Morgunblaðið - 19.12.1956, Qupperneq 13

Miðvikudagur 19. des. 1956
MORGVNBLAfHÐ
tf
Allri ásœlni Rússa þurfa
vestrœnar þjóðir að
mœfa með aukinni
samheldni
Adenauer ræðir hina alvarlegu alburSi í
alþjóiamálum
— Það er staðreynd, að
heimsvaldasjúkir einræðis-
herrar stjórna enn för
kommúnismans. Þeir munu
nota öll meðul til þess að
ná því takmarki sínu að
undiroka allan heiminn.
Þannig hefst grein Adenauers
fcrrsætisráðherra Vestur-Þýzka-
lands. Hann telur að vestrænar
þjóðir geti nú ekki lengur verið
í neinum vafa um þessa stað-
reynd. Hún sjáist bæði af vald-
beitingu Rússa í Ungverjalandi
og af hinni sérkennilegu aðild
þeirra að ólgunni í nálægum Aust
urlöndum. Á þessari staðreynd
segir hann að vestrænar þjóðir
verði að grundvalla aila stefnu
sína í alþjóðamálum.
NAUÐSYN Á NÁNU
SAMSTARFI
Konrad Adenauer
hagskerfi smáríkis og þau eyða
orku sinni í deilur sín á milli.
SÉRHAGSMUNIR VÍKJA
MEÐ árás Rússa í Ungverjalandí má segja að ljúki mjög
sérkennilegum þætti í alþjóðastjórnmálum. Það var
tímabil „hinna breiðu brosa“ valdhafanna í Moskvu.
Nú er sýnt að friðarsókn Rússa var ekki nema uppgerð
ein, að öllum líkindum ætluð til þess að veikja varnar-
mátt vestrænna þjóða innan frá. Hún hafði vissulega þau
áhrif í meiri eða minni mæli í flestum vestrænum löndum,
því sumir stjórnmálamenn reyndust furðu trúgjarnir og
gengust upp við loforð og skjall Kreml-mannanna. Er eng-
inn vafi á því að trúgirni sumra vestrænna stjórnmála-
manna hefur búið vestrænu frelsi, um tíma, hina ægileg-
ustu hættu.
En aðrir voru þeir, sem vildu gæta meiri varúðar og ber
þar einna fremst að nefna þýzka stjórnmálamanninn
Adenauer, sem var helzti talsmaður þeirrar stefnu á Vest-
urlöndum, að taka engan fagurgala gildan, heldur aðeins
verkin.
Nú eftir árásina á Ungverjaland er því hættulegt tíma-
bil yfirstigið. f tilefni af því ritaði Adenauer forsætisráð-
herra grein í þýzk blöð nýlega, þar sem hann ræðir um,
hvað megi læra af atburðunum síðustu vikur. Birtast hér
nokkrir kaflar úr grein hans.
Evrópu nú varið. Hin mislitu
ríki og þjóðir álfunnar, þurfa
nú að standa eins þétt saman
og mögulegt er og venja sig af
þeim gamla hugsunarhætti, að
hver eigi að bauka í sínu horni
og sjóða sjálfur sína súpu.
Margar tilraunir til samein-
ingar hafa mistekizt. En við
þurfum ekki að láta það á okk-
ur fá. Og þótt við hófum ný-
lega komið saman til að setja
á fót kjarnorkustofnun Evrópu
og sameiginlegan markað, þá
skulum við' ekki ímynda okk-
ur að það sé nema bráðabirgða
lausn. Það felur þó í sér neista
eða játningu um sameiningar-
stefnu Evrópu. Og það er hug-
hreystandi fyrir mann, sem
ekki lokar augunum fyrir
hinni geigvænlegu hættu sem
vofir jafnt yfir öllum frjáls-
um þjóðum.
Fyrsta ályktunin, sem hann
dregur af þessu er sú, að ásælni
kommúnista, hvar sem er á ein-
stökum. svæðum í heiminum,
verði að meta og mæta á breið-
um grundvelli. Það er þýðingar-
laust fyrir einstakar smáþjóðir
að ætla sér að mæta ógninni á
takmörkuðum svæðum, heldur
verða hinar frjálsu þjóðir að taka
upp nánara og einlægara sam-
starf en nokkru sinni fyrr, ef þær
vilja halda frelsi sínu.
