Morgunblaðið - 20.05.1965, Blaðsíða 6

6
MORCUNBLAÐIÐ
Fimmtu'dagur 20. maí 1965
Sígilt dæmi í norrænni sögu
— segir Gylfi Þ. Gfslason, menntamdlardð-
herra, um afgreiðslu danska þingsins d
handritafrumvarpinu
Dagsins í dag mun um alla
framtíð verða minnzt sem merk-
isdags í íslenzkri menningar-
sögu. Síðdegis í dag samþykkti
þjóðþing Dana endanlega laga-
frumvarpið um afhendingu ís-
lenzkra handrita í Árnasafni og
Konungsbó'khlöðu til íslendinga.
Með þessari lagasetningu hefur
þjóðþing Dana orðið við óskum,
sem bornar hafa verið fram af
íslendingum í áratugi.
tslenzkar fornbókmenntir eru
mikilvægastur menningararfur
íslendinga. Þær eru stærstur
skerfur þeirra til heimsmenning
arinnar. Þær voru líftaug þjóð-
arinnar og aflvaki öldum sam-
an. Þær eru gildur þáttur ís-
lenzks þjóðernis, undirstaða ís-
lenzkrar tungu, ein af rökunum
fyrir rétti íslendinga til sjálf-
stæðis, en jafnframt einn vottur-
inn um eilífa skyldu þeirra til
að gæta þess. íslenzku handrit-
in eru íslendingum og verða á-
vallt helgur dómur vegna þess,
að á þeim hefur þessi arfux varð
veizt, þau eru tákn þess, sem
öllu öðru fremur hetfur gert okk
ur_ að tslendingum, þau eru sú
rót, sem meiður íslenzkrar menn
ingar á að geta nærzt af og
styrkst um ókomin ár og aldir.
Af þessum sökum hlytur það
að verða íslendingum óviðjafn-
anlegt gleðiefni, að þjóðþing
Dana skuli nú hafa samþykkt
að gefa íslendingum þá gjöf, sem
þeir hafa fengið dýrmætasta og
bezta. Ailir íslendingar munu
þakka dönsku þjóðinni þann
vinarhug og þá höfðingslund,
sem í samþykkt lagafrumvarps-
ins felst. Sannleikurinn er sá, að
það sem hér hefur gerzt, má
teljast einsdæmi í samskiptum
þjóða. Engum blöðum er um það
að fletta, að íslenzku handritin,
sem afhent verða íslendingum
samkvæmt lögunum, eru ómet-
anlegur fjársjóður. íslendingar
hafa ekki gert kröfu til hand-
ritanna sem eignar sinnar. Dan-
ir eru ekki að afhenda hluti, sem
þeir telja sér skylt að skila. Þeir
hafa samþykkt að afhenda ís-
lendingum handritin vegna þess
að þeir telja þau íslenzka menn-
ingareign og þeir hafa ákveðið
að það, sem telja megi íslenzka
menningareign, skuli afhenda ís-
lendingum, í því skyni, að sam-
búð þjóðanna megi verða sem
bezt og vinátta þeirra sem traust
ust.
Þetta viðlhorf munu íslending-
ar meta að verðleikum. Það mun
ekki aðeins efla vináttu í garð
Dana hér á íslandi, heldur einnig
auka virðingu fyrir dönsku þjóð-
inni. íslendingar hafa á liðnum
öldum átt nánari skipti við Dani
en nokkra aðra þjóð. f náinni
sambúð hljóta að verða mörg
misklíðarefni. Nú er ekkert
þeirra lengur eftir. Mér er ó-
hætt að fullyrða, að vinarhugur
í garð Dana hefur aldrei verið
meiri á íslandi en hann er nú
í dag.
íslendingar þurfa ekki að
undrast, að deilt skuli hafa ver-
ið um þetta mál í Danmörku.
Mjög ólíklegt má telja, að til
þjóðaratkvæðagreiðslu um málið
komi. Hins vegar virðist svo, að
tilraun muni verða gerð til þess
að hnekkja lögunum með mála-
ferlum. Islendingar hljóta að
harma það, ef til slíks kemur,
ekki vegna þess, að þeir óttist
að danskir dómstólar muni ó-
gilda lögin né heldur vegna
hins, að það mun væntanlega
hafa í för með sér nokkra töf á
afhendingunni. íslendingar
Dr. Gylfi Þ. Gíslason
harma málaferlin vegna þess
eins, að þau munu viðhalda í
Danmörku deilum, sem íslend-
ingar óska að ljúki sem fyrst.
En ekki megum við íslending-
ar láta við það eitt sitja að
gleðjast yfir heimkomu handrit-
anna. Nú verðum við að stíga á
stokk og strengja þess heit að
stórauka rannsóknir á þeim og
efna til víðtækar útgáfu starf-
semi. Við höfum þegar komið á
fót Handritasofnun íslands og
bráðlega mun hafin bygging
myndarlegs húss, þar sem hand-
• OF MIKIL ÁHÆTTA
Lifandis urmull er af smá-
bömum á götunni nú í góða
veðrinu í vor. Yndislegir, litlir
krakkar vafra um götuna — út
á milli bílanna. Þetta eru hraust
leg, falleg og velklædd börn.
