Morgunblaðið - 08.01.1964, Blaðsíða 13

Miðvikudagur 8. Jan. 1964
MORGUNBLAÐID
13
var á
GUNNAK Bjarnason skrifar
grein í Morgunblaðið 5. janúar
sl. og kallar hana „Kjötpólitík og
kjötfræði“.
Gunnari er margt til lista lagt.
Hann hefur t.d. hugmyndaflug
umfram aðra menn. í þessari
grein virðist það þó ganga of
langt. Hann er í lok greinarinnar
búinn að flytja í huganum nærri
5000 bændur frá búskap til þorpa
og kaupstaða, en ætlar þeim 1100,
sem eftir sitja, að framleiða
16,000 tonn af kjöti, sem skiptist
í fjóra jafna hluta, 4000 tonn af
hverju fyrir sig, kindakjöti, nauta
kjöti, svínakjöti og alifuglakjöti.
Nú er Gunnar enginn meðal-
maður að neinu leyti, svo að vera
má, að hann gæti komið þessu í
kring, ef hann mætti ráða. En
það er ekki víst, að útkoman yrði
eins hagstæð og hann ætlar.
Hann gefur sér ákveðnar for-
sendur, sem hann gengur út frá
við uppsetningu dæmisins. Ef
þær stæðust, væri kannske rétt-
lætanlegt að setja á blað hug-
mynd að þeirri byltingu, sem
Gunnar gerir ráð fyrir. En þar eð
forsendurnar standast ekki, verð-
ur að teljast hæpið að setja hug-
myndina fram í fullri alvöru,
hvað þá að hugsa sér, að höfund-
urinn eigi á hættu að verða drep-
inn og verði píslavottur síns
tíma fyrir vikið.
Gunnar má a.m.k. ekki mis-
skilja orð mín á þann veg, að ég
vilji hann feigan vegna skrifa
hans. Ég vil þvert á móti óska
honum sem lengstra lífdaga, svo
að hann geti fengið tækifæri til
að átta sig á því, hve langt hann
er kominn af réttri leið í landbún
aðarmálum. Honum hefur orðið á
að halda, að erlend fræði ættu við
íslenzkan landbúnað, óbreytt, án
þess að hann gæfi sér tóm til að
athuga mismuninn á aðstöðu
landbúnaðar hér og erlendis, og
því fer sem fer.
Það er ekki ástæða til að taka
fyrir nema fáeinar fræðilegar
skekkjur í grein Gunnars, en
þeim mun meiri ástæða til að
skýra örlítið eðli landbúnaðar á
íslandi og nauðsynina á að hann
sinni hlutverki sínu sem bezt.
Gunnar viðurkennir réttilega,
að íslenzkt dilkakjöt sé hátíða-
matur. Þetta sagði Lyndon B.
Johnson, núverandi forseti
Bandaríkjanna, líka, þegar hann
heimsótti ísland á sl. sumri.
Johnson sá vafalaust enga
ástæðu til að taka til þess, -þótt
hann fengi úrvals nautakjöt í
einu Evrópulandi, framúrskar-
andi svínakjöt í öðru landi og
ljúffengt kjúklingakjöt í þriðja
landinu. Þessar tegundir kjöts
gat hann alltaf fengið heima hjá
sér jafngóðar. En hann á ekki
kost á íslenzku dilkakjöti nema
frá íslandi. Það gerir gæfumun-
inn.
Hér sézt Gunnari yfir mögu-
leikann á því að afla íslenzka
dilkakjötinu markaða erlendis og
selja það þar á verði, sem er gæð-
unum samþoðið. Þá þarf hann
hvergi að kvíða því, að landbún-
aðurinn lenti í vandræðum, þó að
neyzlan á dilkakjötinu á innlend-
um markaði minnkaði eitthvað.
íslenzka dilkakjötið ætti að
geta orðið jafneftirsótt sælgæti og
lax, ostrur eða dýrustu nauta-
6teikur. Hvers vegna ættum við
ekki að athuga þann möguleika,
áður en við sláum því föstu, að
leggja beri niður fjárbúskap að
tveimur þriðju hlutum, eins og
Gunnar leggur til í greininni?
Það er líka fleira en kjöt, sem
við fáum af sauðkindinni. Hún
leggur okkur til ull og gærur. Og
ullin og gærurnar eru hvort-
tveggja sérstæðar vörur að sínu
leyti, eins og dilkakjötið. Allir
útlendingar, sem til íslands
koma og vilja kaupa eitthvað' til
minja um land og þjóð, kaupa sér
muni úr ull eða gærum. Þennan
möguleika gleymir Gunnar líka
að athuga, áður en hann for-
að losa um vinnuafl?
