Morgunblaðið - 15.07.1967, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 15.07.1967, Blaðsíða 12
12 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 15. JÚLÍ 1967 Fjölhæfur listamaður MÖRG undanfarin ár hatfa birzt lanigir nafnalistar yfdr þó, er verðir hiafa þótit að hilijóta styrikd, eða stvofcöliluð Mstaima'nnaliaun. En meðail þeirra hólpnu hef éig ardnei rekizt á maifnið': Jómas Jalkobsson mymdhiaggvard. Jónas hefur þó um-nið að list sdnni hér heima í þrjiátií-u ag fimim ár, oig rrueð þeim ágætum, að hainn er lönigu þj'óðlkun.nur, þó fjölimiðllun artækin haifi lítið getið hans, ag Stétta,rbr,æð'ur hams akfci íeiii&trt- að naifin. han® eða haildið því sér- stakliega á lafti. Bn vierfcin tala, Haggmyndir Jónasar, er sfciipta tuguim, eru staðsiettar víðsvegar um la.ndið. Þær hafa kynnit iista- mainminn þjóði'nni, og sú kynn- inig gdeymist ekki, þó kynsilóðir fari og aðrar kami. Alþýða inanna kann að mieta bessi niefndu lisiaverlk og senni/Iega listdómarar einnig, þó þeir fari dult mieð. Bg aetlla mér ekki þá dul, að leggja neinn óyggj.and'i dóm á Mstaverfc Jónaisar Jafcoibssomar, enda mundi sá dómur eðlii<eg.a lítilsverður að mati viður- taenindria liistdómara, eða annaraa hæfra manna till slikra hfabá. Élg viifll aðleins leiltasit við að vekja athygli þeirra, er iesa- þessar l&n- ur, en haifa ekki enin kynnsit Jónaisi Jafcobssyni, eða verfciuim hams, til að forvitniasi nú uim þaiu, og meta, hver eftir sinni hæfini ag liis'tisimiefck. Jónas Jaikobsison hafu.r ha/lidlið tvaar sj'állifsitæðar sý.ninigar á verlkuim S'ínum hér í Reykj.avík, en auk þess tekið þátit í sýnimig- uim með öðrum llis,tamönnuim. Bn fram yfir það hefur hann forðazit að „auglysa" list sdnai, eða láta aðr.a halda hienmi á loftá, í rituim eða ræðiuim. Þassi miilkla hlédraagni lis'taima'nnsins muin vera miegiinorsök þess, að úthlluit- unarhafar listani.anna-liauna hafa ekki tekið hann á skrár sínar. Hann sótiti eilbt sinn uim náms- styrk, en var synjað, ag síðan ekiki hreift styPkbeiðni. Bæna- skrár geta vafalaust verið lisrta- verk, hvað snertir stiíl og sann- færamdi rík, en Jón.as Jafcobsson hefiur aildrei hneigzt að sMkri lilsit sköpun, Svo kunnur högglmynd- ard sem Jónas er, búi'mn að starfa tugi ára að listsiköpun simni og gent fjölda mynda, S'vo sem fyrr getur, á hamm að verá Uindamiþeg- inn því að senda ánlega bæna- sikrá uim Lisitamaninaistyrk. Verk hans. tala sikýru miáli, Ég viil vagna þeirrai, er minna- till þiekfcja, geta nakíkurra aevil- atriða listaimannsins og fár.r.a drátta í Mstíerli hains: Jónae er faéddur á Bttiön'duósi 5. nóviember 1909, sonur Guð- nýjar Hjartardóttur og Jalkobs Gíslasonar. Voru þau hjón af góðuan aettuim í Húnaþinigi, góð- uim haafillieikuim búin oig rómuð að duignaði. Jakob yar þjóð!h.a,ga- smiður. Þegar á berns'kuáruim Jónasar vöktiu teilknin.gar hans aithygii þeirra er sáu, og noklkiurt skyn báru á sMkit. Átjám vetra yfirgaf Jónas hieiima,airinn. Fór han.n til' Reykja vSkur. Dvaidi vetrartíim.a við náim hjiá Rílkibarði Jónssyiri myndhöggvar'a, en hvarf til al- mieri'nrar vinnu næsta suimiar. Fa.r.aneyrir