En mikla áhættu taka þeir sem
bera ábyrgð á þeim með því að
sleppa þeim lausum, þar sem
þau komast út í umferðina. —
Hvergi í borgum með tilheyr-
andi umferð sjást svona lítil
börn ein úti á götunum. Líklega
eru íslendingar ekki enn búnir
að átta sig á því hvað borg og
umferð er. Að gata, þar sem
bílar aka um, er of hættulegur
staður fyrir lítil börn.
Hvað á að gera? spyrja svo
margir? Börnin þurfa að vera
úti! En það er auðvitað ekki á-
ritin munu verða varðveitt og
vísindamönnum búin góð að-
staða til rannsóknastarfa sinna.
Við verðum að fjölga þeim
mönnum, sem helga sig hand-
ritarannsóknum, og við verðum
Á mánudagskvöldið sat
menntamálaráðherra, dr. Gylfi
Þ. Gíslason, fund „sextíumenn-
inganna“ og nokkurra fleiri
manna í Tjarnarbúð uppi og svar
aði þar spurningum um sjón-
varpsmálið. Höfðu honum sam-
kvæmt eigin beiðni verið sendar
meginspurningamar fyrir fund-
inn, og spunnust um þær um-
ræður, sem stóðu í rúma fjóra
tíma.
Fyrstu spurningarnar tóku til
amerísku sjónvarpsstöðvarinnar
á Keflavíkurflugvelli, m.a. hvað
an upplýsingar um tæknilega
hlið málsins hefðu borizt (um
nauðsyn stærri stöðvar og um
langdrægni hennar), og hvers
vegna settar hefðu verið upp
nýjar og hærri sjónvarpsstengur.
Ráðherra kvað upplýsingarnar
vera komnar frá póst- og síma-
málastjóra, en í sjónvarpsleyfinu
hefðu engin ákvæði verið um
sjónvarpsstengumar. Fyrirspurn
kom fram um það, hvort Al-
þingi gæti dregið sérfræðinga til
ábyrgðar fyrir rangar eða vill-
andi upplýsingar í mikilsverðum
málum eins og sjónvarpsmálinu
og gat ráðherra þess þá, að þær
upplýsingar sem utanríkisráð-
herra hefði gefið um málið á
stæða til að leggja lítil börn í
hættu að þau þurfi að vera úti!
Erlendis gengur það yfirleitt
fyrir á góðum heimilum að gæta
barnanna. Húsmóðirin eða ein-
hver annar fer með þau út og
gengur um með þau í 2—3 klst.,
eða fer með þau á leikvöll eða
í garð og situr þar á bekk með-
an barnið leikur sér. Auðvitað
er bezt, ef aðstæður leyfa, að
loka börnin inni í heimagörð-
um eða fara með þau á gæzlu-
leikvellina, þar sem öruggt er
að þeim sé ekki sleppt út á göt-
una.
• SKORTIR SJÁLF
DÓMGREIND
Lítil böm, tveggja til 5—6
ára, eru auðvitað ekki fær um
að taka ábyrgð á sjálfum sér úti
að búa okkur undir að geta tek-
ið sem bezt á móti þekn erlendu
visindamönnum, sem hingað
munu sækja til rannsóknar á
þeim. Handritin eiga ekki og
mega ekki verða safngripir ein-
vörðungu eða fyrst og fremst.
Þau em eilíft rannsóknarefni.
Einmitt þess vegna eru þau einn
af hornsteinum íslenzkrar menn-
ingar.
Ég lýk þessu morðum mínum
Alþingi á sínum tíma hefðu ver-
ið teknar úr skýrslu póst- og
símamálastjóra og hefði hvorki
utanríkisráðherra né mennta-
málaráðherra skilyrði til að
dæma um tæknileg atriði. Hins
vegar lét hann þess getið, að sér
væri til efs, að leyfið til
stækkunar stöðvarinnar á Kefla-
víkurflugvelli mundi hafa verið
veitt, ef menn hefði órað fyrir
því, að íslendingar væru svo
fjáðir og forvitnir, að þeir
mundu þúsundum saman leggja
út í kaup á sjónvarpstækjum.
Ráðherra kvað rekstur hinnar
erlendu sjónvarpsstöðvar ekki
hafa haft áhrif á undirbúning ís-
lenziks sjónvarps, en játaði að
tekjur af sölu sjónvarpstækja,
sem nú eru í notkun, rynnu til
fyrirhugaðs íslenzks sjónvarps.
