Morgunblaðið - 03.06.1977, Blaðsíða 35

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 3. JUNl 1977
35
Minning:
KristjánKarl
Kristjánsson
Kristján Karl Kristjánsson
andaðist að morgni 26. maí s.l.
Hann fæddist að Álfsnesi á
Kjalarnesi 14. nóvember 1902.
Foreldrar hans voru heiðurshjón-
in Kristján bóndi og hreppstjóri
að Álfsnesi og Sigríður Guðný
Þorláksdóttir Jónssonar, bónda í
Varmadal í sömu sveit.
Á þeim tímum urðu unglingar
að fara að hjálpa foreldrum sín-
um strax eftir fermingu enda stóð
ekki á Kristjáni Karli fremur en
öðrum systkinum hans að rétta
foreldrum sinum hjálparhönd, er
hann hafði aldur til.
Hann . réðst snemma í vega-
vinnu hjá Guðjóni i Laxnesi og
síðar hjá Jónasi i Stardal enda var
hann snemma bráðþroska og ötuil
til átaka. Ekki undi hann þó til
lengdar við vegavinnustörfin, því
árið 1919, 12. nóvember hóf hann
prentnám í prentsmiðjunni
Gutenberg, eftir að hafa gegnt
þar um tima sendilstarfi. Þá var
námstíminn 4H ár. í þeirri prent-
smiðju starfaði hann fram til
haustsins 1927. Eftir það vann
hann að prentstörfum á ýmsum
stöðum m.a. í prentsmiðju Jóns
Helgasonar við Bergstaðastræti. í
ísafoldarprentsmiðju gegndi
hann prentstörfum frá 1929 til
1931. Að þeim tima liðnum hafn-
aði hann i Acta prentsmiðju eða
frá 15. september 1933 og fylgdi
Framhald af bls. 15
leiðtoga þeirra ianda, sem hlut
eiga að máli, höfum við fundið
grundvöll að samkomulagi á sum-
um sviðum og nokkra hreyfingu i
átt til samræmingar á sjónarmið-
um. Viðræður verða að haida
áfram.
Með opinberum ummælum hef
ég einnig reynt að koma á fram-
færi tillögum um sveigjanlegri
grundvöli til umræðna um þrjú
lykilvandamál, sem hingað til
hafa verið óviðráðanleg: eðli vfð-
tæks friðar, samhengið milli
öryggis og landamæra og vanda-
málið um heimaland fyrir Pal-
estinumenn.
Hin sögulega vinátta milli
Bandaríkjanna og Israels er óháð
innanlands stjórnmálum land-
anna. Hún byggist á sameigin-
legri virðingu fyrir mannlegu
frelsi og á sameiginlegri leit að
varaniegum friði. Við munum
halda áfram að stuðla að lausn,
sem öllum er brýn nauðsyn. Leið-
togaskipti i löndunum fyrir botni
Miðjarðarhafsins munu ekki hafa
áhrif á okkar eigin stefnu. Þess
vegna væntum við þess, að ísrael
og nágrannaríki þess muni halda
áfram að binda sig við állyktanir
SameinuðU þjóðanna nr. 242 og
338, sem þau hafa áður faliizt á.
Ef til vill er þetta hagstæðasti
timi til raunhæfrar lausnar, frá
því er deilur Araba og ísraels-
manna hófust. að láta þetta tæki-
færi ganga sér úr greipum gæti
þýtt hörmungar, ekki aðeins í
Miðausturlöndum, heldur jafnvel
einnig fyrir alþjóðleg samskipti á
sviði stjórnmála og efnahagsmáls.
Kjarnorka og
vopnasala
1 fimmta lagi erum við að leitast
við, þó að hætt sé við nokkrum
ágreiningi við vini okkar, að
draga úr hættunni af útbreiðslu
kjarnorkunnar og úr dreifingu
venjulegra vopna í heiminum.
A hinum nýafstaðna fundi voru
menn almennt sammála um það,
að framleiðsla kjarnorkuvopna
með endurnýtingu kjarnorkuúr-
gangs væri alvarlegt vandamál.
Við höfum ekki gert tillögur um
alþjóðlegar ráðstafanir til að
finna beztu leiðir til að hagnýta
kjarnorkuna í friðsamlegum til-
þvi starfsliði yfir i Edduprent-
smiðju, er Famsóknar og sam-
vinnumenn festu kaup á þeirri
prentsmiðju og hafa síðan rekið
hana undir nafninu Edduprent-
smiðja.
Þá fyrst hófust kynni okkar
Kristjáns að ráði og vörðuðu þau
kynni samfleytt við prentstörfin í
26 ár. Eftir að hann varð að hætta
störfum i Eddu árið 1959 hélzt þó
vinátta og tryggð milli okkar
meðan hann lifði. Áður hafði ég
eignast tvo góðvini innan
prentarastéttarinnar, þá Gunn-
laug heitinn Bjarnason og
Halldór heitinn Vilhjálmsson.
