Tíminn - 17.06.1951, Blaðsíða 1

r-
1
Ritstjóri:
Þórarinn Þórarinsson
Fréttaritstjóri:
Jón Helgason
Útgefandi:
Framsóknarflokkurinn
-----------------------—>
AUKABLAÐ
TÍMINN, sunnudaginn 17. júní 1951
Skrifstofur í Edduhúsi
Fréttasímar:
81302 og 81303
Afgreiðslusími 2323
Auglýsingasími 81300
Prentsmiðjan Edda
35. árg.
Hermann Jónasson, landbúnaðarráðherra:
Timinn birtir hér grein eftir Ilermann Jónasson landbún-
aðarráðherra, upp úr timaritinu Dagskrá óriá 1945. A þeim
tíma voru þetta bæði alvarleg og spámannleg crð, því aa þá
gleymdi margur moldinni og fyririeit nana vegna sýndar-
ljóma falskrar stundarvelgengni og augnubliksgróða. Nú
munu flestir skilja og viðurkenna þessa skooun, enda þótt
Framsóknarflokkurinn yrði þá fvrir hrópyrðum hennar
vegna. Creinín er birt hér sem alvöruorð á réttum tíma, en
jafnframt er gott að muna, hver þetta sá og sagði fyrir 6
árum.
I.
Það er fyrst og fremst eitt,
sem mig langar til að biðja
ykkur að leggja á minni. Og
það er þetta: Við verðum að
byggja landið, — annars miss
um við réttinn til þess og
munum glata því.
Nú munið þið ef til vill
spyrja: Hvað er maðúrinn að
fara? Höfum við íslendingar
ekki byggt þetta land í meira
en þúsund ár, byggjum við
það ekki enn í dag — og eig-
um við ekki landið? Allt
þetta er í aðalatriðum rétt. En
muna skyldum við það, að við
fundum Vínland hið góða, —
byggðum það ekki. Við týnd-
um því. Við fundum Græn-
land, byggðum það lítt og
glötuðum því.
Bretar hafa lagt undir sig
lönd með því að flytja þang-
að, látið plóginn og andann
leggja þaú undir framtak sitt
og menningu. Þannig hafa
þeir myndað voldugasta veldi
veraldar. Sagan hefir sýnt og
hún mun halda áfram að
sanna um ókomnar aldir, að
sérhver þjóð verður að byggja
land sitt til þess að geta átt
það.
Og þegar þú svarar mér þvi,
að við höfum byggt landið
fram á þennan dag og eigum
það, skulum við gæta þess, að
það eru gerðar aðrar kröfur
til þess, er kalla má með réttu,
að byggja land í dag, en gerð-
ar hafa verið síðustu þúsund
árin.
í því sambandi skulum við,
sem eigum þetta stóra, góða
og lítt byggða land, gæta
þess, að fjarlægðirnar eru aö
hverfa úr mannheimi. Heim-
urinn var stór. en er það ekki
lengur, — sumir segja, að
hann sé of lítill fyrir fjölgandi
mannkyn. Á fáurn öldum hafa
heilar heimsálfur verið
numdar. Þjóðirnar, sem þar
dvöldu fyrir, byggðu ekki
landið, og urðu því að þoka
um set. í veröld, sem er að
verða of lítil, verður skyggnst
um eftir hverjum óno'tuðum
bletti. Þeir, sem hugga sig við
það, að við búum í svo norð-
lægu og harðbýlu landi, að
menn af öðrum þjóðum muni
ekki leita hingað, skulu hafa
það hugíast, að byggðin fær-
ist stöðugt norður á .bóginn,
og tækni og kunnátta hefir
kennt mönnum að láta hinar
dýrmætustu nytjajurtir gróa
og bera ávöxt norðar með
hverju ári, og skapa ný af-
brigði, sem þola æ harðari
lífsskilyrði.
Við erum minnt á það, að
hafísinn er oft nálægur og
vorkuldinn er oft mikill. En
vorkuldinn vinnur einnig tjón
í öðrum löndum, sem eru
þéttbýl og talin vel byggileg.
Önnur þjóðlönd eiga einn-
ig vágesti við að stríða, sem
eru engu hættuminni gróðri
jarðar. en vorkuldinn. Á
hverju ári berast okkur frétt-
ir utan úr heimi um válegan
uppskerubrest.
Nei, við skulum ekki hugga
okkur við það, að landið okk-
ar sé of harðbýlt til þess að
verða eftirsótt af öðrum þjóð-
um. Moldin okkar geymir auð,
sem er okkur enn lítt kunnur.
Ræktuðu löndin, tún og garð-
ar, eru aðeins smáblettir i
óræktinni. Hinir miklu mýra-
flákar íslands voru fyrir fá-
um árum álitnir fánýtir. Þeg-
ar við lærðum að þurrka, þá
kom i ljós, að þar fólst bezta
gróðurmoldin. Skurðgröfurn-
ar mikilvirku hafa nú gert
þessa þurrkun vinnandi verk.
II.
