Morgunblaðið - 04.07.1961, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 04.07.1961, Blaðsíða 11
Þriðjudagur 4. júlí 1961 MORGVTSBLAÐIÐ 11 _____________l.i_ —-i___ii_~j-T-Lfjr*U-~inrnr iln •«¦¦—-.¦.— —..¦•—.— —.-—-——. —. — -«... —. —¦ .... ¦__..... _¦¦ _. . »¦. _¦¦ _..... ¦¦»¦»¦¦ ¦• CrjTLiJ. riii j~ínn-- ruj-Lnjiir n_~i -Jltlu-I -i~inrnr r_i-----------~— —¦_.....— _¦...._ — ...._¦—¦ ¦_.._.. _¦¦_.. ..._,. _, ínávígi við dauðann alla ævi HÉR ER sagan af einhverjum furðulegasta einstaklingi ald- arinnar, manni sem var orðinn eins konar þjóðsagnapersóna í lifanda lífi. Þessi maður var rit höfundurinn, fréttaritarinn, hnefaleikamaðurinn, hermað- urinn, nautabaninn, fiskimað- urinn og veiðimaðurinn Ern- est Hemingway. Hann var einn örfárra manna sem tóku virkan þátt í fimm styrjöldum. Hvað eftir annað slapp hann úr lífsháska á næstum yfir- náttúrlegan hátt, enda bar líkami hans mörg merki hins ævintýralega lífs sem hann lifði til hinztu stundar. Ætli það sé ekki kaldhæðni aldar- innar að þessi mikla kempa skyldi falla fyrir voðaskoti? Hemingway átti áreiðanlega fáa sína líka í heiminum, ekki einasta sem rithöfundur, held ur einnig og ekki síður sem harðjaxl og ofurmenni. Síð- asta kona hans sagði um hann skömmu eftir seinni heims- styrjöldina: „Hann er_pft bölv aður viðskiptis nú síðan stríð- inu lauk. Sjáið þér til, hann fær ekki tækifæri til að sýna hetjuskap sinn á friðartím- um". Þannig var hann alla ævi, ekkert nema hættan og athöfnin fékk friðað sál hans. Það var árið 1918 að Hemingway komst fyrst í ná- in kynni við heim athafna og afreka. Hann var 17 ára og jötunn að burðum, þegar Bandaríkin hófu þátttöku sína í fyrri heimsstyrjöld, en mein í auga, sem hann hafði hlotið á hnefaleikaæfingu, kom í veg fyrir upptöku hans í herinn. Hann beið hins veg- ar átekta, gerðist fréttaritari við „Kansas City Star", og þegar hann fékk veður af liðs- söfnun Rauða krossins í því skyni að fá unga Og hrausta menn til að aka sjúkrabílum á ítalíu, þá var hann ekki lengi að skrá sig. Það var vorið 1918, og mein semdin í vinstra auga hans hélt álíka mikið aftur af hon- um og þráðarspotti aftur af villtum gæðingi. Hápunktur þessa fyrsta skeiðs í sögu Hemingways á alþjóðavett- vangi kom 8. júlí sama ár. Hann hafði aðsetur á Norður- ítalíu kringum Fossalta di Piave. Vikum saman hafði stórskotahríðin dunið látlaust á báðum herlínum. Verkefni Hemingways var að koma særðum mönnum og dauðum undan skothríð óvinarins í fremstu víglínu. Þessa nótt skreið Hemingway á magan- um út á svæðið milli víglín- anna til að ganga úr skugga um hvort lífsmark væri með nokkrum þeirra manna sem þar lágu. Skothríðin var með minnsta móti þessa stundina og Hemingway komst leiðar sinnar ósærður unz hann hitti þrjá ítalska framverði sem voru að kanna vígstöðu óvin- arins. Ekkert orð var látið falla, en einn ftalanna opnaði flösku af chianti og lét hana ganga milli þeirra félaga. Og þá var skyndilega eins og himnarnir spryngju með gíf- urlegum gný. Það var frum- stæð handsprengja sem hafði lent rétt hjá þeim. Heming- way sagði síðar að sér hefði þótt sem allt líf hefði skyndi- lega verið sogið úr limum hans. Þegar hann kom til sjálfs sín gat hann naumast hreyft fæturna. Seinna fundu ítalskir læknar 237 málmflís- ar í fótum hans. En á þessari stund hugsaði hann bara um eitt: að komast burt hið bráð- asta. Hann reis á fætur og þreifaði á slagæð ítalanna. Tveir þeirra voru þegar dauð- ir, en sá þriðji æpti af kvöl- um. Enda þótt Hemingway gæti tæplega staðið í fæturna fyrir kvölum axlaði hann æp- andi ítalann og tók stefnu á ítölsku víglínuna. Hann slag- aði eins og dauðadrukkinn maður, öslaði forarleðjuna og beit á jaxlinn þegar kvalirn- ar í fótunum voru að gera út af við hann. En raunum hans var ekki lokið. L Hróp ftalans höfðu vakið óvininn til eftirtektar. Tvö austurrísk leitarljós fundu Ameríkumanninn með hina særðu byrði á bakinu. Hann féll á grúfu í leðjuna, og ítalinn hætti að æpa. Hann var orðinn blý- þungur