Morgunblaðið - 04.11.1973, Blaðsíða 17

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 4. NOVEMBER 1973 1 7
Fóstureiðingar og2
tilraunir á fóstrum
1 fyrri grein minni um þetta
efni var sagt frá, þegar uppvfst
varð um tilraunir sænskra
lækna á lifandi fóstrum, fengn-
um við fóstureyðingar. Slfkar
tilraunir eru raunar stundaðar
f stórum stíl meðal þjóða, sem
búa við rúma fóstureyðingalög-
gjöf.
Tilraunir á fólki er veigamik-
i11 liður f þróun læknavfsind-
anna.
Á stríðsárunum notuðu þýzk-
ir læknar fanga af gyðingaætt-
um til læknis- og líffræðilegra
tilrauna. Ýmiss konar lyfjum
var dælt inn í æðakerfi þeirra
til að kanna áhrifin á viss lff-
færi. Fangarnir voru iðulega
flegnir lifandi, ef henta þótti,
og hvergi skeytt um afdrif
þeirra.
Enn eru vfða um heim fram-
kvæmdar læknisfræðilegar til-
raunir á lifandi fólki. Á flestum
stórum sjúkrahúsum er slík
starfsemi sjálfsagður hlutur,
enda hæg heimatökin. Sjúkl-
ingarnir gegna þá hlutverki. til-
raunadýrsins, oftast án
minnstu hugmyndar um,
hvernig í pottinn er búið. Obb-
inn af þessum tilraunum er
vitaskuld algerlega hættulaus.
Stundum eru þó aðgerðirnar
svo róttækar, að grípa verður
til sérstakra ráðstafana. I sum-
um löndum eru slíkar tilraunir
leyfðar á fáráðlingum. I lýð-
ræðisrfkjum Vesturlanda eru
þær gerðar á eiturlyfjaneytend-
um, drykkjusjúklingum og
glæpamönnum gegn þóknun og
ýmsum ívilnunum.
Sænskur blaðamaður hefur
skýrt frá samkundu, þar sem
bandarískir læknar gáfu hon-
um og öðrum fréttamönnum
vísbendingu um nýjustu fram-
farir. Læknarnir höfðu orðið
sér úti um úttaugaðan svert-
ingja, eiturlyfjahrak. Þeir
stungu mjóum rafskautum inn
í heila mannræfilsins og fram-
kölluðu með raflostum margs
konar viðbrögð, ofskynjanir og
sáðlát.
Fóstureyðingar
hagur læknanema
Mannsfóstur, fengin við
fóstureyðingar, eru einnig víða
notuð til læknisfræðilegra
rannsókna.
Sænsk læknavísindi tóku
fóstrin í þjónustu sína á milli-
stríðsárunum, þegar skortur
var á líkum til krufninga.
Fóstrin voru þá aðallega notuð
við kennslu læknanema.
Stöðugur hörgull á líkum til
krufninga háir læknanemum
við Háskóla Islands, eins og öll-
um er kunnugt um. Það hefur
orðið óyndisúrræði lækna-
deildarinnar að senda nemana
á erlend krufninganámskeið.
Stöðugur hörgull á líkum til
krufninga háir læknanemum
við Háskóla Islands, eins og
öllum er kunnugt um. Það
hefur orðið óyndisúrræði
læknadeildarinnar að senda
nemana á erlend krufninga-
námskeið.
Það gefur auga leið, að rýmri
fóstureyðingalöggjöf á íslandi
gæti bætt úr skák og sparað
læknanemum óþægindi, út-
gjöld og fyrirhöfn.
Sú löggjöf, sem nú liggur í
deiglunni, gerir ráð fyrir frjáls-
um fóstureyðingum allt að
tveggja mánaða aldri. Þær að-
ferðir, sem í flestum tilvikum
yrði beitt á svo ung fóstur, eru
þess eðlis, að þau yrðu vart hæf
til kennslu eða rannsókna.
Frumherjar fóstureyðing-
anna árétta þó, að þessi mörk
séu aðeins til bráðabirgða; þau
muni eðlilega hækka, þegar
fram í sækir.
Sænska löggjöfin, sem mjög
er höfð til fyrirmyndar, leyfir
fóstureyðingar að 6 mánaða
aldri. Fóstrið er þá rúmlega 30
sentimetra á lengd. Hart er lagt
að valdhöfunum að hækka
þessi mörk. Rauðsokkur þar-
lendar krefjast þess, að öll
aldursmörk verði felld úr gildi,
og ólíklegt er, að íslenzkar stall-
systur þeirra láti deigan síga.
Lff f læknis hendi
Fóstureyðing er ekki alltaf
réttnefni. Það er ekki óalgengt,
að þroskuð fóstur séu numin
sprelllifandi úr móðurkviði.
