nú verður fyrrverandi ríkisstjórn ekki kennt um. Og hvað segir nú skattamálanefndin um þessi nýju skattalög? Hún segir í því áliti, sem hún hefur látið frá sér fara, að það verði að telja, að nú séu beinir skattar orðnir óeðlilega háir og það berí brýna nauðsyn til þess að brevta skattheimtunni. Þennan dóm er að finna í ágætri skýrslu frá.fjár- málaráðherra, sem samin er af mætum og góðum mönnum, endurskoðunarnefnd skattalaga. Gjaldeyris- varasjóðurinn. Magnús Jónsson fjallaði síðan um gjaldeyrisvarasjóðinn og sagði, að það hefði komið greini- lega fram í áliti sérfræðinga ríkis- stjórnarinnar, að ekki mætti ganga lengra í erlendum lántök- um. Erlendar fastar lántökur hafa aukizt í tið ríkisstjórnarinn- ar um 7,5 milljarða. Þetta segir fjármálaráðherra, og það er eitt dæmið um það, að hann telur þetta allt saman harla gott og gerir ekkert til, að gjalde.vrisvara- sjóðurinn hafi hækkað úr rúmum 4 milljörðum í rúma 7 milljarða. og þannig sé i rauninni hægt að verulegu leyti að ná saman end- um með birgðaaukningu. Þetta er algjör misskilningur. Það liggur alveg ljóst fyrir, að kaupmáttur gjaldeyrisvarasjóðsins er minni í dag, en hann var 1971, þannig að það sýnir sig enn einu sinni, að tölur eru alger blekk- ing eða geta verið það. Það er verðlagsþróunin, sem alltaf gildir, og þessi gjald- eyrisvarasjóður nægir varla til þess að kaupa andvirði þess erlendis frá, sem hægt var að kaupa fyrir gjaldeyrisvarasjóðinn eins og hann var í byrjun ágúst- mánaðar 1971. Þetta er ákaflega veigamikil staðreynd. Viðskiptahallinn við útlönd hefur^ verið mikill, allt frá árinu 1970. en 1970 og 1969 var ekki við- skiptahalli, heldur var þá tölu- verður afgangur, en nú hefur reyndin orðin sú, að þessi síðustu ár hefur orðið gevsilegur við- skiptahalli við útlönd, og dæini um þetta er að finna í síðustu bók Hagrannsóknastofnunar, en þar kemur í ljós, að þessi viðskipta- halli nemur stórkostlegum fjár- hæðum á hverju ári. Og það er engin skýring á þessum viðskipta- halla, að halda því fram. að það hafi verið meira um skipakaup á þessu ári heldur en áður hafði verið. Það er algerlega rangt. Skipakaupin hafa ekki haft nokk- ur áhrif í sambandi við hinar er- lendu lántökur. Þegar talað er um þessi kaup, þá verður að sjálf- sögðu að taka bæði skip og flug- vélar, og þau kaup hafa orðið minni í ár eða árið 1973 heldur en var orðið áður, þannig að einnig þessi fullyrðing fjármálaráðherra fær ekki staðizt. Eg hef einnig tölur Seðlabankans um þetta atriði, og þær sýna það glöggt, að hér er ekki um stórkostlegan mun að ræða. Fiskiskipalánin urðu 854 milljónir 1972, eru áætlað 995 milljónir 1973. voru 716 milljónir 1970 og 556 milljónir 1971. Önnur skipalán urðu mjög svipuð. en ef við tökum flugvélalánin, sem eru alltaf tekin með í þessum tölum. þegar þær eru dregnar út úr greiðslujöfnuðinum, þá kemur á daginn, að flugvélakaupin hafa numið rúmum 2 milljörðum árið 1971, en ekki nema 1,3 milljörð- um árið 1973. Þannig að ekkert af þessu fær skýrt skuldasöfnun er- íendi's eða viðskiptahalla, sem ráðherrann vildi gera lítið úr. Þessi viðskiptahalli er mikill og aðeins tii að nefna tölu, þá er hann óhagstæður árið 1971 um3,8 milljarða, 1972 um 1,8 milljarða og 1973 er viðskiptahallinn áætl- aður 3,6 milljarða. Þetta er nú búskapurinn. Fjármálaráðherra hélt því fram, að V estmannaeyja- gosið hefði haft óheillavænleg áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar á þessu ári. Hér er talað svo alger- lega út í hött, að furðulegt má teljast, aðmaður.semþekkirjafn vel inn á þessi mál og ráðherrann noti svona rök. Aætlað er, að verð á útflutningsvörum muni hækka vfir 40% frá árinu áður. Yfir 40%, sem aldrei hefur gerzt áður 1 sögu þjóðarinnar að þvf er ég bezt veit. Þegar