Morgunblaðið - 21.10.1962, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 21.10.1962, Blaðsíða 13
Sunnudagur 21. október 1962 MORGVNBLAÐIÐ 13 Á að hætta j tolleringum? Svokallaðar tolleringar eru gamall siður í Menntaskólanum, áður Lærða skólanum í Reykja- vík, svo langt sem menn muna. Sumum nýliðum þykja þær að óreyndu heldur harkalegar. — Ekki er þó vitað til, að þær hafi valdið alvarlegu tjóni eða var- anlegum meiðslum, sem stund- um hljótast a£ öðrum leikjum, er engum kemur til hugar að banna. f sjálfu sér skiptir ekki miklu máli, hvort þessi gamli háttur Menntaskólanemá helzt við eða ekki. En óneitanlega hefur hann unnið sér hefð og heldur sýndist það hjákátle.gt, að kennarar skyldu taka sig til og banna hann. Sú framtaks- semi bar keim af ofstjórn, sem aldrei hefur gefizt vel, allra sízt í Reykjavíkurskóla. Það er því hyggilegt, að kennarafundur hef- ur nú tekið þá ákvörðun að leyfa, að tolleringum megi halda áfram. Ef kennurum þykir leik- urinn ruddalegur er eðlilegra, •ð þeir hafi þau uppeldisáhrif á lærisveina sína, að þeir hætti houum af sjálfsdáðum. að þeir hlupust frá vandanum með hinni eftirminnilegu upp- gjafayfirlýsingu Hermanns Jón- assonar hinn 4. desember það ár. Engu að síður verður að við- urkenna, að trúin á ofstjórnina sameinar þessa flokka að vissu marki. Ágreiningurinn kemur hvaða skyni skuli stjórna. Fram- sóknarmenn vilja vera með nef- ið ofan í hvers manns keraldi til þess að efla eigin völd. Án valdanna eru þeir eirðarlausir og fá móðu fyrir augu og sjá harðindi og samdrátt, þar sem grózka og vöxtur blasir við aug- um heilskyggnna manna. Komm- únistar vilja að vísu einnig völd, en fyrst og fremst til þess að fá þau í hendur enn valdameiri að- ila, einræðisherranum austur í Moskvu. Tollering i M enntaskólanum. (Ljósm.: Sv. Þormóðss.). REYKJAVÍKURBREF .Laugard, 20, október >^.^»^-«^^-^^——. Aaðstyrkjaþá, sem sízt þurf a? Ánægjuleg skólahátíð i Sl. sunnudag var I Þjóðleik- húsinu haldin skólahátíð til minningar um, að þann dag voru liðin 100 ár frá þvf, að lögboðin barnakennsla hófst i Reykjavík. Til hátíðar þessarar var boðið fcennurum og nokkrum öðrum gestum, en börn og unglingar og kennarar þeirra veittu marg- háttaða skemmtun. Hátíð þessi var óvenju ánægjuleg. Skemmti- atriði voru að sjálfsögðu nokkuð misjöfn, bæði að eðli og því hvað bezt átti við smekk hvers áhorfanda um sig. Allir munu þó hafa verið sammála um, að þeirri dagstund er þarna var eytt, hafi verið vel varið. Mikils var um það vert að sjá, hversu kennarar leggja sig hú fram um að veita nemendum marghátt- úð viðfangsefni. Þar er mikill munur á frá því, sem áður var. Frammistaða æskufólksins sýndi einnig, að sízt er til eihskis unnið. Þaroa birtist enn eitt vitni þess gjörvileika, sem býr (tneð íslenzkri æsku og áður fékk ekki aS njóta sin nema að litlu leyti. Heiður þeim, sem heiður ber. „Það trúir því eng- inn núna hvað lífs- baráttan var hörð" Astæðurnar til hinna ánægju- legu umskiptá^ sem skólahátíðin foar vitni um, eru margar. Ein þeirra er, að þéttbýli býður upp á fleiri kosti bæði fyrir unga og gamla ^en strjálbýli. Þetta er staðreynd, sem verður að viðurkenna, hvort mönnum líkar betur eða verr. „Það trúir því enginn núna hvað lífsbaráttan var hörð", seg- ir í viðtali, sem birtist hér í blaðinu sl. fimmtudag, við Frið- rik Finnbogason og Þórunni Þorbergsdóttur, sem þá áttu 60 ára hjúskaparafmæli. Þau eiga nú heima í Keflavík, en höfðu áður lengst af búið vestur í Sléttuhreppi við krappari kjör en menn geta nú gert sér grein fyrir. Enginn ágreiningur er um að leitast ber við að halda jafn- vægi í byggð landsins. Til þess er hins vegar engin von nema lífskjör séu hvarvetna nokkurn veginn jöfn. Á meðan hér var ekkert nema strjálbýli ríkti alls- herjar eymd, því að kraftar þjóðarinnar nýttust ekki til sameiginlegra átaka í framfara- átt. Innlendir bæir og þorp hafa reynzt undirstaða velmegunar um allt land. Með þéttbýlinu vex styrkur til að nýta allan hins vegar