Morgunblaðið - 03.06.1977, Side 12

12
MORGUNBLAÐIÐ. FÖSTUDAGUR 3. JUNI 1977
Franska blaðið Express tók í
seinustu viku marzmánaðar fyrir
ofanereint efni í tilefni ferðar
þeirra Castros á Kúpu og Sovét-
leiðtogans Podgornys tíl afríku-
landa, í sömu mund sem innrásin
var gerð í Zaire. í undirfyrirsögn
eftirfarandi greinar eftir
Christian Hoche, segir: „Castro
annars vegar, Podgorny hins veg-
ar, og sprenging í Katanga. Verð-
ur Afríka rauð á morgun? Kefis-
bundnar athafnir í gangi til að
riðla jafnvæginu":
Rauð hætta í svörtu Afríku.
Réttu ári eftir sigur marxista
flokksins í Angola, brakar i öllum
saumum á meginlandinu. Fyrstu
átökin, sem að kveður milli
austurs og vesturs í forsetatíð
Carters, eru byrjun sunnan
Sahara.
Aldrei fyrr hefur háttsettur
sovéskur stjórnandi hætt sér á
þessar slóðir. Nicolas Podgorny,
forseti Sovétríkjanna, lagði í
langa ferð um þrjú lönd með 120
manna fylgdarlið. Fidel Castro,
þar sem hlekkir“ imperíalisma og
neo-kolonialisma“ eru að láta sig.
Hvarvetna þar sem hlé er. Á
hverjum þeim stað þar sem
Vesturlönd hörfa, draga sig i hlé.
Undir einkunnarorðunum: „Á
morgun verður Afríka rauð“.
Hinn 11. nóvember 1975. I
Luandaflóa, höfninni í höfuðborg
Angola, sigla Sovésku flutninga-
skipin inn hlaðin vopnum meðan
enn hljóma síðustu tónar þjóð-
söngs Portugala. Það er merkið.
Fyrstu boðun um að kalda stríðið
hafi læst klónum í Afríku. Banda-
ríkin er lömuð af baráttunni fyrir
forseta kosningar og reynslu
sinni Viet Nam og þau geta ekk-
ert gert annað en harmað. Þau
beygja sig. Og Kína, sem veðjað
hefur á rangan hest (FNLA) eins
og Vesturlönd, leggur niður róf-
una. Finnur til niðurlægingar.
Moskva og kúbanska framvarðar-
sveitin þustu inn á svæðið, sem
látið var autt eftir, og andstæðing-
ar þeirra drógu sig í hlé. Og komu
í umrötinu marxistastjórn til
áfallsins flæddi yfir meginlandi.
Frá Bizerte til Góðrarvonarhöfða.
Það er ávöxturinn af 10 ára
óaflátanlegu striti. Allan þann
tíma hafa Sovétríkin aldrei látið
sér verk úr hendi falla. Þeir hafa
sýnt þolgæði. Hver man ekki eftir
fylkingunni, þegar sveitir
óánægðra guineumanna fóru í
göngu framhjá „gjöf“
Tékkóslóvakíu snjótroðaranum?
Það var á árinu 1959. Lexían borg-
aði sig og fleiri komu á eftir. Nú
blæs vindurinn úr austri, yfir
stjörnugeiminn, yfir bakka
Rauðahafs, Indlandshaf, með-
fram ströndum Atlantshafsins og
Miðjarðarhafsins. Að hjarta
Afríku. Alls staðar. . .
Hvað rekur Sovétmenn og
bandamenn þeirra í kapphlaUpið
um þetta eldfima meginland?
Efnahagslegir hagsmunir? Varla
andstætt við Bandaríkin, sem
gæta mjög langtíma hagsmuna
sinna um öflun hráefna, hafa
Sovétmenn reiknað út að þekktar
birgðir þeirra, fyrir utan það sem
geta haft aðstöðu fyrir fjarskipta-
samband, hlustunarstöðvar og
rafeindastöðvar. Á Indlandshafi
eru Sovétríkin nýbúin að ná
mikilvægum áfanga með þvi að
koma sér alveg átakalaust fyrir í
Berbera (Sómalíu). Við sunnan-
vert Atlantshaf höfðu þau alls
enga aðstöðu. Skjót brottför
Portúgala frá Angola veitti tæki-
færði. Auk þess er landfræðileg
lega landsins, á sömu breiddar-
gráðu og Brasilía, mjög hagkvæm.