var þrotinin, Næsta vetur situndaði Jón.as náim hjá Einari Jónssyni myndhöggv.aira. Fór mieist,arinn tofileguim orðuim um haafilieika Jónasar, og gaf honuim ágæt meðmæli í vega- nesd, er Jónas s.igldi 1930, til fnaimlhaiids.náims í Ósló. Dvaldi Jónais þa.r næsta ár við Kiumisit- Aíkadeim,ki'na. Að loknu því námd byrjaðd hann sjáMstæitt á llst- Sjómaðurinn. sköpun S'innl. Jónas kom heirn til ísilands. árið 1932, ag settist fyrst að í Vestm.ann.aieyjuim, ag dvaldi þair nokkur ár. í Vest- mannaieyjuim kvænitist Jónas 1935, Guðbjörlgu, dótitiur G'uðjóns HaflHðasiomar útgerð,arm,anns oig koniu hans, Híi'lJdóru Þórðardótt- u,r. Þiegar á fyrstu árum sínurn hér heitm'a gerði Jónais hoggmynd ir af ýmisiuim merkum mönmuim. Nakkr,ar þær myndix. eru á Liistaverkas.aifni rikisins. BEtir að Jónais fiuttist till Norðurlandis dvaldisit hamn nokikur ár á Ak- ureyri, ag vann af kappi að gerð ijoggmynda. Á Akureyri oig uim Eyjafj'örð eru eftir hann nær þrír tuigir höggmynda 'af merk- um boDgurum. Fyrsta myndin er Jónas gerðd á Afcureyri er sitytta af hinni merku garðyr'kjaikonu, frú Schiöth, og sern prýðdr Skiemimtiigarðinn á Akuneyri. Þá er og stór stytta, „Lamdnemarn- ir", eilgn Akureyrairbaajar. Þá eru mjai. haggmyndirnar aif SoiBf- oníasd Þorkelssyni á ættarsiióð hans í Svarfaðardal, og minnis- merki Biólliu-HjiáílmairB að Bóiu í Bliömdiuhlíð. Síðan Jónas fluttisit hingað til Reyfcjl£iví)kiur hefur hann gert' imargar brjóstimyndir aí kumn- um banguruim hér. Hé'r á Kirtkjusandi, við fisk- venfcunairihús Tryggva Ófeiigsson- ar, getur að Mta risastóra högg- mynd gerða aif Jónasd Jakobs- syni. „Sjómaðiurinn", svo heitir myndin, er 2,60 m há og sitendur á tveggja mietra háum stöpli. Sj'ámaðurinn heldur vaðsekn- um siínuim um vinstri öxl, em spy.rðuband, filsikkippu, ber hamn í haagrd hendi. Hann horfir hvöss uim sijónuim og djúpskyggnum sivip yfir heimasviðið, en þráin til haflsims vakir í vitund hame, Iiafckar og laðar. Þannig mótast afndð aif líifisvaka í höndum ldsta- m.annsins. I vinniuisiail Jónasar á Hjalla- vegi 1, rná sjá margar smáar höggmyndir, siem móit'aðar eru efltir hugsimíðiuim listaimainnsins, eru þær fagur'lega gerðar, og sékæn lisltiaverk. Þá vekja og sérsitaika athygli priafiilmynddrn- ar af körluim ag fconium, þær eru svo faigurlega mótuð lilstavsrk að minna jafinvel á List forn- grísfcra meistara. Þegar tóm geflsit, tekur Jónae penisildnn og rnálar, aðaltega lamdsilag. Málverifcin sýna ís- lenzfcit landslag, fjöl'breyt.nd þess ag fiegurð, ár ag unnir, fijöll ,oig fossa, og alllrt þa<ð er snertÍT dýpst heiiliskyagna menn, er ekki hafa látið blekkjast af annar- legri líflsistafnu (iscna). Eins ag getið hefur verið í fréttum hélit Jónas Jakiobssoin listsiýnin.gu á Blönduósd, er opn- uð vair 4. júní s.l. Við opnun sýn«- ingarinnar flutti Jón ísberg siýsiiumaður ávarp ag mælti hanm m.a. á þessa leið: „Bg þaiklka Mataimann'inum fyr ir þann heiður, er hamn sýn,ir ofckíur hér.