Á ferðum okkar um landið
horfum við með hryggð á víð-
áttumiklar auðnir. Oft höfum
við sagt við okkur sjálf: Ó-
nýtt land! Hörmulegt að 'sjá
mikinn hluta landsins ónot-
hæfan og óbyggilegan. Mikið
er að vísu óbyggilegt. En til-
raunir, gerðar á sandflákum
í Rangárvallasýslu hin allra
síðustu ár, sýna, að margar
dýrmætustu nytjajurtir okk-
ar geta engu síður gefið þar
ávöxt en að Sámsstöðum í
Fljótshlíð. Verið viss um, aö
ennþá á blessuð moldin eftir
að sýna, að hún býr yfir auöi,
sem við skynjum ekki nema
að örlitlu leyti. Við erum í
dag ein hinna fáu menning-
Hermann Jónasson, landbúnaðarráðherra.
arþjóða, sem ekki hörum /íot-
að nýjustu þekkingu til þess
að efnagreina moldina. Á-
hugasamur íslenzkur efna-
fræðingur er nú í fullkom-
inni vísindastofnun erlendis
að búa sig undir að vinna
þetta rannsóknarstarf.
í stöðuvötnum landsins og
biáum elfum þess vaka nytja-
fiskar, þar sem ránshendur
hafa ekki farið um. Þetta er
mikil auðlegð. Við erum að-
eins rétt að byrja að læra
stafróf þess, hvernig ber að
hagnýta þessi hlunnindi.
Með hækkandi sól koma
nytjafiskar með glitrandi
sporðaköstum f rá hinum
miklu afréttum úthafsins og
,fylla ár og læki, sem manns-
ihöndin hefur enn þyrmt. Og
'þegar okkur lærist að veita
ungfiskunum öruggari lífs-
skilyrði, virðast því litil tak-
mörk sett, hve mjög þessar
auðlindir geta aukizt. Mér er
kunnugt, að erlendir menn
hafa þegar opin augun fyrir
því, hve mikiir fjársjóðir
þarna eru fólgnir.
Vxð eigum mikið og gott
land, umlukt beztu fiskimið-
um veraldar. Öld eftir öld
hafa erlendar þjóðir hætt lífi
sona sinna til þess að sækja
auð á þessar fiskislóðir. Þessi
þáttur í auðlegð okkar er öll-
um, innlendum sem erlendum
mönnum, ljós. Við skiljum, að
það er lífsnauðsyn okkar að
nýta þennan auð. En hér er
líka svo að okkur þrengt, að
engin þjóð önnur á minni
landhelgi. Á alþjóðavettvangi
heyjum við baráttu fyrir því
að fá að friða lítinn blett af
uppeldisslóðum ungfisksins.
Til þessa hefur sú barátta
orðið árangurslítil eða árang-
urslaus. Aðrar þjóðir fylgjast
með hverri hreyfingu okkar
varðandi fiskimiðin. Það hef-
ur verið seilst til þessarar
auðlegðar okkar alveg upp í
landsteina.
En munum, að í landinu
sjálfu er einnig auður, sem þó
hefur ekki virzt eins augljós,
— auður moldarinnar, stöðu-
vatnanna, ánna, fossanna,
heita vatnsins. Hér dyljast
margir möguleikar, sem við
getum ekki varðveitt okkur til
handa, nema með því að nota
þá, — með því að byggja
iandið. — Og þó við séum að
tala um kulda, er hitt þó
sannara, að
„Eyjan vor er engum köld,
er þú brosa lætur
hennar morgna, hennar kvöld,
hennar Ijósu nætur.“
III.
Mér kemur í hug annað ey-
land langt suður i höfum.
Eyjaskeggjar þar hafa ein-
kennileg trúarbrögð. Enginn
maður má eiga landið, — guð-
irnir eiga það, — en réttur
manna til þess helgast af því
einu, að þeir noti það. Réttar-
kennd þjóðarinnar er óðum
að hálgast þessi trúarbrögð.
Samkvæmt íslenzkri löggjöf
verður sá, er á ónotað land í
nágrenni þéttbýlis, að láta
það af hendi við þá, sem þarfn
ast þess, fyrir sanngjarnt
verð. í nágrananlöndum okk-
ar eru skipti á hinum stóru
lendum aðalsættanna að
komast í framkvæmd. Heim-
urinn er að verða lítill. Við
erum ekki lengur afskekkt.
Með vaxandi alþjóðahyggju
verður sú hugsun ríkari, að sá
einstaklingur og sú þjóð, sem
ekki nýtir auðæfi lands síns,
hafi glatað réttinum til þeirra
í hendur annarra, sem hafa
atorku til að erja landið og
færa sér í nyt gæði þess. Það
verður litið á ónotaða mögu-
leika eins og fjármuni, sem
„fúna í ríkra sjóði.“
En eru þetta ekki dauð orð.
Erum við ekki þjóð, sem býr
við fólkseklu á hverjum bæ,
þar sem önnur hver jörð er
aðeins hálfnýtt, þar sem
fleira og fleira fólk á ári segir
moldinni upp hollustu og kýs
að selja vinnuafl sitt eingöngu
fyrir gull, — selja allt fyrir
gull? — Ef til vill. En við
skulum líta til baka og at-
hugá söguna. Stórar og vold-
ugar þjóðir, sem sóttu eftir
gulli og áttu ærinn auð, hafa
liðið undir lok vegna þess, að
dætur þeirra og synir sögðu
moldinni upp trú og hollustu.
Hugsum við ekki of lítið um
mold — of mikið um gull?
Við skulum athuga, hvar við
erum á vegi stödd. Það er tal-
að um að færa byggðina sam-
an. Ég er þessu ekki mótfall-
inn að vissu marki, ef hér
er ekki um að ræða fyrsta
flóttaspor lingerðrar kyn-
slóðar frá héruðum, þar sem
feður okkar og mæður hafa