Þeir eru nú báðir fallnir í valinn
fyrir löngu. Lengst og nánust
voru kynni okkar Kristjáns, enda
eru mér minnisstæðastar samvist-
irnar við hann og áttum við
margskonar samskipti saman.
Ekki starfaði Kristján mikið að
eiginlegum félagsstörfum meðan
hann var í Prentarafélaginu. Þó
var hann í skemmtinefnd
félagsins árin 1942—44 og endur-
skoðandi félagsins var hann árið
1943. Allt i allt mun Kristján hafa
starfað að prentstörfum nærfellt
40 ár.
Á fyrstu árum Edduprentsmiju
voru farnar árlegar skemmti-
ferðir. Við Kristján stóðum aðal-
lega fyrir þeim ferðalögum. Þær
ferðir voru mjög ánægjulegar og
gangi til að draga úr þeirri hættu,
að framleiðslunni yrði breytt í
gerð kjarnorkuvopna.
Við höfum einnig lokið víðtækri
endurskoðun á stefnu okkar
sjálfra varðandi vopnasölu. Sam-
keppni i sölu vopna er hættuleg
friðnum og stórskaðleg fyrir efna-
hagsþróun hinna snauðari landa.
Það mun verða stefna okkar að
reyna að minnka vopnasöln ár-
lega i dollurum, setja hömlur á
sölu nýrra gerða vopna og draga
úr samvinnu við aðrar þjóðir á
sviði vopnaframleiðslu. Það er
engu síður mikilvægt, að við erum
að reyna að fá aðrar þjóðir til að
taka þátt í þessu með okkur.
Allt er þetta þó aðeins byrjun.
En það er byrjun, sem stefnir að
Ijósu marki: Að skapa viðari
grundvöll að alþjóðlegu sam-
starfi, sem miðist við hinar nýju,
sögulegu aðstæður.
Við viljum hafa nánari sam-
vinnu við þau lönd, sem undan-
farið hafa eflzt að áhrifum í
Suður-Ameríku, Afriku og Asiu.
Við þörfnumst vináttu þeirra og
samvinnu i sameiginlegri við-
leitni á alþjóðlegum vettvangi
með breyttum valdahlutföllum í
heiminum.
Hinir
hungruðu og ríku
Fyrir rúmum hundrað árum
sagði Abraham Lincoln, að þjóð
okkar gæti ekki lifað að hálfu i
þrælahaldi og að hálfu frjáls. Við
vitum, að friðsamur heimur geti
ekki enzt lengi, ef þriðjungur
hans er rikur, en tveir þriðju
hlutar hungraðir.
Flestar þjóðir eru sammála
okkur um það, að þegar til
lengdar lætur muni aukin og
sanngjörn viðskipti hjálpa
þróunarlöndum bezt til að hjálpa
sér sjálf. En hungur, sjúkdómar,
fáfræði og áþján eru vandamál,
sem blasa við nú.
En vestræn lýðræðisríki, oliu-
framleiðslurikin og þróuðu
kommúnistarikin geta haft sam-
vinnu gegnum alþjóðlegar stofn-
anir, sem fyrir hendi eru, um að
efla aðstoðina á raunhæfan hátt.
Þetta er miklu betri kostur en
strið.
Okkur er sérstök þörf á sam-
upplífgandi. Lengsta ferðin, sem
ég man eftir var austur að Kirkju-
bæjarklaustri, gist þar um nótt en
næsta dag farið alla leið austur að
Kálfafelli, farið aftur til baka
samdægurs og gist aftur að
Klaustri. Þá var aðeins ófarin
örstutt leið austur að Lómagnúp.
Einnig voru tvær ferðir farnar að
Húsafelli og í annari þeirra farið
að Kalmanstungu. Sumir fengu
sér hesta og fóru alla leið að
Surtshelli. Ein skemmtiferðin var
að Reykhólum í Reykhólasveit. Sú
ferð var mjög ánægjuleg. Frá
Bjarkarlundi var skroppið áleiðis
að Þorskafjarðarheiði til að sjá
fæðingarstað þjóðskáldsins
Matthíasar Jochumssonar. Margt
gerðist sögulegt í þessum ferðum,
en frá því verður ekki skýrt hér. í
öllum þesum ferðum var Kristján
hinn ánægjulegasti ferðafélagi.
Nokkru eftir að Kristján hætti
störfum í Eddu, hitti ég hann ekki
um alllangan tíma. Nótt eina
dreymir mig að ég kom inn á
læknisbiðstofu, þar er allmargt
fólk fyrir. Á innsta bekk í bið-
stofunni sé ég hvar Kristjan situr
og virðist mér hann mjög niður-
dreginn. Mér varð þegar ljóst, að
honum myndi ekki líða sem bezt.
Tók ég mig nú til og heimsótti
hann, þaðsvarð til þess að við fór-
um að iðka og æfa okkur í tveggja
manna bridge, sem við siðan iðk-
uðum vikulega á laugardögum.