Athugasemdir við grein Gunnars
Bjarnasonar
heldur en kenna þeim til nýtízku
búskapar og láta þá framleiða
mjólk, kjöt og ull?
Þannig má lengi spyrja varð-
andi landbúnaðinn. Það má líka
spyrja, hvers virði iði.aðurinn er
fyrir þjóðfélagið. Hann býr við
verulega tollvernd, og fjölmörg
iðnfyrirtæki myndu verða gjald-
þrota, ef tollverndin væri með
öllu felld niður. En á þá að
leggja þennan iðnað niður eða
„losa um vinnuafl" í honum?
dæmir fjárbúskapinn. Hann
hlýtur þó að haía lylgzt með því,
að nú nýverið voru Búnaðardeild
Atvinnudeildarinnar veittar 500,-
000.— krónur til rannsókna á því,
hvernig auka mætti verðmæti
ullarinnar til -ðnaðar. Það er gott
útlit á, að fá megi vélar til að
aðgreina ullina okkar í þel og
tog, og þá myndi vera hægt að
stórauka hana í verði og gera
hana að undirstöðuhráefni fyrir
leið er að koma við vélvæðingu
nema með því að leggja tvær eða
fleiri jarðir saman og þar sem
bændur eru tvöfalt fleiri miðað
við fólksfjölda heldur en hér á
landi. Þar myndi Gunnar þurfa
að taka til hendinni til að koma
hlutunum í lag,
Það er ekki nema eðlilegt og
sjálfsagt, að menn geri kröfur til
sjálfra sin. Það er líka talið eðli-
legt og sjálfsagt að gera miklar
Þá myndi byggingarkostnaður á
íbúðum falla niður í brot af því,
sem hann er í dag. Eða þá verzl-
uriarstéttin. Ef hver verzlunar-
mpður tæki að sér að selja fimm-
falt meira af vörum en hann ger-
ir í dag, án þess að gera kröfur
um hækkaðar árstekjur. Það
væri ekki ónotalegt að geta
keypt allar vörur með aðeins
fimmta hluta verzlunarálagning-
arinnar.
T**
Gærur, peysur og teppi í minjagripaverzlun.
umfangsmikinn útflutningsiðnað.
Mér hefði fundizt réttara af
Gunnari að sjá til, hvernig geng-
ur með þær tilraunir, áður en
hann „losar um vinnuaflið“ í
sveitunum.
Ef vel tekst til með útflutning
á íslenzkum sauðfjárafurðum á
næstu árum og iðnaður úr ull og
gærum eykst verulega samtímis,
þá þarf engu að kvíða fyrir hönd
íslenzks landbúnaðar.
Gunnari rennur til rifja, hve
skammt á veg vélvæðingu og
skynvæðingu í landbúnaði á ís-
landi er komið. En mikið er lán
hans þó að þurfa ekki að vera
ráðunautur í Efnahagsbandalags-
löndunum, þar sem meðalbú-
stærðin er allsstaðar minni en
hér á landi, þar sem bændur
beita enn mjólkurkúnum fyrir
vagnana sumir hverjir og plægja
akra með arði, sem uxum er beitt
fyrir, þar senv jarðirnar eru
margar svo landlitlar, að engin
kröfur til íslenzkra bænda, og
það gera allir, bæði beir sjálfir
og aðrir. Bændum fer líka heldur
fækkandi, meðan öðrum stéttum
fjölgar, svo að það er ekki nema
skiljanlegt, að meira beri á kröf-
um á hendur bænda með hverju
ári.
Gunnar Bjarnason gerir mikl-
ar kröfur til sjálfs sín. Hann ætl-
ar að gera byltingu í íslenzkum
landbúnaði. Hann gerir líka
miklar kröfur til bænda. Hann
ætlar þeim að leggja á sig fimm-
föld ársafköst hverjum. Gunnar
er bjartsýnismaður, og hann trú-
ir því sennilega, að hvorttveggja
muni takast, byltingin og afkasta-
aukningin, sem hann ætlar bænd-
unum.
Okkur vantar áreiðanlega
fleiri bjartsýnismenn í þessu
þjóðfélagi. Hugsið ykkur bara,
ef múrarar eða trésmiðir yrðu
látnir fimmfalda ársafköstin sín
án þess að tekjurnar hækkuðu.
Þannig mætti lengi telja. Það
er víða hægt að „losa um vinnu-
afl“, ef út í það yrði farið. Og
það virðist þurfa að losa um
vinnuafl einhversstaðar í þjóðfé-
laginu, ef vel er að gáð. Mönnum
kemur bara ekki saman um, hvar
á að byrja á að lagfæra hlutina.
