Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						LESBÖK MORGUNBLAÐSINS
567
150 ÁRA MINNING SKÚLA FÓGETA:
ÞRIÐJA GREIN.
SKÚLI VERÐUR FOGETI
SEGIR Esphólín svo um þetta:
„En áður lauk áriuu (1749) veitti
konungur Skúla Magnússyni sýslu-
inanni, landfógetasýslu; iná marka
hvern byr Skúli hafdi í þann tíma,
er hann átti deilur við samlenda
menn konunginum, og þó agasamt
stundum heiina, og fjekk jafnframt
það embætti, er enginn hafði fyrr
liaft ísleuskra nianna, og hjelt því
álengdar, og hafði í því svo mikinn
íramgang, sem enginn annar hefir
haft hjer, af eigi æðra standi; og
enginn annar innlendur meiri, sem
enn mun heyrast".
Landfógetaembættið var mikil
tignar- og tri'iuaðarstaða, en ábyrgð
ar og umsvifaniikil og óvinsæl hjá
meginþorra landsmanna. Kenist
Skúli svo að orði í æfisögu sinni,
er hann hafði fengið embættið: —¦
,,Allir urðu forvirraðir, því áður
höfðu þeir þeinkt, að so illur d.jöf-
ull sem landfógetinn gæti ómögu-
lega verið íslenskur". — Gefa
þessi orð Skíila glögga mynd af
því, hvernig fyrirrennarar hans
í embættinu Voru þokkaðir.
Á alþingi um sumarið 1750 skil-
aði Skúli af sjer Skagafjarðarsýslu
til Björns Magnússonar og fluttist
með búslóð sína til Bessastaða, og
hafði aðsetur þar fyrst um sinn.
Kvaddi hann Skagafjörð í hinsta
sinn hræðrur í huga með þessum
orðum: ,,Fari nú Skagafjörður
ætíð vel".
Skoðanamunur Pingels og Skúla.
PINGEL amtmaður mun hafa
tekið Skúla af mikilli vinsemd, er
hann fluttist að Bessast,. því hann
hafði mikið álit á honum. Má sjá
það af brjefi er hann ritaði Sveini
lögm. Sölvasyni árið 1748. Þar seg-
Eftir 5. K Steindórs
ist Pingel í fyllstu hreinskilni álita
Skúla duglegan, góðan og skyn-
saman embættismann, og segist
vegna dugnaðar hans, unna honum
og dáðst að honum. En bætir því
við, að enginn sje öfundsverður af
því að verða fyrir reiði hans. —<
Fjekk amtmaður brátt á því að
kenna, varð vinátta þeirra enda-
slepp, og snerist upp í mögnuðustu
óvild á báða  bóga.
Um þessar niundir var mikið rætt
og ritað hjer á landi um það, hvað
unt væri að gera, til að bæta úr
eymdarástandi þjóðarinnar* og
hver væri orsök ófarnaðarins. ¦—>
Kom skoðun Pingels í J.jós í um-
burðarbrjefi tíl lögmanna og sýslu-
manna hjer á landi, dags. 7. mars
1746. Kemst Pingel þar að þeirri
niðurstöðu, að orsakir til hins bága
ástands sjeu: ,,Leti. ómennska,
þrjóska og hirðuleysi íslendinga".
En óbrygðulasta ráðið, til að bæta
þessar nieinsemdir, telur amtmaður
að muni reynast, að beita nógu
mikilli harðneskju við fólkið. Vitn-
ar hann í máli sínu til sönnunar,
að Pjetur ,,mikli" Rússakeisari,,
háfi látið berja bændalýð sinn til
auðsveipni og nokkurrar atorku. og
telur að ])að muni einnig gefast vel
h.jer. — Þetta var þá viðhorf æðsta
embættismanns þjóðarinnar. sem
bvisetu hafði hjer, til landsfólksins.
llampaði Pingel því þó mjög; hve
velviljaður hann væri Islendmgum.
En stiftamtmaður og stjórnar-herr-
arnir sátu í Kaupm.h. og urðu að
sjá  alt með annara augum.
Er Skúli var orðinn landfógeti,
i'ór hann að hugleiða meira en áð-
ur, heill og hag landsmanna. Varð
niðurstaða hans um orsakirnar til
hins hörmulega ástands allmikið á
annan veg, en hjá amtmalini. —
Skúli telur fátæktina, hungrið og
klæðleysið orsaka framtaksleysið,
og finnst ekki óeðlilegt þó að bónd-
inn „sem sjálfur er svangur með
konunni og börnunum afburðalaus-
um og nþktum", geti ekki afkast-
að miklu starfi.
En Skúli sá hvar skórinn kreppti,
og var ekki í vafa um hver var á-
stæðan fyrir örbyrgð landsmanna,
og telur ]>að vera : „Þann ójöfnuð,
að nær því engi af landsins börn-
um hefur uni svo langan tíma feng-
ið að njóta höndlunarfólksins
launa. Sje þessi ójöfnuður talinri í
131 ár, frá þeim fyrsta höndlunar-
taxta, 1619 til 1750, hvað óh'ætt er,
þá hleypur summan til 6,144,031
ríkisdala". (Sex miljónir eitt hundr
að fjörutíu og fjögur þúsund *og
þrjátíu og einn, ríkisdalir. Varla.
mun auðvelt að gera sjer fulla grein
fyrir því, hvílík geypi fjárhæð
þetta er, miðað við þann tíma.) —¦
Skúli bætir þó við: „Að hvergi
nærri öll kurl komi til grafar".
Og heldur áfram : „Hvað vilja menn
framar grenslast eftir orsökinni til
íslands almennu, ónáttúrlegu og ó-
bærilegu fátæktar, sem hefir í svo
mörg ár svift landið þeim nauðsyn-
legustu kröftum, að leyta sinnar
náttúrlegu næringar til lands og
vants?" — Ilvílík frábær. rökfimi,
einurð   og  dirfska.  hjá   Skúla.
Og enn heldur hann áfram: ¦—¦
„Tlvorki jarðeldar, jarðskjálftar,
skriðuföll   nje   landbrot   er   höfuð-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 559
Blašsķša 559
Blašsķša 560
Blašsķša 560
Blašsķša 561
Blašsķša 561
Blašsķša 562
Blašsķša 562
Blašsķša 563
Blašsķša 563
Blašsķša 564
Blašsķša 564
Blašsķša 565
Blašsķša 565
Blašsķša 566
Blašsķša 566
Blašsķša 567
Blašsķša 567
Blašsķša 568
Blašsķša 568
Blašsķša 569
Blašsķša 569
Blašsķša 570
Blašsķša 570
Blašsķša 571
Blašsķša 571
Blašsķša 572
Blašsķša 572
Blašsķša 573
Blašsķša 573
Blašsķša 574
Blašsķša 574