Morgunblaðið - 08.12.1963, Blaðsíða 5

Sunnudagur 8. des. 1963
MORCU NBLAÐIÐ

Frumherjar Sdlkerfisins
HVAÐ bíður mannsins, þeg:-
ar hann stígur fótum sínum
á Mars? Mim hann mæta ein-
hverjum lífverum? Hvernig
er jarðvegurinn á þessari litlu
stjörnu? Tii þess að fá svar
við þessum þýðingarmiklu
spurningum eru nú fram-
kvæmdar umfangsmiklar
rannsóknir í Bandarikjunum
á hugsanlegum róbótum, sem
senda á til annarra stjarna
í því skyni að undirbúa komu
mannsins þangað.
Þessi rannsóknartæki eru
hvorki stór né stæðileg, að-
eins nokkur pund af dýrmæt-
um transistorum, rafhloðum
straumleiðslum, hylkjum,
kristöllum, málmum og því
líku. Upplýsingarnar, sem
þessir hlutir eiga að safna á
fjarlægum hnöttum, geta þó
riðið baggamuninn, hvort
fyrstu ferðir mannsins þang-
að heppnist eða ekki.
Nýlega birti ég grein í Morg
unblaðinu um frumherja þá,
sem er ætlað að troða veg-
inn fyrir manninn til tungls-
ins. Gat þar að líta ýmsa
efftir Vin Hólm
hugvitsamlega gerða róbóta,
sem allir voru smíðaðir með
það fyrir augum að geta ferð
ast um á yfirborði Mánans.
Þar sem álitið er, að það
sé mjög sendið, voru sumir
róbótanna byggðir með blöðku
fótum, aðrir höfðu sandhjól
til þess að koma sér úr stað,
og einn var í raun og veru
ekkert annað en risastór
blaðra, sem er útbúin á þann
hátt, að hún gat rúllað sér
áfram með eigin krafti. Ork-
una til þess fékk hún frá
sérstökum sólarrafhlöðum,
sem sátu á baki hennar.
Enginn þessarra undravéla
var útbúinn með tækjum til
þess að leita að merkjum um
líf í einhverri mynd. Það
þykir ástæðulaust, þar sem
þeim er aðeins ætlað að rann
saka yfirborð Mánans, en
flestum vísindamönnmn kem
ur saman um, að þar sé ekk-
ert líf að finna.
Punq Planet
IP A FUTUEE ASTRONAI
WA5 HEAPINS TOU/ARO
THE <?íö LAHGEST BODy
)M THE SOLAR 5Y5T6M,
HE VVOULD NOT BE
BOUND FOR MERCUR'/
CPHEOFTM6 NIME
-TLANETS.
Um Marsfrumherja er þó
allt annað að ræða. Þar eru
lefnilega heilmiklar líkur fyr
r lífi. Mars er eini himin-
inötturinn fyrir utan Jörð-
.na, sem menn þykjast hafa
góðar iXnnanir fyrir lífi í ein-
hverri mynd.
Þeir gervihnettir, sem send
ir verða á undan manninum
til Mars, eru því allir útbún-
ir með sérstökum tækjum,
sem eiga að rannsaka lífs-
myndanir á plánetunni.
Vísindamenn búast ekki
við að finna fjölbreytt dýralíf
á Mars, aðallega líf í formi
gerla og baktería, eða í frum-
stæðum gróðri eins og svepp-
um. Það er ef til vill af þess-
um ástæðum, að einn af frum
herjunum, sean nú er í smíð-
um hjá NASA, hefur fengið
nafnið Gulliver. Honum er
ætlað að heimsækja Puta-
land.
Með þessarri grein birtist
listræn mynd af Gulliver, þar
sem hann vinnur að verk-
efni sínu á Mars. Hann er
gerður úr stóru hylki, sem
PÍNULÍTIL PLÁNETA — Ef
geimfari ætlaði sér að ferð-
ast til níunda stærsta hlutans
í Sólkerfinu, myndi hann ekki
leggja leið sína til Merkúr-
íusar, minnstu plánetúnnar af
níu. Fjögur tungl plánetanna
eru stærri en Merkúríus: Tit-
an (Satúrnus) Ganymeda og
Callisto (Júpiter). og Triton
(Neptúnus).
•oooo##®
FOU(? MOONS 0FTH6
PLANETS—TITAN C6ATURN\
GANYMEDE ANO CALLISTO
CJUPITER), TRITON CNEPTUNE}-
COME AHFAD OFMIDGET
MERCURV IN C7/AME.TER.