Hann kvað enga könnun hafa
farið fram á því í öndverðu, hver
áhrif líklegt væri að stækkun
Keflavíkurstöðvarinnar hefði á
íslenzkt þjóðlíf, né heldur hefði
verið rannsakað síðan hver áhrif
hið erlenda sjónvarp hefði á
börn og unglinga. Ekki kvað
hann heldur hafa verið kannað,
hvaða áhrif íslenzkt sjónvarp
kynni að hafa á rekstur annarra
íslenzkra menningarstofnana, en
á götu, og svolítið eldri börn
eru heldur ekki nógu þroskuð'
til að taka á sig þá ábyrgð að
gæta þeirra. Börn gleyma sér í
leik og ef eitthvað kemur fyrir
lítil systkini, sem þau bera á-
byrgð á, þá getur það haft ó-
fyrirsjáanleg og varanleg áhrif
á andlega heilsu þeirra. Og iitlu
börnin, sem hlaupa eftir bolt-
anum sínum á gangstéttunum
og út á götuna, vita ekki hvað
þau eru að gera. Þau hafa ekki
ennþá nægilega þroskaða dóm-
greind t.d. til að dæma um fjar-
lægðir og hversu hratt bíla ber
að, ef þau hugsa þá yfirleitt
nokkuð um það. Þau hafa enga
möguleika til að dæma um þá
hættu, sem þau eru lögð í með
því að hafa þau á götunni. Það
eiga foreldrar þeirra eða aðrir
með bví að láte í ljós þakklæti
íslenzicrar þjóðar til dönsku
þjóðarinnar fyrir þann höfðings-
skap, sem fólst í samiþykkt hand-
ritalaganna síðdegis í dag. Af-
hending handritanna tengir ís-
lendinga og Dani þeim vináttu-
böndum, sem aldrei geta brostið.
Afhending handritanna mun
verða sígilt dtemi í norrænni
sögu um það, hvernig veglyndi
eflir vináttu.
taldi að það mundi hafa mjög
óveruleg áhrif. Hann kvað vænt-
anlegt fjármagn til íslenzka sjón
varpsins ekki mundu verða tek-
ið frá öðrum menningarstofnun-
um, en honum var bent á að sí-
minnkandi aðsókn að kvik-
myndahúsum hlyti að hafa á-
hrif á fjáröflun stofnana eins og
Háskóla íslands, Þjóðleikhússins,
Sinfóníuhljómsveitarinnar og fé-
lagsheimila úti á landi, sem
hefðu tekjur af bíórekstri eða
skemmtanaskatti.
Menntamálaráðherra upplýsti,
að fyrstu árin mundi árlegt
rekstrarfé íslenzka sjónvarpsins
verða 20 milljónir króna, og
mundi ekki reynast kleift að
efna til leiksýninga í sjónvarp-
inu um fyrirsjáanlega framtíðL
Verulegur hluti efnis yrði að-
keyptur og þá einkum frá nor-
rænum sjónvarpsstöðvum, en
með íslenzku tali eða texta.
Ráðherra taldi núverandi á-
stand í sjónvarpsmálum ekki við
unandi fyrir sjálfstæða menning-
arþjóð, en eins og nú væri kom-
ið yrði ekki ráðin bót á því fyrr
en komið væri á önnur vega-
mót. Þegar íslenzkt sjónvarp
hefði tekið til starfa, taldi hann
rétt að taka leyfisveitinguna til
varnarliðsins til endurskoðunar,
og kvað hann það vera sina
persónulegu skoðun, að þá ætti
að takmarka hið erlenda sjón-
forráðamenn að gera. Þeir
verða að vega og meta áhætt-
una og ákveða hvort þeir vilja
leggja barnið í hana.
• ÞARF AÐ KENNA
ÞEIM ELDRI
Þegar börnin eru svo orðin
það stór, að þau þykja orðið
fær um að gæta sín í umferð-
inni, verður auðvitað að vera
öruggt að þau hafi verið búin
undir það. Að þeim sé gert skilj
anlegt að akbrautin er fyrir bíl-
ana, og að þau verða að hlíta
umferðarreglum til að vernda
sig sjálf. Það er ekki von að
börnin skilji þetta, ef ekki er
búið að kenna þeim það og æfa
þau í því. T.d. að venja þau á
að ganga aldrei yfir götu á
rauðu ljósi o. s. frv.
Nógu mikið er af slysunum,
sem ekki er hægt að koma í veg
fyrir, þó ekki sé í hverri götu
tekin nærri óhugnanlega mikil
áhætta varðandi líf T limi
barnanna.
Sjónvarpsmálið rætt
á fundi 60-menninganna
IHeimtamálaráðlierra svarar
fyrirspurnum um málið

Alltaf eykst úrvalið. Nú bjóð-
um vér einnig rafhlöður fyrir
leifturljós, segulbönd, smá-
mótora o. fL
BRÆÐURNIR ORMSSON h.f.
Vesturgötu 3.