Morgunblaðið - 19.11.1994, Page 8

Morgunblaðið - 19.11.1994, Page 8
8 LAUGARDAGUR 19. NÓVEMBER 1994 MORGUNBLAÐIÐ FRÉTTIR Húrra, húrra, ég er bara eins og þið . . . íslendingar ekki með í Evrópsku atvinnumiðluninni Þátttaka tefst vegna stofnkostnaðar ÍSLENDINGAR taka ekki þátt í Evrópsku atvinnumiðluninni (Eures), sem tók til starfa s.l. fimmtudag í Evrópusambandsríkjun- um og öðrum aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins, nema á íslandi. Kostnaður vegna þjálfunar starfsfólks og uppsetningar kerfisins er meginástæða þess að íslendingar tengjast starfí Eures ekki frá upphafi, að sögn Gunnars Sigurðssonar hjá vinnu- málaskrifstofu Félagsmálaráðuneytisins. Hann segir að stefnt sé að þátttöku á næsta ári. Eures er sett á fót með tilliti til þess að með EES-samningnum hefur orðið til sameiginlegur vinnumarkaður 17 Evrópuríkja. Vinnumiðlunin byggist á sam- tengdu tölvuneti, þar sem er að finna upplýsingar um atvinnutilboð og búsetu- og vinnuskilyrði í hveiju landi, til dæmis húsnæði, kjara- samninga, skattamál og velferðar,- þjónustu. Þannig auðveldar kerfið fólki að leita sér að vinnu utan heimalandsins. Þjálfun starfsfólks nauðsynleg Að sögn Gunnars Sigurðssonar er nauðsynlegt að þjálfa svokallað- an Evró-ráðgjafa til þess að sjá um þjónustu Eures hér á landi, auk tæknimanns og tæknistjóra. Hann segir að upplýsingastreymi um þjálfun og kostnað við hana hafí verið fremur tregt. Auk þess hafí fyrirkomulag þeirra námskeiða, sem stóðu til boða á þessu ári, ekki verið hentugt. Gunnar segir að námskeiðs- kostnaður við þjálfun ráðgjafa sé um ein milljón króna og við hann bætist ferða- og gistikostnaður. Það hafí spilað inn í að kerfið sé ekki fullþróað, og talið hafi verið koma til greina að senda mann í þjálfun þegar það væri lengra á veg komið. Hann segir að tölvutengingin við Eures sem slík sé ekki vanda- mál, en verið sé að koma upp inn- lendu tölvukerfi, sem eigi að ann- ast vinnumiðlun milli landshluta og sveitarfélaga. „Það var spurn- ing að nokkru leyti um forgang, að koma innlenda kerfinu í gagnið. Við myndum þurfa að binda mann yfír Eures-kerfínu allt árið,“ segir Gunnar. „Þar sem aðeins var um eitt námskeið á árinu að ræða og ekki lágu fyrir fjárheimildir til vinnumálaskrifstofunnar til að mæta kostnaðinum á þessu ári, var ákveðið að fresta málinu." Gunnar segir að gert hafi verið ráð fyrir einhveijum kostnaði af Eures í fjárveitingu til vinnumála- skrifstofunnar, en endanlegar tölur hafi fyrst skýrzt nú á árinu. Stofn- kostnaður við þjálfun og ferðir sé nokkrar milljónir króna, en líklegur rekstrarkostnaður um hálf milljón á ári. Berum kostnað nú þegar íslendingar bera nú þegar með óbeinum hætti nokkum kostnað af Eures, þar sem vinnumiðlunin er fjármögnuð að hluta til með framlagi frá EFTA. Að sögn Gunnars eru komin 1.159 atvinnutilboð frá atvinnu- rekendum, sem sækjast eftir vinnuafli frá öðrum EES-löndum, inn á Eures-kerfið. Hann segir tilboðin einkum frá Hollandi, Austurríki ogÞýzkalandi. Um 350 Evró-ráðgjafar starfi nú á vegum Eures, og sé starf þeirra í fyrstu ekki sízt fólgið í því að vekja at- hygli vinnuveitenda á kerfinu. Húsbréfaafgreiðsla í jafnvægi ÞRIGGJA vikna bið er núna eftir afgreiðslu húsbréfa hjá húsbréfa- deild Húsnæðisstofnunar, en