og hreyfingarlaus. Hemingway reis upp á hnén Og fann þá í fyrsta sinn að hann hafði misst aðra hné- skelina. Allt hringsnerist fyr- ir augunum á honum og hann var að yfirliði kominn, en nú tók hann á öllu sem hann átti eftir, komst á fætur aftur og axlaði ítalann. hans, en það var eins og lífið hefði bundið órofa tryggð við hann. Það hlýtur að hafa tek- ið hann fullan hálftíma að komast 150 metra til ítölsku víglínunnar. Þegar ítölsku hermennirnir tóku á móti honum og komu honum í skjól var honum þorr inn allur máttur í fótunum, sem voru í bókstaflegum skiln ingi fullir af blýi. Hann var fluttur í neðanjarðarbyrgi á- samt félaga sínum, sem reynd ist vera dauður þegar til kom, hafði sennilega gefið upp önd- ina þegar hann hætti að æpa. Strax og Hemingway kom á spítalann hófust læknarnir handa um að ná burt málmflís unum 237 sem í fótum hans voru. Sumar þeirra var ekki hægt að taka burt og fara þær því með honum í gröfina. í staðinn fyrir hnéskelina fékk hann málmþynnu, Og ítalska stjórnin sæmdi hann tveimur heiðursmerkjum: Croce de Guerra og Medaglia DArg- ento al Valore Militare, og var hið síðarnefnda næstæðsta heiðursmerki ftala fyrir hreystilega framgöngu í hern- aði. pjfj^röwfci Hemingway o~ fjórða kona hans, Mary. Aftur fundu austurrísku leitarljósin hann. Austurríkis- menn gerðu hlé á skothríðinni, sennilega hafa þeir verið að dást að hinu yfirmannlega hug rekki mannsins sem drattaðist þarna áfram með máttlausa byrði sína. Þá hófst vélbyssu- skothríðin á nýjan leik, fyrst ein byssa, síðan hver af ann- arri. Kúlurnar þutu allt í kringum þá. Hemingway sveigði til hliðar og komst undan glampandi geislum leit- arljósanna um sinn. Annar ökklinn, sundurskotinn, lét undan og hann var að falli kominn, gat varizt fall- inu og öslaði áfram. Aust- urrísku vélbyssurnar unnu eins og óðar væru. Ein kúla þaut hjá kinninni á Heming- way, aðrar léku um fætur Atburður sem þessi hefði sennilega dregið úr löngun venjulegra manna í meira af sama tagi. En um Hemingway gegndi allt öðru máli| Hann hafði fengið meiri lyst! Örlög hans voru ráðin. Starf hans sem fréttaritari hafði magnað með honum löngun til að ger- ast rithöfundur, og ævintýri hans höfðu eflt með honum viljann til að lifa karlmann- lega, í návígi við lífshættuna. * * * Heimurinn naut friðar næstu árin eftir hinn mikla hildar- leik, svo Hemingway tók þann kost að hverfa aftur til Banda- ríkjanna þar sem hann vann við ýmisleg störf og lagði út í fyrsta hjónaband sitt. Konan hét Hadley Richardson og var frá St. Louis. En árið 1921 sendi „Toronto Star" hann sem fréttaritara til Evrópu, og síðan til nálægra Austur- landa til að fylgjast með stríð inu milli Grikklands og Tyrk- lands. Hann var aftur kominn í essið sitt. Hemingway fylgd- ist með stríðinu frá víglínu Grikkja, en yfir greinum hans stóð jafnan: „Einhvers staðar á vígstöðvunum". Hann var ævinlega þar sem mest yar um að vera. í nóvember 1922, þegar frið- arsamningar höfðu verið und- irritaðir í Lausanne, var ævin- týrinu lokið Og Hemingway hafði ekki annað að gera en bíða eftir næsta stórviðburði. Meðan hann beið varð hann auðvitað að vinna fyrir mat sínum ,svo hann hóf að semja smásögur og skáldsöguna „The Sun Also Rises", sem vakti enga sérstaka athygli fyrst þegar hún kom út. Ýmsir ritstjórar buðu hon- um miklar fúlgur fyrir að skrifa að staðaldri í tímarit þeirra, en hann hafnaði öll- um slíkum gylliboðum. Hjóna- bandið hafði farið út um þúf- ur, Og eftir skilnaðinn lét hann sér nægja að lifa í fátæklegri íbúð í París ásamt vini sínum. Þeir lifðu á nokkrum sentum á dag. Úr því hann gat ekki barizt, afréð hann að gera það eina sem hann taldi sig geta gert sómasamlega, nefnilega skrif a. En hann vildi haf a sinn hátt á því og ekki láta binda sig við eitthvert vinsælt tíma- rit sem höfðaði til betri borg- ara í Bandaríkjunum. Hvað sem því leið, þá fór honum að græðast fé með því að skrifa eins og hann kaus sjálfur. Hann var orðinn vel efnaður þegar borgarastyrj- öldin á