Birtingur - 01.06.1962, Síða 31

Birtingur - 01.06.1962, Síða 31
ARNÓR HANNIBALSSON: ÞÆTTIR UM LIST í SOVÉT /. Valdimar Lenín um listir Majakofski Hinir miklu rússnesku rithöfundar 19. aldar komu heiminum á óvart. Rússneskar bókmennt- ir urðu í fyrsta sinn að þætti í heimsbökmenntun- um. Þær ruddust fram sem fljót í leysingum. Þær voru fyrsta tilraun rússnesks þjóðfélags til að gera sér grein fyrir eðlisrökum sínum, finna end- urlausn á óþolandi þjóðfélagsaðstæðum. Um aldamótin tóku symbólismi, fútúrismi og fleiri stefnur við af raunsærri ádeilu hinna miklu skáldsagnahöfunda. Úr þeim jarðvegi spruttu stórskáldin Blok, Ésénín, Majakofski, Vjatséslaf ívanoff, Brjúsoff, Pasternak og fleiri. Ritskoðun keisarans liafði verið hemill á allt bók- menntalíf í Rússlandi, þótt hún kæfði aldrei lífs- andann úr bókmenntunum. Þegar er byltingin réð niðurlögum hennar 1917 spruttu fram hinar margvíslegustu stefnur með nýju afli og þrótti. Hinir byltingarsinnuðu meðal listamanna vildu segja skilið við allt það, sem ort var og gert fyrir byltinguna og skapa nýja list á nýrri jörð, hreina öreigalist. Að þeirra áliti átti list að túlka andar- drátt framlciðslunnar beint (t. d. tónverk, sem líktu eftir gauragangi í verksmiðju) og skapa ný form, sem ekki voru til áður. Þessir listamenn færðu sér í nyt hugmyndir kúbista og express- ionista. Stefna þeirra hlaut nafnið próletkúlt. Hinar margvíslegustu stefnur fengu að starfa óhindrað og ikeppa sín á milli. Þannig var það meðan Lenín lifði. Valdimar Lenín, stofnandi hins sovézka ríkis- valds, hafði sínar skoðanir um listframleiðslu sem um framleiðslu annarra mannlegra gæða. Árið 1905 skrifaði hann grein, sem sovétingar vitna ætíð til, þegar rætt er um vandamál lista og bók- mennta. Lenín segir þar, að bókmenntir (þ. e. bæði fagurbókmenntir og blaðamennska, öll framleiðsla prentaðs máls) eigi að vera þáttur í flokiksstarfinu. Innan flokksins sé ekki hægt að þola andflokksleg sjónarmið. Hins vegar erum „við langt frá þeirri hugsun að boða eitthvert einhæft kerfi eða leysa vandamálið" (að gera bókmenntir að flokksstarfi) „með nokkrum til- skipunum" (Ritsafn, 10. bindi, bls. 28). „Um það verður ekki deilt, að á þessu sviði er óhjákvæmi- legt að tryggja mikið svigrúm fyrir persónulegt frumkvæði, persónulegar hneigðir, víðsýni hugs- unar og ímyndunarafls, fyrir form og innihald" (bls, 28). Lenín lýsir því' yfir, að fullt málfrelsi og prcntfrelsi skuli ríkja, en einnig félagafrelsi. Sé félagafrelsi viðurkennt, verði og að viðurkenna, að hvert félag hafi rétt til að krefjast af hverjum félagsmanni, að hann hlýði lögum og fyrirmælum félagsins. Lenin tekur það skýrt fram, að hug- myndir hans um flokksbókmenntir eigi alls ekki að gilda um allar bókmenntir í þjóðfélaginu: „Hér er um að ræða flokksbókmenntir og eftirlit flokksins með þeim. Sérhver er frjáls að skrifa og segja livað eina, sem honum þóknast án minnstu takmarkana." (Bls. 29). Lenín lætur 1 ljós vissu sína um það, að flokksbókmenntir verði einmitt frjálsar bókmenntir, þar sem þær muni skrifa menn, sem beri fyrir brjósti hag alþýðu og mál- BIRTINGUR 29

x

Birtingur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Birtingur
https://timarit.is/publication/823

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.