-með að koma, og gfefia afcfcur fcosf . á að sjá listaverk hans, ag þafcfca honum einnig fyrir þá rausnarlegu og dýr- mætu gjöf, sem hann færir aettt- arhériaði sinu nú. Húnaþinig hefur máitít sjá mang an góðan dreng fara burt, og eyða kröftum sínum við að byggja upp önnur háruð eða bæi. Maingir hafa orðdð þjóð- frægir menn. Með því að fara, fenigu þeir tæikifæri, sem ekiki var til hér. Binn af þesisuim burtfluttu son um Húnaiþings, sem ekiki hefiur gísymf uppruna sínum, »g telur sig, með réttu eða römgu, eiiga afculd að gjalda þeim stað, þar sem han.n sleit barnissikómuim, er list.aimaður'inn Jónas Ja,feobsson, sem nú heiðrar þennam s"tað, með þ'vd að hallda hér listsýn- ingu, ag færa barn,a,skól,an,uim hér haggmynd " Tekjur liistamanna eru jafnam, S'vipular sem sjávarafli. Jónae' hefur að líkuim afit lifað við þröngan kost með sína stóru fjöl'slkyldu, en ekki var kvartað. Hugsjónaforðinn þrýtur efcki, og andfegur þroski eflist, þó ýmiis1 veraldartgæð'i virðist í naum.aslt,a laigj. Qg Jónas Jaffcabsisom hefur gefið þjóð voitI fjiárs.jióð, sem efcki fyrn.ist. Reykjaivík, 2. 7. 1&67. Stgr. DavíSsson. UmferðarvandamáliÍ EITT af vaxandi vandamálum nútímans er umferð fólks um samgönguæðar jarðarinnar, og þá fyrst og fremst á landi. Erlendis leggja færustu sér- fræðingar höfuð sín í bleyti til , umbóta, og eitthvað svipað ger- ist víst hér á landi, en auk þess standa íslenzkir leikmenn er- lendum „stéttarbræðrum" sínum þar framar, að þeir þykjast einn ig hafa nokkuð til málanna að leggja. Ó, já, vissulega er það full- komið vorkunnarmál, þótt við leikmenn ræðum þessi mál, sem okkur brestur þó þekkingu til að leysa, því að hin tíðu og stundum átakanlegu umferðar- slys, og óttinn við þau ókomnu, hrjá hverja hugsandi sál. Þeir, sem ferðast hafa erlend- is, mun hafa opnazt sýn yfir það fádæma ófremdarástand, er rík- ir hér á landi í umferðarmál- um. Á gangstéttum í bænum er engum umferðarreglum hlýtt: Fdlk víkur ýmist til hægri eða vinstri, eða víkur alls ekki, held ur raðar sér þvert yfir gang- stéttina og hrekur þann, sem á móti kemur, út á akbraut. Stund um verða beinlínis árekstrar við húshorn á gatnamótum á milli gangandi fólks, sem mœtist á hraðri ferð. Algengt er að sjá fólk standa kyrrt og ræðast við á miðri gangstétt ,ag jafnvel helzt á götuhornum, án nokk- urs tillits til umferðar. Á sl. ári var hér í Reykja- vík gerð virðingarverð tilreun í nokkra daga, til að kenna gangandi fólki og bílstjórum al- þjóða umferðarreglur varðandi merktar gangbrautir, er liggja yfir akstursbrautir. Árangur varð allgóður í bili, en virðist nú fara síþverrandi. Daglega sjást bílstjórar hafa að engu rétt gangandi fólks og gagnkvæmt. Allur þorri bílstjóra mun þó kunna umferðarreglurnar og hlýða þeim, en því miður virð- ast sumir, einkum meðal hinna rosknu, ekki hafa fylgzt með síðustu umbótum umferðarlag- anna, því að ekki gruna ég þá um að brjóta umferðarreglurnar vísvitandi. Roskið fólk efcur yf- irleitt gætilega, og bætir það vissudega upp vankunnáttuna á umferðarreglunum. Öðru máli gegnir um yngstu bílstjórana. Vafalaust hafa þeir lært og kunna allar umferðarreglur, en margir þeirra sýna svo vítaverð- an glannaskap í umferðarreglur, en bendir til þess, að þeir hafi fengið