Það fellur þá í hlutskipti starfs
fólks sjúkrahússins að deyða
Iitlu anganna. Algengast er að
snúa þau úr hálsliðnum,
drekkja þeim í sjóðandi vatni,
reka flein f hjartað eða kæfa
þau í handklæði. Svæfing móð-
urinnar verkar einnig á fóstrið,
en tií eru skjalfest dæmi þess,
að þroskuð fóstur hafi spriklað,
pissað og grátið, meðan stóð á
hinni stuttu heimsókn þeirra í
mannheima.
Reynt er að ná fóstrunum
heilum og óskódduðum, ef ætl-
unin er að gera á þeim tilraun-
ir. Stundum eru þau látin
ásamt legkökunni í eins konar
gervimóðurkvið, sem dælir
blóði gegnum þau. Þannig má
treina líftóru þeirra, ef gera
skal tímafreka tilraun
(perfusionsexperiment).
Margar tilraunanna eru f
sjálfu sér þjáningafullar. Mæna
barnsins er þá slitin sundur,
svo að sársaukaskynið hverfi.
Oft veltur á miklu að fá eins
þroskuð fóstur og unnt er. Vit-
að er um, að fóstureyðingum
hafí verið slegið á frest í því
skyni, og borið við tylliástæð-
um.
Lyfjarannsóknir
Fósturtilraunir eru meðal
annars gerðar til að grennslast
fyrir um áhrif efnasambanda á
mannslfkamann. Lyfjafram-
leiðendur geta á þennan hátt
aflað sér mikilvægra upplýs-
inga um áhrif vöru sinnar á hin
ýmsu líffæri, áður err þau eru
send á markaðinn.
I þessu tilviki gilda afdrif til-
raunadýrsins einu, svo ekki
þarf að skera skammtana við
nögl eða gera kostnaðar
samar varúðarráðstafanir.
Lyfjaframleiðendur \rnna
einnig meðul úr líffærum
fóstursins, einkum lifrinni. Slík
meðul eru meðal annars notuð
gegn ákveðnum blóðsjúkdóm-
um.
Morgunblaðið leggur einungis
málefnalegan dóm á gjörðir og
aðgerðaleysi ráðherranna. Blaðið
deildi hart á forsætisráðherra,
meðan hann lét stöðugt undan
ásókn kommúnista, en tók upp
hanzkann fyrir hann, þegar hann
snerist gegn þeim. Blaðið deilir nú á
Einar Agústson vegna þess, að hann
hrekst undan þrýstingi frá
kommúnistum, en mundi að sjálf-
sögðu styrkja hann og styðja, ef
hann beitti sér gegn þeim og Iaðaði
saman þau öfl í íslenzku þjóðfélagi,
sem vilja tryggja frelsi og sjálfstæði
landsins, þann yfirgnæfandi meiri-
hluta manna í lýðræðisflokkunum
öllum, sem gera sér grein fyrir
nauðsyn þess, að viðbúnaður sé hér
til varna, meðan ekki hefur tekizt að
tryggja varanlegan frið og öryggi
með samdrætti herafla og öðrum
þeim ráðstöfunum, sem að er unnið.
Vissulega væri ánægjulegt að geta
hælt utanríkisráðherranum fyrir
slíka forystu. En sem komið er
urinn mikli
Síðastliðinn miðvikudag boðaði
Magnús Kjartansson til blaða-
mannafundar, og mikið var um
dýrðir í fjölmiðlunum vegna þeirra
fregna, sem hann hafði að flytja, um
væntanlega títanbræðslu, stórfyrir-
tæki, sem hér ætti að rísa og byggt
væri í samvinnu við Gambiumenn.
(Raunar vissu Islendingar lítið um
Gambíu annað en það, að þetta ríki
var annað tveggja, sem batt sig við
50 sjómílna fiskveiðitakmörk, hitt
var Oman á Arabíusakga auk okkar
Islendinga. Allir aðrir, sem víðáttu-
mikla fiskveiðilandhelgi vildu,
stefndu hiklaust að 200 mflum).
En iðnaðarráðherrann okkar
fræddi okkur á þvi, aðGambíumenn
hefðu talið okkur heimsvaldasinna,
þegar við ætluðum að fara að hirða
sandinn þeirra til úrvinnslu hér.
Það hefði Hann alls ekki viljað, og
þess vegna hefði Hann farið til
Vínarborgar og gert þar um það
tillögu, að Islendingar og Gambiu-
menn störfuðu saman að þessum
framkvæmdum, þannig að Islend-
ingar ættu meirihluta verk-
smiðjunnar hér, en Gambíumenn
minnihluta. Aftur á móti yrðu við-
semjendur okkar meirihlutaeigend-
ur í námuvinnslunni í Bambíu, en
við minnihlutaeigendur. Sagði ráð-
herrann, að hér væri um algjört
nýmæli að ræða og engum hefði
hugkvæmzt neitt slíkt á undan hon-
um!
