Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2012, Page 79

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2012, Page 79
79 Karlmennska er hér beintengd við það að ná valdi á tilfinningum eða láta tilfinningar ekki bera sig ofurliði. Tilfinningaleg orðræða í textanum er því mörkuð af ákveðinni bókmenntahefð (sem endurspeglar að sama skapi samfélagsvenjur) varðandi kynbundna hegðun og tengsl tilfinninga við kyn, stöðu og karlmennsku.36 Það má því segja sem svo að tilfinningar í bókmenntum séu athafnir sem verða til í gegnum málið (textann). Tilfinningar sem eru framsettar í texta eiga sér engan innri taugafræðilegan veruleika, heldur eru þær settar á svið (ef svo má að orði komast) í gegnum orðræðu textans. Til þess að slíkar til- finningar hafi merkingu þarf hins vegar að tengja þær við bæði líffræðilegt og menningarlegt samhengi, þ.e. heim og líkama lesandans. Þær tilfinn- ingar sem eru sviðsettar innan textans verða að raunfyrirbærum í huga lesandans í gegnum hans eigið tilfinningalíf og taugafræðileg viðbrögð. Lesandinn upplifir augljóslega ekki sjálfur allt það tilfinningaróf sem fram kemur í textanum.37 Tilfinningarnar verða hins vegar merkingarbærar sem tákn sem lesandinn túlkar og umbreytir í merkingu í gegnum tengsl við minningabrot eigin tilfinninga, af reynslu af viðbrögðum annarra og, ekki síst, í lýsingu á tilfinningum og hegðunarferli í öðrum bókmenntum (og 36 Sjá einnig umfjöllun Aldísar Guðmundsdóttur um Íslendingasögur út frá kenn- ingum darwins í „darwin og Íslendingasögurnar“, Orðhagi. Afmæliskveðja til Jóns Aðalsteins Jónssonar 12. október 2000, ritstj. Guðrún Kvaran, Gunnlaugur Ingólfsson og Jón G. Friðjónsson, Reykjavík: Orðabók Háskóla Íslands, 2000, bls. 14–18. Aldís hefur einnig ritað meistararitgerð um tilfinningar í Íslendingasögum þar sem hún tekur meðal annars fyrir Njáls sögu út frá kenningum darwins um tilfinningar og svipbrigði: „„Því ertu þá svo fölur?“: Um tilfinningar í nokkrum Íslendingasögum“, 1999, sjá sérstaklega bls. 97–132. 37 Fræðimenn eru ekki sammála um eðli og taugalíffræðilegan grunn þeirra tilfinn- inga sem lesandi upplifir við lestur. Jenefer Robinson telur til að mynda að þær tilfinningar sem lesandi upplifir séu rauntilfinningar sem feli í sér viðbrögð lesand- ans við sögupersónum og tilfinningum þeirra. Slík samkennd við sögupersónur í bókmenntum endurspegli tilfinningaleg viðbrögð við raunverulegum persónum (Jenefer Robinson, Deeper than Reason: Emotion and its Role in Literature, Music, and Art, Oxford: Clarendon Press, 2005, bls. 105). Beryl Gaut setur fram svipaðar hugmyndir um tilfinningaviðbrögð lesanda við bókmenntatextum í verki sínu, Art, Emotion and Ethics, Oxford: Oxford University Press, 2007. Alex Houen er hins vegar þeirrar skoðunar að bókmenntatextar setji fram ímyndaðan veruleika sem kallist á við raunveruleikann (Alex Houen, „Introduction: Affecting Words“, Textual Practice 2/2011, bls. 215–232). Hér er einungis átt við að þær tilfinningar sem settar eru fram í texta eiga sér ekki allar stað sem slíkar í huga lesanda, þó les- andinn geti vissulega verið tilfinningalega tengdur textanum eða sýnt atburðum og persónum hluttekningu (og færa má rök fyrir því að slík tilfinningatengsl séu vissulega grundvallaratriði og forsenda fyrir skilningi á bókmenntaverkum). HUGRÆN FRÆðI, TILFINNINGAR OG MIðALdIR
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.