Á sama hátt og Berbera getur
haft eftirlit með Rauða hafinu og
Indlandshafi, þá get Mocamedes
eða Porto Alexandre í Angola al-
veg eins verið varðstöð til að
fylgjast með siglingum suður
fyrir Afríku án þess að mikið beri
á. Á sama hátt og er Nato hefði
aðstöðu á Góðrarvonarhöfða, þá
er þetta einhver besta útsýnis-
stöðin á svæðinu.
Einmitt! Mesti langtíma ávinn-
ingurinn að keppa að er Góðrar-
vonarhöfði, með útsýni yfir sigl-
ingaleið, sem tíundi hluti olíuflot-
I DoiiA
udraumar Rússa: II UlJU
hættaí
svörtu
Afríku?
# Podgorny forseti Sovétrfkjanna fór um Tanzaníu, Zambfu og Mosambigue. Bak við hann eru
hátfðahöld í Mosambique. Aldrei fyrr hefur sovéskur stjórnmálamaður farið f slfka opinbera ferð til
Afríku.
forsætisráðherra Kúpu, var líka í
Afrfku. Ög í sömu mund réðyst
fyrrverandi „hermenn" Katanga,
búsettír í Angola, inn í Zaire.
„Kring um Evrópu verður farið
að sunnan", sagði Lenin. Hafnar
eru kerfisbundnar áætlanir um
að riðla jafnvæginu. Stjórnmála-
leg innrás á borð við þessar heim-
sóknir á sér engin fordæmi. Leið-
irnar voru vandlega kanriaðar,
staðirnir valdir af . mikilli
nákvæmni: Líbýa, Suður-Yemen.
Sómalía, Eþíópía handa
„marxiska leiðtoganum"
Tansanía, Zambía, Mosambik
fyrir leiðtoga Sovétríkjanna.
Tvær heimsóknir, en eitt og
sama markmiðíð: að slá alls staðar
valda. í öllum framfarasæknum
Afríkuríkjum kva^ við mikill
kliður. „Amerísku heimsvalda-
sinnarnir og Ieppar þeirra ger-
sigraðir", var fyrirsögnin í blaði í
Tanzaníu. „Réttlátur sigur", lýsti
Siad Barré yfir í Express- i
Sómalíu. Jafnframt tóku að heyr-
ast kvíðnar raddir, vesturlönd
væru að hörfa. Nefna má Leopold
Sedar Senghor í Senegal og Feliz
Houphouét — Bpjgny á Fílabeins-
ströndinni. sem sagði: „ Vestur-
lönd eru að láta Afríku í hendur
rússa." ,
Avoxtur
10 ára erfidis
Hvað um það, ekkert verður
framar sem fyrr. Bvlgja angólska
ófundíð er í Síberíu, geri þá alveg
óháða slíkum þörfum um ófyrir-
sjáanlegan tíma. Hugsjónastefna?
Ekki er það líklegt! Fyrir
fimmtán árum hefðu vonir um að
koma þarna upp marxfskri stjórn
veri mjög eftirsóknarverðar. Þá
er eftir hernaðaraðstaðan. Og það
er lykillinn að leyndarmálinu.
F'rá hernaðarsjónarmiði er
meginland Afríku, ekki markmíð
í sjálfu sér, a.m.k. ekki sunnan
miðbaugs. En Moskva hefur alltaf
átt við að stríða vanda í „heitu
höfunum". Hið mikla svigrúm
sem framfarir á sviði atómvopna
hafa veitt, hefur dregið úr mikil-
vægi hinna sígildu herstöðva.
Samt er enn óhjákvæmilegt að
ans Persaflóka fer um, en það eru
fjórir fimmtu hlutar af brennslu-
efnum Vestur-Evrópu. Angola,
sem áður var framlenging á
áhrifasvæði Suður-Afríku, snýr
nú fallbyssum sínum, og er orðin
að herstöðvum andstæðinga
Pretoriu. Og á sama hátt og
Zambia, Tanzanía og Mosambik,
vill Botswana, sem þar á mest
undir, með öllum ráðum losa við
Rhódesíu hvíta mannsins, þessa
móðgun við alla Afrikumenn.
Með öllum ráðum? Yfir því
vaka Sovétmenn. Dollara Sams
frænda hafa þeir bætt upp með
miklum vopnabirgðum. Einnig
með mannafla. í Angola eru
kúbanskar hersveitir, styrktar 13
þúsund „sérfræðingum", enn á
sínum stað, þrátt fyrir fullyrðing-
una, sem Castro gaf Svíuni í
maímánuði síðastliðnum. Ekki að-
eins í því skyni að leiða þetta
unga marxístíska lýðveldi fyrstu
skrefin og vinna í norðri á síðustu
andstöðuflokkum Cabinda, í
austri skærusveitum FNLA, í
suðri auknum uppreisnum llnita.
