Morgunblaðið - 28.12.1973, Qupperneq 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 28. DESEMBER 1973
hf. Árvakur, Reykjavik.
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Eyjólfur Konráð Jónsson,
Styrmir Gunnarsson.
Þorbjörn Guðmundsson.
Björn Jóhannsson.
Árni Garðar Kristinsson.
Aðalstræti 6, simi 10-100
Aðalstræti 6, simi 22-4-80.
Áskriftargjald 360,00 krá mánuði innanlands.
f lausasölu 22. 00 kr. eintakið
Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Ritstjórnarfulltrúi
Fréttastjóri
Auglýsingastjóri
Ritstjórn og afgreiðsla
Auqlýsingar
RAFORKU-
SKORTURINN
Eins og kunnugt er áf
fréttum, hefur víða um
land orðið alvarlegur raf-
orkuskortur að undan-
förnu, enda þótt allra til-
tækja ráða hafi verið neytt
til þess að gangsetja sér-
hverja díselvél til raforku-
framleiðslu. Þetta hefur
valdið margháttuðum
erfiðleikum, þótt að vísu
bjargaðist allt með
naumindum á megin-
neyzlusvæðinu suðvestan-
lands. Orkuskortur er um
þessar mundir víða um
heim vegna olíubanns Ar-
aba, og t.d. í Bretlandi bæt-
ist við skæruhernaður
námamanna. Hér á landi
hagar hins vegar svo til, að
orkan er óþrjótandi, aðeins
þarf að beizla hana.
Nú rifjast upp fyrir
mönnum þau miklu átök,
sem urðu þegar áform voru
uppi um virkjun Þjórsár
við Búrfelll. Aðalandstöðu-
menn þeirra framkvæmda
voru kommúnistar með nú-
verandi orkumálaráðherra
í broddi fylkingar. Þessi
maður hefur nú um
tveggja og hálfs árs skeið
haft yfirstjórn orkumála í
sínum höndum, og hver er
árangurinn? Því er fljót-
svarað.
Eina nýmælið, sem
Magnús Kjartansson hefur
beitt sér fyrir í orkumál-
um, er bygging raforku-
linu á milli Eyjafjarðar og
Skagafjarðar, sem nú er
verið að ljúka við. En
gallinn er bara sá, að eng-
inn maður hefur hugmynd
um í hvora áttina á að
flytja raforku eftir þessari
línu, því að raforkuskortur
er við báða enda hennar.
Allar framkvæmdir aðrar,
sem unnið er að i orkumál-
um, voru undirbúnar af
fyrrverandi stjórn,ien rétt
er.íþað, að núverandi orku-
málaráðherra hefur ekki
stöðvað þær framkvæmdir.
Þó má minna á, að hann
frestaði virkjunarfram-
kvæmdum við Sigöldu um
eitt ár, sem þýðir það, að
búast má við alvarlegum
orkuskorti á öllu Suðvest-
urlandi, áður en fram-
kvæmdum við Sigöldu
verður lokið. Afskipti
þessa höfðingja af orku-
málunum boða því myrkur
og meira myrkur.
Núverandi iðnaðarráð-
herra á þó að njóta sann-
mælis eins og aðrir menn.
Og rétt er það, að hann
hefur látið gera samnings-
drög við bandarískt stór-
fyrirtæki, Union Carbite,
um nýja stóriðju hér á
landi. Sá galli er þó á gjöf
Njarðar, að raforkuverð
það, sem um hefur verið
rætt, er miklu óhag-
kvæmara heldur en var,
þegar bygging verk-
smiðjunnar í Straumsvík
var ákveðin. Og raunar er
verð þetta fráleitt nú, þeg-
ar allur orkukostnaður í
heiminum hefur vaxið jafn
gífurlega og raun ber vitni,
og verðbólga geisar með
jafn miklum ógnarhraða
og raun er á hér á landi.
Iðnaðarráðherrann hefur
raunar líka í eigin persónu
rætt við ráðamenn
Alusuisse um byggingu
annarrar álbræðslu hér á
landi. Er raunar mikil
spurning um það, hvort
heppilegast sé að byggja
strax aðra álbræðslu, hvort
ekki á fyrr að leggja
áherzlu á sjóefnaverk-
smiðjuna á Reykjanesi og
ýmislegt fleira. En því máli
hefur ekkert verið sinnt
í tíð núverandi iðnaðarráð-
herra.