Spáni brauzt út árið 1936. Hann hafði eytt mörgum mánuðum á Spáni á árunum eftir fyrri heimsstyrjöld og hafði fengið sérstakt dálæti á landi og þjóð. En það var ekki sjálft stríðið sem dró hann þangað núna, heldur óaði honum við að sjá það falla í hendur fasista Francos og samherja hans í Þýzkalandi og á ítalíu. Fyrsta verk hans var að fá lánaða 40.000 dollara til að kaupa heila deild af sjúkra- bílum handa lýðveldishernum á Spáni. Lánið greiddi hann með því að gerast fréttaritari bandarískrar fréttastofu, the North American Alliance. Þeg ar skuldin var _að mestu greidd, var hann frjáls að því að gera það sem hugur hans stóð helzt til — að berjast. Þangað til Madrid féll í hendur fasista snemma á ár- inu 1939 var Hemingway því hermaður, þó það væri ekki opinbert. Margir þeirra manna sem hann hafði mest samneyti við voru ekki held- ur hermenn opinberlega, held- ur skæruliðar sem hann síðar reisti ódauðlegan minnisvarða með bók sinni „For Whom the Bell Tolls". Hann át, drakk og svaf með skæruliðunum í fjöllunum fyr ir sunnan Madrid og í Sierra de Guadarrama fyrir norðan borgina. Hann deildi kjörum þeirra og leit á sjálfan sig sem einn þeirra. Þegar brýr voru sprengdar i loft upp til að hefta framsókn fasista var hann nærstaddur, sennilega tók hann ósjaldan þátt í sjálf- um aðgerðunum, þó það mætti ekki vitnast, þar eð hann var enn fréttaritari opinberlega. Hann segir sögu sína á með- Hemingway á yngri árum al skæruliðanna í „For Whom the Bell Tolls", sem er stór- fengleg bók um hetjudáðir og ævintýri. Fáir sem þekkja til Hemingways og hafa lesið bókina efast um að söguhetj- an, Jordan, sé Hemingway í eigin persónu. Efnið í skáld- sögunni er tekið svo föstum og sannsögulegum tökum, að herskólar í Bandaríkjunum, Frakklandi, Sovétríkjunum og jafnvel Þýzkalandi hafa notað hana sem kennslubók handa sveitum sem ætlað er það hlutverk að berjast bak við víglínur óvinarins. Eftir að Hemingway hafði dvalizt með skæruliðunum í fjöllunum,. settist hann um kyrrt í Madrid í næstum tvö ár meðan umsátrið um borg- ina stóð yfir. Hann hélt áfram að skrifa fréttir frá eldlínunni. Kúlur stórskotaliðsins flugu allt um kring þegar hann gekk um göturnar. Eitt kvöldið lentu þrjár þeirra í hóteli hans og hann slapp naumlega lif- andi. Hér sá hann meira af hörmungum nútímastyrjaldar en nokkru sinni fyrr, hann sá hungur og sjúkdóma draga allan þrótt úr fólkinu og lýð- veldishernum Og dauðann koma úr skýjunum með þýzk- um stórskotaliðskúlum og sprengjuflugvélum. Umsátrið, sem hernaðarsér- fræðingar um heim allan höfðu búizt við að taka mundi nokkrar vikur, stóð í tæp tvö ár, en þá var mótstöðuaflið þorrið. Fasistar Francos óðu yfir Spán, og Hemingway leit- aði yfir Pyrenea-fjöllin ásamt öðrum flóttamönnum og fann hæli í Frakklandi. Fyrir spænsku lýðveldissinnana var leiknum þar með lokið, en fyrir Hemingway var stríðið forleikur enn stærri ævintýra. Árið 1927 gekk Hemingway að eiga rithöfundinn Pauline Pfeiffer við tímaritið „Vogue", en hjónabandið fór út um þúf- ur. Árið 1940 kvæntist hann aftur, í þetta sinn rithöfund- inum Martha Gellhorn, og þau fóru saman til Kína að fylgj- ast með stríðinu þar. Komst hann þar í kynni við aðfarir þriðja möndulveldisins, Jap- ana, og hraus hugur við því sem hann sá. Eins og ýmsir þeir sem eytt höfðu mörgum árum ævinn- ar á styrjaldarsvæðum heims- ins vissi Hemingway, að fyrr eða síðar mundu Bandaríkin skerast í leikinn og taka af- stöðu í baráttunni sem fór síharðnandi um heim allan. Þegar að því kom, var hann viðbúinn. Og í þessari styrj- öld, þeirri mestu sem hann hafði lifað, átti fyrir honum að liggja að láta til sín taka á landi, í lofti og á legi. Er 'sú saga öll hin ævintýraleg- asta, en hér er ekki rúm til að rekja hana frekar. Þess skal aðeins getið að ýmis frægustu afrek sín vann hann í seinni heimsstyrjöld, þó hann væri ekki hermaður op- Framh. á bls. 13. \ ! »~i<i~~»^~_-~ij~-~~> mt0a0*0m*0H0»0»iim*

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.