Heldur miklu fremur til að
tryggja rammann um hin löndin
fjögur í fremstu línu, sem krefj-
ast aðstoðar. Nú þegar eru „hinir
skeggjuðu" teknir til starfa í
Tanzaníu (um þúsund menn) og í
Mosambique (nokkur hundruð):
Tékknesk vopn ganga þegar
manna á rnilli í grassteppunum í
Swapo, við landamæri Namibíu,
þar sem „frelsissveitir" herja á
eftirlitssveitir Suður-Afríku. Þau
eru mikið notuð af hermönnum
Zipa (Zimbabwe Peoples Army) í
bardögum meðfram hinní 1700
km löngu landamæralínu að
Rhodesíu.
Olía og
hernadaridstada
Mosambiqt?, þungamiðjan í
stríði sem e.rki má enn nefna,
virðist verða illa fyrir barðinu á
innrásum morðsveita Ians
Smiths. Yfir 30 innrásir á undan-
förnum sex mánuðum, sumar allt
að 100 km inn á landsvæði
Mosambique. Þúsnndir karl-
manna, kvenna og barná hafa fall-
ið fyrir kúlum Rhódesíumanna.
Með því að spenna leiðir, koma
fyrir sprengjum á stígum, vegum,
plantekrum og reyna Rhódesíu-
menn að kæfa veikan efnahag
nágranna síns. Og ýfa upp hern-
aðarástand, sem Pretoria og
Washington gætu ekki látið af-
skiptalaust. Heldur ekki Moskva.
í Ijósi þessa verður að skoða
mikilvægi ferðar Podgornys á
þessi landsvæði. i febrúarmánuði
sl. tókst Afríkusambandinu ekki
að taka ákvörðun á þingi Frelsis-
ráðsins um að stofna „fjölþjóðleig
hersveit", eingöngu mannaða
Afríkumönnum, til að aðstoða
þau lönd sem ættu í erjum. Það
kemur niður á Samora Machel
(Mosambique) og Juliusi
Nyerere (Tanzania), sem kjósa að
standa á móti yfirþyrmandi um-
hyggju Rússa. Fram að þessu hef-
ur aðstoðin við 20 þúsund manna
hersveit Frelsishersins í
Mosambique (forces populaire de
liberation du Mozambique) verið
alls ófullnægjandi, en felst í
tveimur hersveitum frá Tanzaniu
í norðurhéruðum og, samkvæmt
vissum óstaðfestum fréttum,
einni sveit hernaðarráðgjafa frá
Somalíu og Nígeriu. Það alvarleg-
ra er, að Mozambique-her hefur
ekkert til að berjast með, hvorki
flugvélar né þungavopn eða sam-
göngutæki. Ekkert nema persónu-
leg vopn, sem til eru frá því í
frelsisstríðinu.
Maputo borgar því háu verði
hjálp sína við Zipa. Þetta vita
Sovétmenn. Þeir hafa til sölu fall-
byssurnar sem vantar og opna
upp á gátt pöntunarlista sina.
Þeir reyna að stýra fyrri nýlendu
Portúgala enn betur á braut.
Þetta kemur niður á Kínverjum.
Þeir höfðu með hægðinni og skyn-
samlegum aðferðum sigið á þegar
Angólastríið stöðvaði framgang
þeirra snögglega.
Vegna þess hve svifaseinir Kín-
verjar hafa verið í öllum
heimsálfum, hefur Peking nú
ekki linnt yfirlýsingum um að
„frelsishreyfingar Afríku séu
ekki nein fórnarlömb yfirráða-
stefnu" Rússa. En hvernig á að
standa á móti hinni gífurlegu
moldvörpustarfsemi Sovét-
manna?
Lítum á.suðurodda Afríku. Á
þvf umbrotasvæði er nauðsynlegt
að beina augum að 10. og 11.
breiddarbaugnum. Eþíópía og
Dahlakeyjar eru sjálfgerð höfuð-
vígi alþjóðlegs eftirlits með
Rauðahafinu, Bab el-
Mandebsundi og ströndum Ind-
landshafs. Sá sem hefur aðsetur á
hásléttu gömlu Abyssiníu, hefur
auga með Arabíuskaga með allri
sinni olíu (60% af olíu heimsins).
Og alltaf er það olían og hernaðar-
aðst-adun. . . .
1 langan tíma hafa Sovétríkin,
sem búin eru að koma sér fyrir á
verndarsvæðum sínum tveimur í
Somalíu og Suður-Yemen, beðið
þeirrar stundar að þeir gætu
snúið sér að Addis-Ababa. Þeim
mun fremur að löndin í norðri,