— Það er margt sem má læra
af atburðum síðustu vikna. Og
þó sérstaklega þetta, — að vest-
rænar þjóðir verða að koma í
veg fyrir að Rússum takist að
reka fleyga í vestrænt samstarf.
VANDAMÁL EVRÓPU OG
ARABALANDA TENGD
Atburðirnir í Egyptalandi sýna
okkur einnig, að það er mikil-
vægt fyrir heimsfriðinn, að veita
fátækum og styrkvana þjóðum að
stoð til uppbyggingar og bættra
lífskjara. Því að þjóð, sem er
hrjáð af þjóðfélagslegri og stjórn-
málalegri ólgu, er ætíð sérlega
hætt við að leggja út í hættu-
legar tilraunir.
Því verður vart mótmælt, að
vandamál nálægra Austurlanda
og Evrópu eru mjög tengd. Það
er aðkallandi að þessi vandamál
verði leyst svo að báðir geti vel
við unað, Evrópuþjóðir og Arab-
ar. Og það verður að bregðast
skjótt við, því að annars getur
allt orðið um seinan.
SEILZT TIL OLÍULINDANNA
Áform Rússa eru nú orðin lýð-
um ljós í meginatriðum. Því er
ekki lengur deilt um hvort gagn-
ráðstafana sé þörf, heldur hvaða
gagnráðstöfunum skuli beitt. Þeg
ar Rússar leggja nú mestu áherzl-
una á það sem þeir kalla „að
koma á friði“ í nálægum Austur-
löndum, þá dylst mönnum ekki,
að þeir miða að yfirráðum yfir
hinum þýðingarmiklu olíulindum
og e. t. v. að því að brjótast út
að Miðjarðarhafi, en því myndi
fylgja mikil hætta fyrir Evrópu.
Vonlaust er að ætla að ein-
stakar Evrópuþjóðir geti hamlað
gegn ásælni Rússa á þessu
svæði. Þar dugar ekkert minna
en öll Vestur-Evrópa sameinuð
og einnig í fullu samstarfi við
Bandaríkin.
ORKU EYTT 1 SMÁRÍKJAKRIT,
Hin frjálsu ríki Evrópu, hafa'
með sínum 200 miilj. íbúa
efnahagsstyrk, sem stenzt full-
komlega samanburð við Sovét-
ríkin. En Vestur-Evrópa er
veikari fyrir það, að hún skipt-
Ist niður í mörg ríki, sem hvert
Við í Þýzkalandi þekkum sílka
sundrungu ofur vel. Þýzkaland
var ekki alls fyrir löngu allt sund
urtætt og skipt í smáríki og her-
togadæmi, sem öll héldu uppi
eigin tollalandamærum. Þessi
landamæri komu í veg fyrir að
hægt væri að mynda heilbrigt
efnahagskerfi Þýzkalands. Það
var einmitt efnahagsleg þörf,
samfara skýrri og rökfastri hugs-
un, sem braut hindranirnar nið-
ur. Margir sérhagsmunir urðu að
víkja og menn urðu að láta af
gömlum venjum. En árangurinn
varð öllum til farsældar. Efa-
semdaraddirnar hafa þagnað og
efnahagslíf Þýzkalands blómgazt.
Á sama hátt er niálum
Ljóð Steins Steinnrrs komin nt
„Ferð án fyrirlieits“, heildar-
útgúfa af ljóðum Steins 1934
til 1954, er komin út.
ÞARNA fæst heildarmynd af
kveðskap Steins frá upphnfi og
kennir þar margra góðra grasa
og er ekki um að sakast bó eitt-
hvað af kyrktum gróðri sé inn á
milli. Það bezta af kvæðum Steins
ber hátt í Ijóðagerð íslenzkrt á
þessari öld. Því verður ekki neit-
að með rökum og ættu þeir, sem
hafa þær hugmyndir, að Steinn
sé ekki annað en forfaðir atom-
HauisynEeyt að eitdurshla
lögin um skemmtanaskatt
BæBi Félagsheimilasjóður og Þjóð-
leikhúsið þarfnast aukinna tekna
i
GÆR var til umræðu í Efri deild frumvarp til laga um heimild
viðauka fyrir árið 1957. Fylgdi Gylfi Þ. Gíslason frumvarpinu úr
hlaði.