Það er hörmuleg stað-
reynd, að einmitt nú þegar
olíverð hækkar gífurlega
og skortur er á orku um
víða veröld, skuli jafn lin-
lega vera haldið á þessum
mikilvægu málum okkar og
raun ber vitni. Fram-
kvænjdum á sviði raforku-
mála er ýmist frestað eða
Nú er komið í ljós, að
á Alþingi nýtur ríkis-
stjórnin ekki starfshæfs
meirihluta. Hún getur ekki
komið í gegnum neðri deild
Alþingis þeim frumvörp-
um, sem hún telur sig
þurfa að fá samþykkt. í
marga mánuði hefur
dregizt, að ríkisstjórnin
gerði nokkra tilraun til
lausnar efnahagsvandans,
þótt verðbólgubál geisi.
Henni hefur ekki tekizt að
koma sér saman um nein
úrræði.
Nú bætist það við, að fyr-
ir liggur, að ekki er þing-
meirihluti til að koma fram
hugsanlegum tillögum,
sem ríkisstjórnin kynni að
koma sér saman um. Þann-
ig er landslýð ljóst. að ís-
land er nú stjórnlaust.
ráðizt í kolvitlausar aðgerð-
ir. Og á sviði jarðvarma-
framkvæmda er ekkert
gert annað en torvelda
Hitaveitu Reykjavíkur þá
útþenslu, sem hún hafði
fyrirhugað. Afskipti
Magnúsar Kjartanssonar
af raforkumálum eru með
þeim hætti, að ekki fer á
milli mála, að hann er
lélegasti ráðherra, sem um
getur. Hins vegar vita allir,
að hann er gífurlega dug-
legur við að grafa undan
meðráðherrum sínum og
stjórna klíkuskapnum í
kommúnistaflokknum.
Raunar fer tími hans allur
í það.
Þegar eins var ástatt fyr-
ir hálfum öðrum áratug, í
desembermánuði 1958,
gekk Hermann Jónasson,
þáverandi forsætisráð-
herra, á fund forseta ís-
lands og baðst lausnar fyr-
ir sig og ráðuneyti sitt.
Jafnframt lýsti hann yfir
því á Alþingi, að engin
samstaða væri innan ríkis-
stjórnarinnar um nein úr-
ræði til bóta.
Ekki er að furða, þótt
landsmenn spyrji nú, hvort
Ólafur Jóhannesson ætli
sér að feta í fótspor fyrir-
rennara síns eða hvort
hugmynd hans sé sú að láta
verðbólgubálið magnast og
sitja, þar til allt efnahagslíf
landsins liggur í rústum.
Allt útlit er fyrir að sú sé
ætlunin.
Enginn þingmeirihluti
Ganga Arabar of langt ?
Washington —
A FRÉTTAMANNAFUNDI,
sem haldinn var nýlega, grát-
bændi Henry Kissinger utan-
ríkisráðherra Bandaríkjanna
arabíska ráðamenn um að
hætta banninu á olíusölu til
Vesturianda og gefa þar með
einhverja von um, að árangur
myndí nást á friðarráðstefn-
unni í Genf.
Rökin, sem Kissinger færði
fyrir þessari beiðni sinni, eru
mjög athyglisverð. Hann sagði,
að friðarráðstefnan í Genf yrði
haldin á grundvelli þeirrar
samþykktar öryggisráðs Sam-
einuðu þjóðanna, sem kvað á
um lok sex daga stríðsins 1967,
en samkvæmt henni ber ísrael-
um að láta aftur af hendi öll
landsvæði, sem þeir hertóku í
styrjöldinni. í fljótu bragði
kynni svo að virðast sem hér
væri aðeins um framkvæmdar
atriði að ræða, en í rauninni er
þetta grundvallaratriði. Sam-
þykktin, sem Kissinger vitnaði
til, er samþykkt Öryggisráðsins
númer 242, en hún byggist á
tillögu Bandarikjanna og Sovét-
ríkjanna frá 22. nóvember
1967. Lagði Kissinger mikla á-
herzlu á, að Bandaríkin styddu
enn þá stefnu, sem samþykktin
byggðist á.