Vist er það fagnaðarefni, ef unnt
reynist að hrinda þessum áformum i
framkvæmd og ekki nema gott eitt
um fyrirkomulagið að segja, en ekki
er það nú meira nýmæli en svo, að
Islendingar eru meirihlutaeigendur
i vinnslu kísilgúrs við Mývatn, en
Efling stóriðju
Þegar lag't var inn á braut stór-
iðjunnar með byggingu ál-
bræðslunnar i Straumsvík, var
Magnús Kjartansson helzti andstæð-
ingur þeirrar framkvæmdar og
barðist með hnúum og hnefum bæði
gegn byggingu verksmiðjunnar og
eins gegn Búrfellsvirkjun, sem
hann taldi að mundi misheppnast,
vegna þess að krap og ís mundu
hindra starfrækslu svo og svo
langan tíma ársins. Ekki skulu hér
tíunda öll þau rök, sem hann hafði
fram að færa gegn stóriðju á Is-
landi, en orðræður hans spönnuðu
allt milli ísvandamála og landráða.
Eftir að Magnús Kjartansson varð
iðnaðarráðherra hefur brugðið svo
við, að hann er orðinn einn helzti
talsmaður stóriðjunnar og fer nú
gjarnan i smiðju til þeirra, sem áður
börðust fyrir stóriðjuframkvæmd-
um og flytur stundum orðréttar
ræður þeirra. Og ekkert er hann
banginn við að tala við auðhringana,
hvort heldur þeir eru í Ameríku eða
Evrópu, enda hefur hann þegið veg-
legt heimboð Alusuisse og látið þá
greiða fyrir sig bæði ferðakostnað
og veizluútgjöld.
En hvort sem vinstri stjórnin sit-
ur lengur eða skemur, þá er það
ljóst, að Magnús Kjartansson hefur
unnið íslenzkri stóriðju meira gagn
en flestir aðrir. Hann leitar hvar-
vetna fyrir sér um samvinnu við
erlenda fjármagnseigendur til að
styrkja íslenzkt atvinnulif. Flokkur
hans hefur stutt hann í þessum að-
gerðum, og erfitt mun reynast fyrir
þá kommúnista að snúa við blaðinu,
þótt ráðherrar þeirra kynnu að
hefur það ekki reynzt unnt, en
kannski kemur að þvf, að hann taki
sér forsætisráðherrann til eftir-
breytni, og þá mun svo sannarlega
ekki standa á stuðningi við hann.
Uppfinningamað-
útlendir viðsemiendur okkar minni-
hlutaeigendur. Hins vegar eru þeir
meirihlutaeigendur í útflutnings-
fyrirtækinu og sjá um dreifingu, en
það erum við minnihlutaeigendur.
Hugmynd Magnúsar er því ekki sótt
lengra en norður i Mývatnssveit, en
látum það liggja á milli hluta, þótt
maðurinn virðist halda, að hann sé
gáfaðastur allra.
hverfa úr rikisstjórninni. Stóriðju-
stefnan er því orðin stefna lands-
manna allra, og samvinna við
erlenda fjármagnseigendur er sjálf-
sagðasti hlutur f heimi, þegar
kommúnistar ræða stóriðjumálin
sin á milli.
Kjaramálin
Uggvænlega horfir nú í kjara-
málunum. Svo til öll launþegasam-
tök hafa nú lausa kjarasamninga, og
ljóst er af þeim kröfum, sem fram
hafa verið settar, að ekki er hug-
myndin að sætta sig við einhverjar
lítilsháttar kauphækkanir, heldur á
að berjast fyrir geysimiklum
hækkunum. Ekki er því að leyna, að
verðbólgan hefur verið svo ofboðs-
leg að undanförnu, að launamönn-
um veitir ekki af kjarabótum. Hitt
er þó ljóst, að boginn er spenntur til
hins ýtrasta, enda er það einungis
vegna hinna gifurlegu hækkana á
útflutningsverðmæti landsmanna,
sem unnt hefur reynzt að halda
efnahagslífinu gangandi.
Verkalýðssamtökin gera tv;er
meginkröfur á hendur ríkisvaldinu,
annars vegar, að skattar verði
lækkaðir stórlega og hins vegar. að
húsnæðislánakerfið verði eflt. Á því
leikur enginn vafi, að frumskilvrði
þess, að unnt verði að semja að
þessu sinni er, að ríkisvaldið hlusti
á þessar kröfur og geri róttækar
ráðstafanir til að mæta þeim. Skatt-
píningin er orðin svo ofboðsleg, að
landslýður þolir hana ekki lengur.
og húsnæðislánakerfið er nú van-
máttugra en nokkru sinni fyrr,
vegna þess að byggingarkostnaður
hefur hækkað svo mjög. að
húsnæðislánin nægja nú fyrir mun
minna hluta byggingarkostnaðar en
áður var.
Fram að þessu hefur ekkert
heyrzt frá rfkisstjórninni um að-
gerðir í þessum tveim málaflokkum.
en vonandi verður ekki löng bið á
því, að stjórnin láti frá sér heyra og
að þar verði ekki um neitt kák að
ræða heldur úrræði, sem að haldi
koma, ella má búast við þvi. að
kjaramálin lendi í algjörunt hnút.