Alllöngu síðar dreymdi mig
annan draum. Þá fórum við
saman skáhallt niður brekku frá
austri til vesturs unz við vorum
komnir niður á jafnsléttu, þar
komum við að lyftu, sem var að
fara upp til himna, við stigum
upp í lyftuna og vorum á svip-
stundu komnir í hæstu hæðir. Þar
fylgdi ég honum inn i biðstofu, en
fór aftur niður með lyftunni.
vinnu og samráði við aðrar þjóðir
á þessum helmingi hnattarins. Þó
að þær séu nánir vinir og ná-
grannar, eru tengslin við þær hin
sömu bönd jafnaðar, sem við
bindumst öllum öðrum í heim-
inum. Við munum hafa samskipti
við þær sem hluta af nýjum heimi
— með alþjóðlegum, fjölþjóðleg-
um og tvíhliða samböndum.
Það er mikilsvert, að okkur
miðar í áttina að koma á eðli-'
legum samskiptum við alþýðulýð-
veldið Kína. Við lítum á góð sam-
skipti Kína og Bandarikjanna
sem einn hinn mikilvægasta þátt í
stefnu okkar i utanríkismálum og
á Kina sem eina af helztu stoðum
heimsfriðarins. Við óskum eftir
náinni samvinnu við hina dug-
miklu kínversku þjóð um lausn
þeirra vandamála, sem blasa við.
öllu mannkyni. Við vonumst til að
geta fundið formlega leið til að
yfirstíga þá erfiðleika, sem enn
skilja okkur að.
Breytingar
í S-Afríku
Að lokum vil ég segja, að við
erum að knýja á um friðsamlega
lausn á vandamálum Suður-
Afriku. Timinn er runninn upp
fyrir meirihluta stjórn sem
grundvallarreglu í stjórnarkerfi,
um leið og viðurkenna verður, að
rétt minnihlutans verður einnig
að vernda í lýðræðisríki. Til að
viðhalda friði verða breytingar að
gerast hið bráðasta. Bandarikin
eru staðráðin í því að vinna að þvi
ásamt bandamönnum okkar i
Evrópu og þeim rikjum i Afriku,
sem hlut eiga að máli, að skapa
alþjóðlega samstöðu um grund-
völl að skjótum þjóðfélagslegum
umbreytingum i Suður-Afriku og
veita stuðning til að vernda hana
gegn ósæmilegum erlendum
ihlutunum.
Að lokum vil ég segja þetta:
Stefna okkar er byggð á sögu-
legri hugsjón varðandi hlutverk
Bandarikjanna.
Hún byggir á víðsýni í breyttum
heimi. Hún á rætur að rekja til
siðferðilegs mats okkar.
Henni til stuðnings er auðlegð
okkar og herstyrkur.
Henni er ætlað að þjóna mann-
kyninu.
Og þetta er stefna, sem ég vona
að muni gera ykkur stolta af þvi
að vera Bandarikjamenn.
— svá —
Þennan draum réði ég á þá lund,
að hann myndi fara á undan mér
úr þessari jarðnesku vistarveru,
enda þótt hann væri 12 árum
yngri en ég.
Kristján Karl kvæntist aldrei,
en 5. september 1925 eignaðist
hann son með Sigrúnu Elínborgu
Guðjónsdóttur, Kristján fyrrv.
hljómlistarmann, nú eiganda og
forstjóra verzlunarinnar
„Verðlistinn“, sem flestum mun
að góðu kunnur. Kært var með
þeim feðgum og fjölskyldu
sonarins.
Á sjötta áratugi þessarar aldar
starfaði Sigriður Einarsdóttir, hin
mætasta kona í Edduprentsmiðju
og um það leyti sem Kristján varð
að hætta störfum i Eddu vegna
heilsubrests, varð það úr, að hann
og Sigríður fóru að búa saman og
hafa nú haft samflot í nærri 20 ár.
Um nærfellt tveggja áratuga-
skeið hefi ég iðulega verið heima-
gangur í húsakynnum þeirra, þar
hefi ég ávallt mætt góðum við-
tökum og gestrisni af beggja
hálfu.
í löngum veikindum Kristjáns
hefur Sigríður verið hans styrka
stoð og annast hann af nærgætni
og alúð.
Ég þakka þeim allar ánægju-
stundirnar sem ég hefi notið á
heimili þeirra.
Ég og kona mín flytjum eftirlif-
andi ástvinum Kristjáns innilega
samúð og óskum þeim öllurn alls
hins bezta á ókomnum æviárum.
Jón Þórðarson.
ÖKUKENNARAR—
ÖKUKENNARAR
Ökukennarar þeir, sem ekki hafa enn látið skrá
sig í þessa hagstæðu ferð, sem auglýst var í
Morgunblaðinu, þann 21., 26. og 29. maí sl.,
vinsamlegast hafið samband við undrit., sem
allra fyrst.
Geir P. Þormar, ökukennari,
sími 19896 öll kvötd
eftir kl. 20. eða
Ferðaskrifstofuna Sunnu,
Lækjargötu, sími 16400,
12070, 26555 og 25060.
— Ræða Carters