Birtingur - 01.06.1962, Page 5

Birtingur - 01.06.1962, Page 5
hafði þegar búið um sig í landinu, er megin- straumar suðrænnar, kirkjulegrar listar tóku að sækja á. Hefð þessi hefur verið svo vel grund- völluð, að hún megnaði fyllilega að umbreyta hinum erlendu áhrifum og steypa þau í íslenzkt mót. Rómanski stíllinn myndaðist af samruna suð- rænna klassisk-býzanskra áhrifa, sem bárust hing- að norðureftir, aðallega um Frakkland og Eng- land, og þeirrar norrænu listhefðar sem fyrir var. Fyrst í stað berast áhrif þessi með innfluttum kirkjugripum, og má sjá það af Kristnisögu og fleiri heimildum, að oddvitar liins nýja siðar höfðu með sér slíka gripi, róðukrossa og reykelsis- ker. Þegar lengra líður, verða hinar miklu list- iðnaðarborgir Dinant og Limoges mjög áhrifa- drjúgar á norræna kirkjulist, hin síðarnefnda vegna smeltra gripa, sem við eigum enn nokkra. Smám saman taka íslenzkir listamenn þó að smíða gripina sjálfir, — þeir hafa hina aðfluttu muni að fyrirmyndum, en móta smíð slna æ meir eigin smekk. Á 12. öldinni eru íslenzku sér- kennin orðin svo sterk, til dæmis á kaleiíkun- um, að ekki verður á þeim villzt. Þegar smfða á skrínið mikla og dýra yfir helga dóma Þorláks Þórhallssonar biskups, þykir ekkert sjálfsagðara en fá til þess íslenzkan mann, Þorstein skrínsmið, og hinum sama er jafnframt trúað fyrir því að gera mikla brík yfir háaltari Skálholtsdómkirkju. Annar listamaður f þjónustu Páls Jónssonar, Margrét hin haga, smíðar gersemar úr rostungs- tönn, sem m. a. eru gefnar erlendum biskupum. En það er ekki aðeins á sviði kirkjugripa, held- ur og hinnar kirkjulegu myndlistar, sem íslenzkir listamenn fara nú að láta til sín taka. Páll biskup lætur reisa stöpul við kir.kjuna í Skálholti og kap- ellu uppi í stöplinum, sem hann helgar Þorláki fyrirrennara sínum. Síðan lætur hann Atla prest skrifara sinn penta hann innan myndum, allt ræfur og svo bjórinn, en tjalda allan hinn neðra, vel og fagurlega, eins og segir í sögu Páls, sem telja verður góða heimild, svo sem sannaðist á- joreifanlega við uppgröftinn í Skálholti á árun- um, er steinþró Páls kom í ljós. Skrifarar hafa einnig haft jrann starfa að myndskreyta bækur, og er jrví ekki óeðlilegt að Atli veldist til þessa verks. Af máldögum má ráða, að margar kirkjur hafi brátt gengið hér eftir, og sennilega hafa jrær höf- uðkirkjur verið fáar á landinu, sem ekki voru annaðhvort skreyttar innan máluðum myndum eða tjaldaðar saumuðum eða steindum klæðum, nema hvorttveggja væri. Hefur þannig hin forna hefð, að mála eða tjalda innan skálana, færzt yfir á kirkjuhúsin og um leið tekið á sig nýjan blæ, bæði hvað snerti myndefni og stíl. Hannyrðirnar hafa einnig breytzt á sömu leið. Nú saumuðu konur ekki lengur á refla sína „rekka búna, hjördrótt, hjálmdrótt, hilmis fylgju“, eins og Guðrún Gjúkadóttir forðum, heldur sögu Maríu meyjar og heilagra manna. í Jóns sögu Ögmundssonar segir frá Ingunni Arn- órsdóttur sem var í Hólaskóla og svo var vel latínulærð að hún rétti latínubækur og kenndi BIRTINGUR 3

x

Birtingur

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Birtingur
https://timarit.is/publication/823

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.