þegar fram í því í hinn byggilega hluta landsins. Hvorki ber að harma — né verður rönd við því reist — að fólkið flytji á hina lífvænlegri staði, heldur ber að gera sem flesta staði á landinu lífvænlega. Það er og, engin nýjung, að ís- lendingar flytji sig til í landi sínu. Þegar fólksmergð eykst, mun af sjálfu sér fjölga í hinum fámennari byggðarlögum, sem upp á sæmileg lífskjör hafa að bjóða. Valdboð áorkar litlu Almannavaldið gétur með ýmsu móti stuðlað að hagnýt- ingu þeirra landkosta, sem fyrir hendí eru, en því tjáir ekki að berjast á móti náttúrunnar lög- um og fólki verður ekki haldið um kyrrt nauðugu, ef það á ann- arra betri kosta völ. Fátt er og fráleitara en að ætla, að menn þurfi að „glata sál sinni" þótt þeir flytji búferlum úr fámenni í fjölmenni. Þá sem ella reynir mest á eiginlekia hvers einstakl- ings. Þótt margt gott hafi þrosk- azt í einveru, þá hefur fásinnið kæft margan frjóanga í hugum íslendinga, bæði fyrr og síðar. Sú stjórn er heillarikust, sem skapar skilyrði fyrir valfrelsi sem flestra einstaklinga, svo að þeir fái að njóta þeirra krafta og kosta, sem þeim eru áskapað- ir. Ofstjórn ^r jafn hættuleg þeim, sem stjórna og hinum, sem slíkri stjórn verða að lúta. Einkennilegt er hvernig of- stjórnin getur heltekið þá, sem lengi hafa iðkað þá list. Allir góðviljaðir menn hljóta að hafa áhyggjur af því, að ósamkomu- lag um kjör á síldveiðum skuli hindra, að þær hefjist hér á Suð- Vesturlandi. Eftir reynslu síðustu ára gera menn sér vonir um, að þarna sé nú hægt að ausa upp verðmætum, sem menn til skamms tíma höfðu ekki hug- mynd um, eða a.m.k. vissu ekki, hvernig hægt væri að höndla. Ætla má, að> bæði sjómenn og útvegsmenn geti með þessu móti aflað sér tekna, sem hvor- ugur reiknaði með fyrir tveim þremur árum og bæta kjör þeirra langt umfram annarra landsmanna. Fjarri fer, að nokk- ur sjái ofsjónum yfir þeirri vel- gengni, sem þannig má skapa, enda kemur hún ekki þessum aðilum einum til góðs, heldur verður öllum landslýð til hags. En almenningi þykir mjög skjóta skökku við, þegar upp á því er stungið, að þeir sem þessara upp gripa hljóta fyrst og fremst að njóta, eigi að fá styrk úr al- mennum sjóði til þess að jafna innbyrðis deilu þeirra um skipt- ingu aflans. Svo fráleit hugsun getUr ekki fæðzt i heila annarra en þeirra, sem eru því svo vanir að sitja yfir annarra hlut og skammta þeim þeirra eigin eig- ur, að þeir fást með engu móti til að trúa því, að menn hafi sjálfir þroska til að ráða sínum eigin málum. Ofstjórnartrú tengir þá saman Framsóknarmenn og kommún- ista greinir á um margt, svo margt, að engar líkur eru til þess, að samstjórn þeirra á land- inu gæti haldizt nema skamma hríð. Um það segir reynslan frá vinstri stjórnartímabilinu 1956— 1958 sína óyggjatndi sögu. Þrátt fyrir frábært góðæri og metafla á árinu 1958 hafði innbyrðis sundurlyndi þessara samstarfs- manna þá skapað slíkt öngþveiti, Lúðvík í leit að kjördæmi Samvinna Framsóknar og kommúnista að uppbyggilegu starfi endist skammt. Jafnvel þótt enn reyni einungis á í and- stöðunni eru kommúnistar nú þegar farnir að naga sig í hand- arbökin yfir að hafa bampað Framsókn um of sem vinstri flokki. Þeir vissu raunar frá upphafi, að Framsókn er ekkd fremur vinstri flokkur en hægri. Forustulið hennar er einungis valdstreytuklíka, sem allt vill vinna til þess að fá að vera í stjórn. Eðli málsins samkvæmt er hún jafn óheil í samvinnu við kommúnista sem alla aðra. Hún hagnýtir sér til fulls, að komm- únistar hrósa henni sem vinstri hetjum, en bregður fyrir þá fæti hvenær sem hún má. Lúðvík Jósefsson hefur geng- ið lerigst fram í því sinna flokks- manna að lofa vinstrihug Fram- sóknar. Engum getum skal að því leitt hvort Lúðvík hefur gert þetta af einlægri trú á á- gæti Eysteins Jónssonar eða aldrei þessu vant talað þvert um hug sér. Hvort heldur er, þá er Lúðvík nú kominn að því að uppskera ávöxt iðju sinnar. Hann er orðinn svo valtur í Austurlandskjördæmi, að áhugi hans beinist nú mest