ökuskírteinin nokkrum ár um af flijótt. Ef til viM mætti venja þá af glannaskapnum með nógu strönigu eítirliitd, en það er eitt af því, sem ekki er gert. Kapp aksturs-krókaleið frjam á milli bifreiða í mikilli umferð er ljótt og þó daglegt fyrirbæri á siim- um gótum Reykjavíkur, t.d. Hringbraut. Ég hefi haft fregnir af nýútskrifuðum unglingum, sem voru að æfa sig á því út um land, að taka vegabeygjur á tveimur hjólum. Vonandi er þó slíkur leikur fágætur. Erlendis hefi ég aðeins ferðazt um 3 lönd, en þar sá ég aldrei börn á alfaraleiðum nema í fylgd með fullorðnum. Hér í Reykjavík eru börn á öllum aldri að leik um götur borgar- innar. Með tilliti til þessa má segja, að börnin verði fyrir ó- trúlega fáum slysum. En þau ættu eifckd að koma fyrir. Börnin eiga sem sé alls ekki að vera á gicitJumuim. Hér bíður stórt vanda- mál úrlausnar. Aða'lvandinn er sá, að borgin er ekki þannig skipulögð að hægt sé að ein- angra börnin fyrir umferðinni, en fæstir foreldrar hafa ráð á barnfóstru til að gæta barnanna að húsabaki, ef þau annars mega vera þar. Orsök umferðarslysa munu oftast vera ölvun, of hraður akstur eða hvort tveggja. Hér gilda strangari reglur um áfeng ismagn í blóði en í flestum öðr- um löndum. Viðurlögin gegn brotum virðast og vera ströng, en þegar á reynir verður annað upp á teningnum. T.d. eru menn, sem misst hafa ökurétt- indi ævilangt, náðaðir eftir 2 ár og fá þar með ökuréttindi að nýju. Mér er ekki kunnugt um, hversu margir hundraðs- hlutar af þessum „ofanígjöfum" hafa borið árangur. Hitt er vit- að, að til er fólk með ókurétt- indi, sem aldrei ætti að snerta stýri á bifreið. Hér hefur verið drepið mjög lauslega á helztu brotaíamir um- ferðarinnar, sem blasa við allra augum. Niðurstaðan verður sú, er kom fram í upphafi þessarar greinar, að hér ríkir umferðar- öngþveiti, sem útheimtir stranga umferðarkennslu, er ekki má slaka á, fyrr en skapazt hefur umferðarmenning. Nú, löngu eftir að lög um hægri bandar umferð voru sam- þykkt og undirbúningur að breytingunni er hafinn, er tekið að hreyfa mótmælum gegn hægri umferð. í tilefni þessa vil ég leggja orð í belg. Þess skal fyrst getið, að ég tók bílstjórapróf árið 1936, en ók lít- ið, þar til vorið 1945. Síðan ihefi ég ekið svo að segja daglega öll sumur hvaðanæva um landið (nema Vestfirði) og nokkuð að vetrarlagi. Að vetrinum ek ég • fJesta daga um' götur Reykjavik- ur. I krafti þessarar reynslu, leyfi mér að láta eftirfarandi skoðanir í Ijós: Fram til vorsins 1961 ók ég bif- reiðum með stýri vinstra megin. Á þessum tíma hefði ég senni- lega verið hlutlaus í deilu um vinstri eða hægri umferð. Síðan vorið 1951, þar til í janúar sl., ók ég bifreið með stýri hægra megin, én þá fékk ég mér bif- reið með stýri vinstra megin, eingöngu vegna væntanlegrar hægri umferðar. Reynsla mín af stýri hægra megin, hefur sem sé sannfært mig um, að stýrið á að vera vegarmiðju megin. Það auðveldar verulega umferð- ina bæði í bæjum ..og á vegum úti um land og fækkar árekstr- um. Þetta hlýtur að vera reynsia allra þeirra, sem ekið hafa bif- reið með stýri hægra megin hér á landi. Öðrum