I þessu sambandi gerði Sigurður Bjarnason fyrirspurn til mennta-
málaráðherra um það hvort núverandi ríkisstjórn hefði í hyggju
að endurskoða skemmtanaskattslögin. Benti hann á að mál þetta
hefði verið á dagskrá hjá fyrrv. ríkisstjórnum. Einnig kvað hann
innheimtu skattsins hafa verið handahófslega og rangláta.
Þá benti Sigurður Bjarnason á
fjárþörf þá er þeir væru í, sem
njóta ættu skattsins, svo sem bæði
Félagshemilasjóður og Þjóðleik-
húsið. Jón Kjartansson tók und-
ir fyrirspurn Sigurðar með tilliti
til frumvarps þess er hann hefði
flutt um aukna hlutdeild félags-
heimilasjóðs í skemmtanaskattin-
um.
ÞRÍR EMBÆTTISMENN HAFA
MÁLIÐ í ATHUGUN
Gylfi Þ. Gíslason kvaðst hafa
fyrir 2—3 mánuðum falið 3 em-
bættismönnum að endurskoða
innheimtu skemmtanaskattsins
með tilliti til þeirra, er undan-
þágu hefðu frá greiðslu skatts-
;ins. Mál þetta væri umfangsmikið
Jog því ekki enn lokið, þótt hann
[hefði beðið umgetna menn að
:flýta því. Sagði ráðherra að ef sú
rannsókn leiddi ekki til aukinna
^tekna af skattinum myndi hann
þeita sér fyrir endurskoðun
um
sig reynir að viðhalda efna*skemmtanaskattslaganna með til-
liti til þess að skattstofninn yrði
aukinn.
Bernharð Stefánsson skýrði af-
stöðu fjárhagsnefndar til málsins
vegna fyrirspurnar Jóns Kjartans
sonar, en nefndin hefir frv. hans
til athugunar. Kvað Bernharð
nefndina einnig bíða eftir rann-
sókn þrímenninganna.
HIN MIKLA ÞÖRF
FÉLAGSHEIMILA
Sigurður Bjarnason þakkaði
ráðherra upplýsingarnar. Benti
hann á að stórauknar tekjur
mundi vera hægt að fá af skemmt
anaskatti. Þörfin fyrir hann væri
mikil einkum úti á landi, þar sem
væru félagsheimilin, en þau væru
undirstaða samkvæmis- og
skemmtanalífsins í dreifbýlinu,
Jón Kjartansson tók mjög í
sama streng. Kvað hann það ekki
mega dragast lengur að Félags-
heimilasjóði yrði séð fyrir aukn-
um tekjum.
ljóða og ljóðrænn —„klessumál-
ari“, að endurskoða það mat.
Það er vafalaust, að kveðskap-
ur Steins mun eignast sinn stað
í bókmenntasögunni og ef til vill
ekki fyrirferðarminni en sumra
annarra, sem mikið hefur verið
hrósað. Fjölbreytni er mikil í
kvæðunum og tækni Steins £ ljóða-
gerð hefur mörgum orðið hættu-
leg fyrirmynd, sem kunna listina
lakar en meistarinn sjálfur.
Af handahófi er hér gripið eitt
kvæði innan úr miðri bók, sem
heitir
Leyndarmál.
Þeim stutta tíma, fyrr en skip
mitt fer,
sem flytur mig á brott í hinzta
sinni,
ég vjldi gjarna yerja í návist
þinni
og velta þungri byiði af hjarta
mér.
Við börðumst lengi dags við
óvin einn,
og oftast litlum sigri hrósa
máttum,
hann beið við fótmál hvert í
öllum áttum
og andlit hans ei þekkti maður
neinn.
Að sigra þennan óvin eða deyja
var okkur báðum ^veim á herðar
lagt.
Og þér, sem eftir verður, vil tg
segjaf
Eitt vopn er til, eitt vopn, þó
enginn þekki.
og vegna þess skal leyndarmálið
sagt.