elm. Mtciuni jyndicatí;
hefur inni að halda eitthvað
sem líkist „kjötsúpu“, en í
henni eiga allar smágerðar
lífstegundir að geta þrifist.
Þegar honum hefur verið
skotið til Mars og lent þar
á yfirborði jarðstjörnunnar,
mun hann skjóta frá sér kúl-
um, sem hver um sig dregur
15 metra langan spotta með
sér frá hylkinu.
Spottarnir eru þaktir lím-
kenndu efni eins og glycerol
og þegar Gulliver dregur kúl-
urnar aftur til sín, eiga jarð-
vegsefnin að loða við spott-
ana. Ef einhverjar lífsmynd-
anir finnast í umhverfinu,
verða þær dregnar inn í „kjöt
súpuna“, þar sem þeim mun
fjölga ört í hinum góðu lífs-
skilyrðum. Lífsþróunin mun
framleiða geislavirkt loft, sem
mun verka á geislateljara
(Geiger teljara), og setja hann
af stað. Hann mun mæla áhrif
in, sem síðar verða send með
þar til gerðum senditækjum
áleiðis til Jarðarinnar.
Margir vilja fara aðrar leið-
ir til þess að uppgötva líf-
form á Mars. Nóbelsverðlauna
hafinn dr. Joshua Lederberg
hefur smíðað frumherja, sem
nota mun smásjá til þess að
leita að ákveðnum efnafræði-
legum hyggingarformum, sem
aðeins lifandi efni hafa. Hann
er aðeins þrjú pund að þyngd,
í lögun eins og sívalningur,
25 sentimetra langur og 6
céntimetra breiður. Hann mun
safna loftryki á leið sinni
í gegnum lofthvolf Mars og
einnig eftir að hann er lent-
ur. Eftir að loftagnirnar hafa
verið myndaðar með Vidicon
smásjá, verður árangurinn
sendur með loftskeytum til
Jarðarinnar, og munu þá vís-
indamenn geta séð, hvort um
líf er að ræða.
Tveir lífefnafræðingar hjá
NASA, L. P. Smith og R. E.
Kay, vonast til þess að finna
svarið við lífsspumingunni
með frumherja, sem mun
leita að sérstökum böndum í
litrófum frá ýmsum efnum
á yfirborði Mars. Svokölluð
J-bönd myndast af protein-
um, ef þau finnast, er svarið
einnig fundið.
Líklega liða tuttugu til
þrjátíu ár áður en fyrsti geim-
farinn stígur fótum sínum
á Mars. Heill her af frum-
herjum mun því verða send-
ur þangað, áður en sá sögu-
legi atburður á sér stað.
Marsróbótarnir, sem sameina
munu alia vísinda- og tækni-
þekkingu mannsins, munu
afla fróðleiks, sem verður
ómetanlegur fyrir fyrstu
Marsfaranna. Þeir munu
leggja leiðina inn í framtíð-
ina.
Klassiskar hljómplötur
FEIKNA ÚRVAL
Eitthvað fyrir alla. Nýjar sendingar teknar upp
vikulega frá stærstu hljómplötufyrirtækjum ver-
aldar H.M.V. — Columbia — Decca — R.C.A. —
Philips — Electrola — Parlophone — Capitol og mörg
önnur heimsfræg merki. — Enginn tónlistarunn-
andi fær kærkomnari jólagjöf en góða hljómplötu.
— PÓSTSENDUM —
FÁLKINN hljómplötudeild
Laugavegi 24. — Sími 18670.
NÝ SENDINC
Proprer Pride
undirfatnaður
Nýjustu tízkulitir
m. a. mikið úrval undirkjólar — milli-
pils — buxur — náttfatnaður.
MARKAÐURINN
Hafnarstræti 11 — Laugavegi 89.