hús- byggjendur og húskaupendur þurftu að bíða í yfír tvo mánuði eftir húsbréfum í haust þegar bið varð á að nýr húsbréfaflokkur væri gefínn út. Sigurður Geirsson, for- stöðumaður húsbréfadeildar, segir að kerfíð sé búið að ná jafnvægi. Sigurður sagði að vel hefði gengið að afgreiða húsbréf eftir að Alþingi veitti heimild til að gefa út nýjan húsbréfaflokk. Búið væri að vinna upp þann biðlista sem myndaðist í haust. Hann sagði að gera mætti ráð fyrir að biðlistinn styttist enn því að eftirspurn eftir húsbréfum væri ekki mikil þessa dagana og því gæti starfsfólk af- greitt fleiri umsóknir en bærust. Sigurður sagði að flest benti til að sá húsbréfaflokkur sem gefínn var út í haust kæmi til með að duga fram að áramótum. Ekkert benti því til að frekari tafír yrðu á afgreiðslu húsbréfa á þessu ári. Nýjar reglur um greiðslumat tóku gildi 15. nóvember, en þær þrengja matið nokkuð frá því sem áður var. Sigurður sagði að ekki væri komið í ljós enn hvaða áhrif þessar nýju reglur kæmu til með að hafa, en hann sagðist gera ráð fyrir að reglurnar leiði til þess að eftirspurn eftir húsbréfum minnki. Stjórnsýsla á Islandi Fyrirgreiðsla ein tegnnd spillingar Gunnar H. Kristinsson GUNNAR Helgi Kristinsson, dósent í stjórnmálafræði, hefur gefið út bókina „Embættismenn og stjómmálamenn: Skipu- lag og vinnubrögð í ís- lenzkri stjórnsýslu.“ Bók- in er afrakstur tveggja ára rannsókna. — Hverjar eru megin- niðurstöður þínar í bók- inni? „Starfshættir í stjóm- málum og stjómsýslu á íslandi eru ekki eins vand- aðir og æskilegt væri. Það skortir á reglufestu í mörgum hlutum. Skipu- lag er víða- í miklum ólestri, bæði milli stofn- ana hvað varðar uppbygg- ingu framkvæmdavalds- ins og innan stofnana hins opinbera. Stjórnsýslan býr við ófullnægj- andi umhverfi. Annars vegar býr hún við mjög ómarkviss pólitísk afskipti, þar sem Alþingi og ein- stakir stjórnmálamenn hafa meiri en ókerfísbundnari afskipti af stjórnsýslumálum en í nágranna- löndum okkar. Hins vegar býr hún við ófullnægjandi aðhald. Hér er ekki upplýsingaskylda stjórnvalda, eftirlit þingsins virkar ekki með fullnægjandi hætti og hér era ekki stjórnsýsludómstólar. Þetta allt gerir það að verkum að til dæmis ábyrgð og kerfisbundin stefnumót- un verður dálítið utangarðs í stjórnsýslu á íslandi." — I bókinni er talsvert fjallað um það hvemig íslenzk stjórnmál hafa um langt skeið einkennzt af svokallaðri fyrirgreiðslupólitík. Mörgum fínnst hún vera eðlilegur partur af stjórnmálum í litlu landi. Eru þetta eðlileg vinnubrögð? „Þegar ég var að skrifa bókina leitaði ég að heimildum um spill- ingu og umræðum um hana í mörgum löndum. Það, sem við köllum fyrirgreiðslupólitík á /s- landi, er þekkt fyrirbæri víðar, til dæmis í Bandaríkjunum og á Ital- íu. Hún er kannski ekki alvarleg- asta tegundin af spillingu — það má finna alvarlegri tegundir, sem tengjast til dæmis glæpastarfsemi. En hún er engu að síður spilling og varla vafí á að hún er af hinu vonda. Það, að menn líti á hana sem eðlilegan hlut, lýsir því að hér ríkir ekki skilningur á að stjóm- sýsla er mjög mikilvægt svið og henni ber að sinna á kerfísbundinn hátt, en ekki með geðþóttaákvörð- unum, til þess að mismuna ekki borgurunum." — Nú hefur það nýlega gerzt í fyrsta sinn að