Nei, skip mitt býst á brott. Ég
get það ekki.
STAK8TEIMAR
Engin nýjung að rætt sé
við verkalýðsfélögin
EKKI er enn búið að leggja til-
lögurnar um „varanlegu úrræð-
in" fyrir Alþingi. Ríkisstjórnin
og Alþýðusambandið komust þó
að samkomulagi fyrir helgina.
Síðan hafa ýmis félög haldið
fundi um tillögurnar, þótt þeim
hafi verið haldið leyndum fyrir
Alþingi, og muni loks eiga að
bæta úr því í dag.
Kommúnistar eru að vonum i
mestu vandræðum með að mæla
með tillögunum, því að þær eru
einmitt þess efnis, sem þeir hafa
harðast gagnrýnt undanfarin ár.
Þess vegna leggja þeir nú mikla
áherzlu á, að það hafi þó áunnizt,
að verkalýðslireyfingin sé höfð
með í ráðum. — Þjóðviljinn á
sunnudag segir t.d.:
„Meðan íhaldið var þátttakandi
í ríkisstjórn eða hafði forystu
um stefnu hennar og störf var
aldrei við verkalýðssamtökin tal-
að‘.
Svo sem fleira í Þjóðviljanum
eru þetta alger ósannindi. Þær
ríkisstjórnir, sem setið hafa að
völdum undanfarið hafa allar
viljað hafa gott samstarf við
verkalýðssamtökin og oft talað
við þau að fyrra bragði og ætíð
verið fúsar til viðræðna, ef þau
hafa óskað.
Sammála um að fella
ekki ríkisstjórnina
Hitt er annað mál, að verka-
lýðssamtökin hafa sjaldnast á
þessum árum viljað hafa gott
samstarf við ríkisvaldið. For-
sprakkarnir hafa meira hugsað
um að efla eigin pólitísk áhrif en
gæta hags umbjóðenda sinna. —
Enda hefur Þjóðviljinn þetta ber-
um orðum eftir Edvarð Sigurðs-
syni á Dagsbrúnarfundinum:
„Þótt fulltrúar verkalýðssam-
takanna hefðu margt við efna-
hagsráðstafanirnar að athuga
kvað hann þá hafa verið sam-
mála um að fella ekki núvcrandi
ríkisstjórn---“
Um hin breyttu viðhorf innan
Alþýðusambandsins er löng grein
í Alþýðublaðinu á sunnudag eft-
ir Áhorfanda, sem heitir: Að
loknu Alþýðusambandsþingi. —
Komizt er þar m. a. svo að orði:
„Þótt það leyndi'sér nú ekki að
meiri varfærni og ábyrgðar gætti
nú í tillögum og nefndarálitum
en allajafna áður eða allt síðan
„nýsköpunarstjórnin“ fræga sat“.
Það sem gerzt hefur er að vald-
hafarnir í verkalýðsfélögunum
hafa notað traust verkamanna til
að kaupa sjálfum sér pólitísk á-
hrif og valdastöður. Þess vegna
fallast þeir nú á flest það, sem
þeir áður fordæmdu.
„Kafloðnasta ræðanu
Um þetta segir nánar í tilvitn-
aðri grein í Alþýðublaðinu:
„Allsherjarþing íslenzks vcrka-
lýðs, hafði liðið, svo, að því var
ekki sagt, um hvað gert skyldi
í efnahagsmálunum — mesta
hagsmunamálinu, utan einnar
þeirrar kafloðnustu ræðu, sem
um getur, er forseti sambandsins
hélt og allir voru jafnnær eftir.
Tveim til þremur vikum síðar á
svo að ráða þessum málum til
Iykta. Þess í stað var kosin 19
manna nefnd, sem hóað skal sam-
an, þegar allt er klappað og klárt
og látin samþykkja. Hvers vegna
skorti nú-------kjark til þess
að taka á eigin ábyrgð, afstöðu
til efnahagsmálanna?
Svarið er auðvelt öllum, er til
þekkja“.
Þessi vitnisburður Alþýðu-
blaðsins er hinn fróðlegasti. Hann
er gefinn einmitt strax eftir, að
19 manna nefndin lauk störfum
og var „látin samþykkja".