er þetta hulið mál, rétt eins og mér fram til sumarsins 1961. Það er engin til- viljun, að flestar þjóðir nota ein- ungis (eða aðallega) bifreiðir með stýri, er veit að vegarmiðju. Svíar nota að vísu yfirleitt bif- reiðar með stýri vinstra megin, og þó er það talin orsök margra slysa þar. Ef ekki yrði tekin hér upp hægri umferð, bæri því að taka fyrir innflutning á bifreiðum með stýri vinstra megin. Stungið hefur verið upp á 'þjóð aratfcvæðagreiðslu um breyting- ar frá vinstri til hægri. Nú hef u" mikill meirihluti atkvæðabærra manna aldrei ekið bifreið og til- tölulega fáir bifreiðastjórar hafa reynslu af bifreið með stýri hægra megin. Út frá þessum for sendum, meðal annars, virðist mér þjóðaratkvæðagreiðsla ekki vera á rökum reist. Svíar höfðu þjóðaratkvæðagreiðslu um akst- ursbreytingu hjá sér árið 1955, þar sem um 83% lýstu sig and- víga breytingunni, en sú at- kvæðagreiðsla var eðlilega að engu höfð. Gert hefur verið veður út af væntanlegum kostnaði við breyt. inguna. Ég ætla ekki að ræða þá hlið málsins, enda þótt ég sé sann færður um, að dýrara verði að láta sitja við það, sem nú er. Annars er kostnaðarhliðin í mín um augum aukaatriði. Aðalatrið ið er, að greiða fyr'ir umferðinni og jafnframt draga út umferðar- slysum. Þetta er tæknifræðilegt atriði, sem færustu sérfræðingar verða að leysa. Rætt er urn, að vegna einangr unar landsins sé ástæðulaust að hverfa frá vinstri -umferð, og er jafnframt vitnað til Bretlands- eyja. Nú er vitað, að fyrir síðari heimsstyrjöld var mikið farið að ræða um göng undir Ermarsund, sem væntanlega hefur komið á stað þeim umræðum, er stungið hafa upp kollinum um breytingu yfir í hægri umferð í Englandi. Það mál mun ekki vera dautt. En það er margt, sem kemur til greina. Nokkuð er síðan að hafnar voru tilraunir með farar- tæki, sem gegna skal hlutverki bæði flugvélar og bifreiðar. Mið að við þá tæknibyltingu, sem enn er í fullum gangi, mun eng- in fjarstæða að ætla, að innan fárra áratuga, ef ekki innan fárra ára, verði þessi farartæki orðin allútbreidd. Þegar þar að kernur, virðist undarlegt, að ætla þeim að víkja ýmist til hægri eða vinstri eftir því, hvort iþau eru ofar jörðu eða á. Að endingu skal drepið á eitt atriði í sambandi við umferð bifreiða, sem ég hygg að skipti meira máli hér á landi en í flest- um öðrum löndum, en heyrist þó aldrei rætt: Það er liður bif- reiða. Hér á landi munu vera misjafnara og verra skyggni fyr ir ökumenn en víðast annars staðar. Nú er breytilegt, eftir skyggninu, hvaða litur sést greinilegast, en rauður litur roun sjást jafnbezt í hvaða skyggni sem er. Ég hygg það mundi forða mörgum árekstrum, bæði í bæj- um og úti á vegum landsins, ef allar bifreiðir væru annað hvorí alrauðar eða efri hlutinn rauður en sá neðri»»með öðrum lit, t.d. hvítum. — í sam'bandi við 'þetta verður að sjálfsögðu engum þvingunarráðstöfunum beitt, en hér er þessa getið til leiðbein- ingar þeim, er allt vilja gera til þass að forðast slys. Ásgeir L. Jónsson. RITSTJORN • PRENTSMIOJA AFGREIÐSLA'SKRIFSTOFA SÍIVII lO.IDO

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.