talað er um gjald- eyrisvarasjóðinn ber að hafa í huga, að á þessu ári voru okkur gefnir hvorki meira né minna en 2 miljarðar króna, sem hafa kom- ið til góða gjaldeyrismegin hjá okkur. Ofan á þetta má geta þess, að nýlega var afgreitt hér lán frá Alþjóðabankanum að upphæð 700 millj. kr. til umbóta hér innan- lands, þannig að ekkí skal ég gera lítið úrþví tjóni, sem Vestmanna- eyjagosið hefur valdið, en það hefur ekki valdið þjóðarbúinu miklu tjóni. Það hefur valdið stór- kostlegum erfiðleikum og vanda- máium fvrir fólkið, sem bjó í Vestmannaeyjum. Það er allt önn- ur saga, en í öllum hamingju bæn- um, ég vona að ríkisstjórnin hætti að bera þennan skjöld fyrir sig, Vestmannaeyingana, það er ekki réttog ekki sanngjarnt." Hinn stórkostlegi hraði verðbólgunnar. Þá vék M agnús Jónsson að verð- bólgumálum og varpaði fram þeirri spurningu, hvað hæft væri í þeirri fullyrðingu rikisstjórn- arinnar. að verðbólgan væri að kenna erlendum verðhækkunum fyrst og fremst. í júlímánuði var rætt um. að hækkun á vísitölu vöru og þjónustu á árinu 1973 mundi verða 22%, Þessi tala er ekki 22% hún er 30,2%. Svona hefur verðbólgan vaxið stórkost- lega miklu hraðar en gert var ráð fyrir. Það er alveg rétt. að hér koma auðvitað til greina verð- hækkanir. Eg skal játa. að ég hef það ekki sundurliðað vegna þeSs, að Hagrannsóknadeildin áætlaði þegar hún spáði 22% verðbólgu- aukningu, að breyting innflutn- ingsverðs i erlendri mvnt mundi verða um 4% af því. Það var allt og sumt. En segjum. að það séu 10% og jafnvel 12% eins og ráð- herrann heldur fram, og ég skal ekki vefengja, þá verða það 18,2%, sem er að þakka ríkis- stjórninni eða kenna. Og það eru aðeins tvö dæmi þess, að verð- bólgan hafi vaxið meira á Islandi frá því um 1940. Ég hefi ekki tölur lengra aftur í tímann, en það eru aðeins tvö tilfelli, og þau eru bæði sérstæð og eiga alls ekki við í sambandi við það. sem nú er að gerast. 30,2% verðbólguaukn- ing, erlendar skuldir komnar yfir 20 milljarða, fjárlögin komin yfir 30 milljarða, allir samningar laus- ir hjá verkalýssamtökum og stór- kostleg óvissa framundan varð- andi erlend viðskipti, sem að visu eru okkur óviðráðanleg, en allt er þetta harla gott að mati ríkis- stjórnarinnar, og ekkert örlar á tillögum í þá átt að mæta þessum vanda. Og það er út af fyrir sig alls ekki ógáfuleg röksemd og hugmynd hjá háttvirtum þing- manni Bjarna Guðnasvni, að það væri kannski orðið tímabært í sliku vandræðaástandi aðgerasér grein fyrir því, að reyna þarf að bjarga skipinu, áður en það strandar svo algerlega, að ekki er hægt að ná því út aftur. Það þarf ekki þingmann til. Þetta sér hver þjóðfélagsborgari. Hvarvetna, þar sem maður mætir fólki, þá er það ekki að dást að því, að það fái hækkað kaup um 7% á þriggja mánaða fresti, því fer fjarri. Það er þrungið kvíða og eftir alla þessa miklu uppbyggingu, sem ríkisstjórnin stærir sig af, þá hef- ur meginhluti allra þeirra, sem fást við rekstur i þessu landi, áhyggjur af því, hvernig í ósköp- unum eigi að forðast stöðvun atvinnulífsins vegna þeirrar ofsa verðbólgu, ég kann ekkert nafn yfir þetta, en segjum nú eins og aðrir, þetta er gott og snjallt hjá Tímanum að auglýsa eftir orði yfir það, sem nú ríður húsum hér. Þetta er nú öll uppbygging ríkis- stjórnarinnar. Það er óskaplega gaman að kaupa togara og það er gaman að geta sagt, að iðnfyrir- tæki hafi eflzt. Það er gaman að geta haft þá stefnu, að-þrefalda útflutning iðnaðarvara einsog iðnaðarráðherra hefur lýst, en fylgjast svo ekkí betur með en það, að menn eru ginntir út f framkvæmdir, ég segi ginntir, með því að leggja eignir sínar í framleiðslutæki kannski í stærri stíl en nokkru sinni áður til þess Framhald á bls. 24.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.