ráðherra segi af sér vegna embættisfærslu sinnar. Var þetta eðlileg ákvörðun, miðað við það, sem þú hefur skoðað í öðrum löndum, og hefði kannski áður verið ástæða til að ráð- herrar segðu a f sér ? „Ef þetta mál hefði til dæmis komið upp í Danmörku er enginn vafí á að ráðherrann hefði sagt af sér miklu fyrr, eink- um til þess að baka ekki flokki sínum og ríkisstjórn þau óþæg- indi, sem leiða af því að sett séu alvarleg spumingarmerki við emb- ættisfærslu hans. í nágrannalönd- um okkar eru miklu ríkari hefðir fyrir því að ráðherra segi af sér, jafnvel þótt aðeins vakni alvarleg- ar efasemdir og ekkert hafi sann- azt á þá. Hins vegar er gott að hann sagði af sér, því að það skap- ar fordæmi. Menn munu í framtíð- inni bera sig saman við þetta mál. Það er enginn vafi á að áður hefði verið ástæða til að ráðherrar segðu af sér. Mál Guðmundar Áma Stefánssonar hefur vakið ►GUNNAR Helgi Kristinsson fæddist í Reykjavík 19. marz 1958. Hann lauk stúdentsprófi frá MS 1978 og BA-prófi í stjórn- málafræði frá Háskóla íslands 1981. Árið 1982 lauk hann MSc- prófi í stjórnmálafræði frá Lond- on Schooi of Economics and Political Science og doktorsprófi frá University of Essex 1989. Hann hóf kennslu við HÍ 1986 og gegnir nú stöðu dúsents í stjórnmálafræði. Gunnar er kvæntur Maríu Jónsdóttur og á einn f ósturson og tvær dætur. mikla athygli, en ég hef enga trú á að embættisfærsla hans sé eins- dæmi í íslenzkri stjórnmálasögu.“ — Hvaða tillögur til úrbóta set- ur þú fram í bókinni? „Ég hef ekki trú á töfralausn- um. Vandi stjórnsýslunnar er margslunginn og leiðir af því að menn hafa ekki sinnt henni í ár- anna rás, þannig að vandamálin hafa hlaðizt upp. Ég velti því hins vegar fyrir mér, að bæta mætti starfshætti bæði Alþingis og stjómmálaflokkanna þannig að þessir aðilar fengjust meira við almenna stefnumótun, en væra minna í beinum afskiptum af stjómsýslu. Það væri gagnlegt að setja skýrari reglur um stjórnsýsl- una og þar hafa stjómsýslulögin verið mikil bót. Fara mætti lengra á þessari braut, en ég er ekki viss um að Alþingi ætti ævinlega að setja þær reglur. Hugsanlega væri gagnlegast að hér væri settur upp stjómsýsludómstóll, sem með for- dæmisgildi úrskurða sinna sinnti almennri reglusetningu. Einkavæðing er ein leið. Ríkis- valdið hér á landi hefur verið að sýsla ýmislegt, sem er ekki hlut- verk þess að fást við. Það minnkar þiýstinginn á umbætur ef menn draga saman ríkisbákn- ið, en einkavæðing kemur þó aldrei í stað- inn fyrir umbætur. Op- inber stjómsýsla verður alltaf að sinna ákveðn- um verkefnum. Meginmálið í bókinni er ef til vill það, að menn þurfi að huga að skipulagi stjómsýslunnar sjálfr- ar. Við erum með alltof margar og litlar einingar, til dæmis fárán- lega veik sveitarfélög og of marg- ar og smáar ríkisstofnanir. Það, sem sennilega vantar á íslandi, er sá hugsunarháttur að stjómsýsla sé mikilvæg, að hún þurfi ákveðið svigrúm og búa þurfí henni stöðugt umhverfi. Það er arfur frá seinustu öld, þegar fram- kvæmdavaldið var danskt, að á íslandi er ijandskapur út í embætt- ismennsku og menn hafa lítinn skilning á að stjórnsýslan fram- kvæmir mjög mikilvæga hluti, sem verður að gera vel.“ Stjórnsýslu- dómstóll gagnlegur

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.