að því að troða sér í framboð þar sem hann telur kosningu sína lík- legri. gagnið af Hannibal bróður haiw einnig orðið harla lítið. Þesa vegna eigi að nota tækifærið og tryggja sér svo trúverðugan Moskvumann sem Lúðvík Jósefs- son. Hent þegai þeir verða ekki hag- nýttir lengur Engu skal um það spáð, hvernig þessi grimmúðlegi leik- ur kommúnista með þá Valde- marssyni endar. Hvað sem um þá verður sagt, er fullvíst, að hvorugur þeirra er sér þess með- vitandi, að hann sé sjálfur komm únisti. Þvert á móti ætluðu þeir báðir að nota kommúnistá. Allar líkur benda til þess, að þeir fái að reyna hið sama og allir aðrir, sem reynt hafa þann leik. Komm únistar noti þá meðan þeim hentar og kasti þeim fyrir borð jafnskjótt og þeir telja sig ekki hafa gagn af þeim lengur. Sú skoðun ryður sér nú mjðg til rúms í röðum kommúnista, að bág útreið í bæjarstjórnar- kosningum og vonbrigði í Al- þýðusambandskosningunum eigi rætur sínar að rekja til tvískinn- ingsháttarins, annars vegar gegn Framsókn og hins vegar til Al- þýðubandalagsins. Hannibals- gríman sé hvort eð er orðin gagnsæ, betra sé að losa sig við hana og þá annað hvort afla sér annarrar haldbetri með nýrri nafngift eða hiklaust viður- kenna tengslin austur á bóginn, eins og SÍA-piltarnir einkanlega gera sig að tálsmönnum fyrir. Verður Finnbogi Rútur lirakinii af þingi? A sl. vetri vann Lúðvík öflug- lega að því að koma sér í fram- boð hér í Reykjavík. Hann studdi þá málaleitan mjög með því að sýnt væri, að Einar Ol- geirsson hentaði ekki lengur sem formaður, en bezt færi á, að hinn nýi formaður væri einnig þingmaður Reykvíkinga. Undir- tektir munu hafa orðið mun daufari en vonir stóðu til, ekki sízt þegar á daginn kom, að Einar var engan veginn svo heill um horfinn, sem látið hafði ver- ið í veðri vaka. Hann fékk sitt venjulega sumarheimboð austur fyrir járntjald "og er því ekki annað sýnna en hann njóti þar hinna sömu dáleika og fyrr. Tal Lúðvíks um að ryðja verði „gömlu mönnunum"> úr vegi fellur þess vegna sem stendur í heldur ófrjóan akur. En hann á ráð undir rifi hverju og reynir nú að nota sér ósátt- ina, sem kom upp við Finnboga Rút út af bæjarstjórnarframboð- inu í Kópavogi. Línukommúnist- ar læða því þess vegna manna á milli í Reykjaneskjördæmi, að eftir það, sem við hafi borið, geti Finnbogi Rútur ekki framar komið til greina sem þingfram- bjóðandi. Hann sé ekkert annað en verkfæri Hermanns, enda sé Berlín og Kúba Það er ekki einungis í við- skiptum einstaklinga í milli, að kommúnistar misnota fyrst þá, er þeim hafa gengið á hönd og yfirgefa þá síðan, heldur á þetta sér einnig stað um þær þjóðir, sem þeim hafa ánetjast. Vald- hafarnir í Moskvu hafa til skamms tíma mjög látið yfir vináttu sinni við stjórn Castros á Kúbu og þá öruggu vernd, sem þeir mundu veita henni gegn árásum Bandaríkjamanna. Undanfarna mánuði hefur hins vegar gengið þrálátur orðrómur um það, að Krúsjeff sækist eftir því að semja við Bandaríkja- stjórn um eins koraar skipti á Kúbu og Berlín. Samkvæmt því á Bandaríkjastjórn að fá öryggi fyrir því, að veldi Castros á Kúbu verði ekki frekar eflt, ef Sovétstjórnin fær framgengt óskam sínum í Berlín. Getgátur um slík hrossakaup hafa hvað eftir annað birzt í heimsblöð- unum og nú fyrir skemmstu full yrti New York Times, öruggasta fréttablað í heimi, að talsmenn Sovétstjórnarinnar hafi þreifað fyrir sér um þvílíka verzlun. Enda eru ummæli Rusk, utan- ríkisráðherra Bandaríkjanna, þegar hann lýsti yfir, að fásinna væri að ætla að tryggja frelsi á einum stað með því að fórna því á öðrum, skilin sem afneitun Bandaríkjastjórnar á þvílíku til- boði. Sá hráskinnaleikur er harla lærdómsríkur fyrir okkur ís- lendinga. Brúsastaðamenn tala öðru hverju um það, að við ætt- um að tryggja hlutleysi okkar með samningum við stórveldin. Reynslan hefur margt oft sann- að að þvílíkir samningar eru gersamlega haldlausir og mundu einungis færa aukua hættu yfir land okkar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.