Samþykktin kveður svo á,
„að ísraelar skuli flytja allt
herlið sitt á brott frá þeim
svæðum, sem þeir hafa nýlega
hertekið (1967) og sömuleiðis
ber skilyrðislaust að viður-
kenna fullt sjálfstæði og yfir-
ráðarétt allra ríkja á þessu
svæði yfir löndum þeirra. Sér-
hver þjóð hefur rétt til þess að
lifa í friði og öryggi innan við-
urkenndra landamæra sinna og
ekkert annað riki hefur rétt til
þess að beita ógnunum né
vopnavaldi."
Með öðrum orðum, Kissinger
lagði að Arabaleiðtogunum að
fara sér hægt á meðan þeir
hefðu ennþá undirtökin. Þið
verðið að beyta skynseminni og
gefa mér tækifæri til að koma á
friði, sem byggist á réttlæti og
getur orðið varanlegur. Varan-
legt friðarástand á að byggjast
á samþykkt Öiyggisráðsins nr.
242, og þá megið þið ekki vera
of frekir eða skjótráðir.
í fáum orðum sagt, utanríkis-
ráðherrann bað Araba um að
sjá til þess, að hann gæti unnið
að málinu án of mikils álags, og
jafnframt beindi hann þeim til-
mælum til ísraela, að þeir eyði-
legðu ekki vonir manna um
samkomulag með því að neita
algjörlega að láta herteknu
svæðin af hendi.
Auðvitað getur enginn vitað,
hvað leiðtogar deiluaðila segja
við Kissinger á leynifundunum,
enda eiga þeir allir í harðri
baráttu við stjórnarandstöðuna
heima fyrir. Stefna Arabanna
er þó harla ljós. Þeir hrósa
Kissinger upp í hástert og
segja, að nú sé betra tækifæri
en nokkru sinni fyrr til þess að
komast að samkomulagi um
deilumálin. Olíusölubanninu
aflétta þeir hins vegar ekki áð-
ur en ráðstefnan hefst. A ráð-
stefnunni ætla þeir vafalaust
að bjóðast til þess að aflétta
banninu smám saman jafn-
framt því sem ísraelar kalla
herlið sitt heim frá herteknu-
svæðunum.
Þetta er auðvitað kúgun, við
getum að vissu leyti sagt fjár-
kúgun með afborgunum, en
engu að síður hefur hún gefizt
vel fram til þessa. Aröbum hef-
ur tekizt að sundra iðnaðarríkj-
unum, þeir selja þeim Evrópu-
ríkjum, sem styðja þá, olíu, en
neita að láta hana í té Hollend-
ingum og Bandaríkjamönnum,
sem hvika hvergi í stuðningi
sinum við ísrael.
Fram til þessa hefur hernað-
aráætlun Araba gengið svo vel,
að mikil hætta er á þvi, að þeir
freistist til þess að ganga enn
lengra. Arabar virðast trúa því,
að því meira sem Bandaríkja-
menn líði sökum olíuskortsins,
þeim mun meira muni þeir
leggja á sig til þess að fá bann-
inu aflétt. Fáist ísraelar bara
til þess að fara eftir samþykkt
Sameinuðu þjóðanna nr. 424,
sem Bandaríkjastjórn styður,
þá muni almenningsálitið í
Bandaríkjunum snúast gegn
israel. Þetta er vægast sagt
kænskuleg stefna, þar sem gert
er ráð fyrir því, að skortur á
olíu og gasi muni ekki einungis
snúa almenningsálitinu í
Bandaríkjunum gegn israelum
heldur einnig gegn bandarísk-
um Gyðingum, sem styðja isra-
ela með fjárframlögum.
Kissinger reynir að sannfæra
Arabaleiðtogana um, að þetta
sé röng stefna, sem hljóti að
baka þeim sjálfum tjón að lok-
um. Þeir hafi náð takmarki
sfnu með þvf að sýna fram á
mátt olíuvopnsins, en hins
vegar eigi þeir ekki að rugla
saman milliríkjadeilum og
efnahagsstríði, sem geti ógnað
afkomu og velferð fbúa iðnað-
arríkjanna.
Þetta eru ástæðurnar fyrir
því, að Kissinger beitir áhrifum
sínum til þess að fá ísraela til
að láta af hendi landsvæðin,
sem þeir hertóku í sex daga
Framhald á bls. 18