Gunnar vill byrja á bændun-
um. En hann gerir enga grein
fyrir því, hvort vinnan, sem þeir
taka upp í þorpum O" kaupstöð-
um, er arðbærari en búskapurinn,
sem þeir fóru frá. Skyldu upp-
gjafabændurnir gera meira gagn
fyrir þjóðfélagið með því að
vinna í hraðfrystihúsunum held-
ur en við fjárbúskapinn? Ei
meira um vert að láta þá vera
í byggingarvinnu í Reykjavík,
heldur en láta þá nýta landið til
að framleiða útflutningsafurðir
og hráefni fyrir innlendan iðn-
að? Er það hagkvæmara að
kenna bændunum á ritvél og
koma þeim fyrir á skrifstofum,
Nokkrar gerðir Sindra-stóla
Á að draga saman fiskiðnað-
inn fyrir það, að hann getur
stundum ekki greitt nema brot
af heimsmarkaðsverði fyrir hrá-
efnið, þegar það er lagt upp til
vinnslu hér? Er ekki ástæða til
að fækka fólki við þau störf og
krefjast meiri afkasta af þeim,
sem eftir eru?
Óhagkvæmur rekstur í iðnaði
kemur niður á allri þjóðinni,
ekki síður en óhagkvæmur rekst-
ur í landbúnaði. Hvorttveggja
ber að forðast. En landbúnaður-
inn stendur betur að vígi en iðn-
aðurinn að því leyti, að með fram
förum síðustu ára, hefur fram-
leiðslan á mann í landbúnaði
stóraukizt og tækni við bústörf
og framleiðsla á bónda er meiri
hér en í flestum löndum á megin
landi Evrópu. Iðnaður hér á hins
vegar enn langt í land að ná
þeim afköstum,' sem almenn eru
í iðnaði nágrannalanda okkar.
Þegar bornir eru saman mögu-
leikar f járbúskapar og iðnaðar til
útflutnings á afurðum sínum og
samkeppni við tollfrjálsan inn-
flutning, er ekki vafi á því, að
sauðf járbúskapurinn stendur bet-
ur að vígi eins og er. Á meðan
svo er, virðist sannarlega ekki
ástæða til að flytja fólk frá sauð-
fjárbúskap til starfa ið iðnað.
Iðnaðurinn á eftir að taka mikl
um framförum, ekki sízt ef vel
tekzt til með aukningu á verð-
mæti ullar og gæra til iðnaðar.
Sauðfjárræktin á einnig eftir að
taka miklum framförum, og þær
framfarir eru einnig að verulegu
leyti bundnar við ullina og gær-
urnar. Þess vegna er einsýnt, að
hagsmunir landbúnaðar og iðnað-
ar geta átt samleið að svo miklu
leyti, að hvorugur megi án hins
vera.
Ef vel tekst til með ullar- og
gæruiðnað í framtíðinni, þá verð-
ur möguleiki á að stórfjölga sauð-
fé í landinu. Þá getur farið svo,
að þó að 6000 bændur ættu 1000
ær hver, hrykkju afurðir af þeim
ekki til, svo að bændum yrði að
fjölga verulega til að fullnægja
eftirspurn iðnaðarins eftir hráefn
um og eftirspurn útlendinga eftir
dilkakjöti.
Til þess að þessi draumur ræt-
ist, þarf að gera margt til um-
bóta í landbúnaði. En íslenzkir
bændur kunna betur við fjár-
búskap en hænsa- eða svínarækt,
og þeir eru framúrskarandi á-
hugasamir um allar framfarir,
sem geta orðið til þess að bæta
rekstur búanna, auka framleiðn-
ina og bæta landið. Þeir myndu
þurfa að bæta við sig ræktuðu
landi í stórum stíl til að hægt
væri að framfleyta 6 milljón
fjár í landinu, og þeir yrðu að
taka upp nýja vinnutækni, nýja
húsagerð, ódýrari girðingar og
rækta arðsamara fé en nú er. Og
þetta getur allt tekizt, ef rétt og
vel er að unnið.
Sauðfjárbúskapur hefur einn
meginkost umfram annan búskap
í landinu. Hann er svo lítið háður
innfluttu fóðci. Sau,ðkindin breyt
ir íslenzku grasi í verðmætar
vörur. Svín og hænsni breyta inn
fluttu korni í fremur verðlágar
vörur. Þess vegna er hagkvæm-
ara frá þjóðhagslegu sjónarmiði
að láta sig dreyma um stórbú-
skap við sauðfé heldur en stór-
búskap við svín og hænsni.
Stefán Aöalsteinsson.