Morgunblaðið - 03.06.1977, Blaðsíða 24

24
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 3. JUNI 1977
Sveinn Benediktsson:
Markaðsfréttir og horfur
SVEINN Benediktsson ritaði
greinar um markaðsfréttir og
horfur I dreifibréf Félags fsl.
fiskmjöisframleiðenda sem út
komu hinn 23. aprll sl. og 25. maí
sl. Verðlistar þeir, sem vitnað er
til birtast I blaðinu eftir helgi.
Nokkurt verðfall varð bæði á
mjöli og lýsi eins og fram kemur I
verðlistunum. Greinar Sveins
Benediktssonar fara hér á eftir
ásamt þýddri grein úr Financial
Times, sem einnig.birtist f dreifi-
bréfinu hinn 25. aprfl og grein
eftir Emilíu Martinsdóttur um
fitu- og þurrefnismælingar I
bræðsluloðnu veturinn 1977:
Síðustu mánuði ársins 1976 og á
fyrstu mánuðum þessa árs, 1977,
hefur dregið mjög úr birgðum af
sojabaunaolíu, þ.e. matarolíu. Ört
minnkandi birgðir leiða að jafn-
aði til aukinnar eftirspurnar og
hækkandi verðlags.
Mikil frost og síðan flóð á aðal-
ræktunarsvæðum Bandaríkjanna
hafa valdið miklum skemmdum á
sojabaunum, maís, hveiti og fleiri
korntegundum. Þá hefur afla-
brestur við strendur Perú á ansjó-
vetu aukið fóðurskort í heim-
inum.
Veíði á sardinum við strendur
Angola hefur stöðvast vegna
ófriðar. Suður-Afríkumenn nota
sjálfir eigin framleiðslu af fisk-
mjöli. Eru þeir innflytjendur
fiskmjöls í stað útflytjendur áður.
I Bandaríkjunum og Suður-
Ameríku, einkum Brasiliu, hefur
meira land verið tekið til ræktun-
ar en fyrr.
Óvissunni á Vörumarkaðinum
mikla i Chicago hafa fylgt miklar
verðsveiflur á mat-og fóðurvör-
um. Margir mjög öflugir aðilar
nota þennan markað til „spekula-
sjóna“ og er því mikil óvissa um
það, hvað uppi verður á teningn-
um hverju sinni.
Ýmsir kaupendur, sem nota
fiskmjöl i fóðurblöndur sínar,
hafa óttast hinar miklu sveiflur
og hefur því þótt vissast að birgja
sig ekki upp til langs tima heldur
kaupa efnið í blöndurnar jafnóð-
um og á þyrfti að halda. Leiddi
þetta til óeðlilegrar tregðu á inn-
kaupum.
Nú er komið í ljós, að birgðir af
sojabaunaolíu i Bandarikjunum í
lok septembermánaðar n.k. munu
minnka frá því I marslok á þessu
ári um 440 þús. tonn eða um 34%.
Þar með munu verða horfnir
innan sex mánaða 3/5 hlutar
þeirra birgða, sem safnast höfðu
fyrir á 3t4 ári. Óhjákvæmilegt er
að litlar birgðir af sojabaunum
hafa í för með sér minni fram-
leiðslu á sojabaunaoliu.
Á sama tíma er talið, að neysla á
matarolíunni muni aukast um ríf-
lega 0,3 milljónir tonna. Þessi
aukna neysla er rakin til hrað-
minnkandi birgða af kaka-
óshnetuolíum, sólblómaolíu, jarð-
hnetuoliu og kann að stafa að
einhverju leyti af birgðasöfnun,
sem ekki kemur fram á skýrslum.
Samanlagðar birgðir af sojaolíu
og sojabaunum eru taldar munu
nema aðeins 2 milljQnum tonna
hinn 1. okt. 1977, þ.e. verða 36%
minni en í fyrra og verða þær
hinar minnstu allt frá kreppu-
árinu 1973, þegar uppskeru-
bresturinn i Rússlandí var geig-
vænlegur. Talið var að matvæli
hafi þá skort í Rússlandi fyrir
130—140 milljónir manna. Samd-
ist um það að leysa þennan vanda
I samningum milli Nixons, þáver-
andi forseta, og Brezhnevs, leið-
toga Rússa. Þegar í ljós kom, að
dýrtið i Bandaríkjunum jókst
gífurlega, vegna þessara samn-
inga, töldu Bandarikjamenn að
Nixon hafi látið hlunnfara sig i
þessum samningum. Hlaut því
miklar óvinsældir heima fyrir
vegna samninga þessara.
Þær breytingar, sem nú hafa
orðið á grundvelli einnar helstu
fæðutegundar og fóðurvara í
heiminum, hafa að sjálfsögðu
mjög mikil áhrif á verðlagið á
þessum vörum, sbr. tímaritið „Oil
World" nr. 14/XX, 7. april 1977,
er tímaritið spáði hækkun um
40—50%. Hinn 31. mars hafði rit-
ið spáð 35% hækkun og 31%
hækkun hinn 13. jan. 1977.
Þannig er hugsanlegt, að soja-
olíuverð hækki — þótt það þurfi
ekki að verða hækkað — þótt
verðlag á sojabaunum lækkaði.
í „Oil World“ nr. 15/XX, 15.
apríl 1977, er skýrt frá því, að
Kina sé orðinn innflytjandi í all
ríkum mæli á frækjörnum, jurta-
olíum og feitmeti. Innkaup á
mjölvörum til Kína, eru ekki mik-
il og eru óháð breytingum á upp-
skerunni.
Frásagnir um, að Kínverjar
hefðu fest kaup á 390 þús. tonn-
um af sojabaunum var talin ein af
ástæðum til þess, að verðið á
fóðurvörum rauk skyndilega upp,
rétt fyrir páska, sem mörgum
kom á óvart.
Innkaupastofnun pólska ríkis-
ins, Rypex i Stettin, hafði fyrr í
aprílmánuði þrýst verðinu á fisk-
mjöli frá íslandi nokkuð niður, en
m.a. vegna uppkaupa Kínverja og
fl. varð sú lækkun mjög skamm-
vinn.
Lýsisverð
Allt frá því í nóv. 1976 fram í
miðjan aprílmánuð 1977 hefur
lýsisverð farið hækkandi hægt og
bítandi úr $415 per metric tonn
cif. upp í allt að $530 per tonn cif.
Við söluna á lýsinu er það að
athuga að mikil afföll hafa orðið á
verðinu vegna þess hve fitusýru-
innihald þess er hátt. Farmgjöld,
vátrygging, sölukostnaður o.s.frv.
dregst að sjálfsögðu frá verðinu
og aðeins litill hluti lýsins seldist
á þessu háa verði.
Verð á oliu hefur meira en sex-
faldast í erlendum gjaldeyri frá
því 1970, þar við bætist gengis-
hrun islensku krónunnar.
Enn hækkar verð á dieseloliu,
svartolíu, benzíni, smurningsolí-
um, pokum, viðgerðarkostnaður,
rafmagnsverð o.fl. Kaúpgjald hef-
ur hækkað meira en i ljós hefur
komið vegna tilfærslna á töxtum,
enda er dýrtið i landinu að verða
óbærileg.
Fleirum og fleirum er að verða
ljóst, að óarðbærar framkvæmdir,
sem ekki eiga sér hliðstæðu í sögu
þjóðarinnar, verður að stöðva.
0 0 0
Aflabrestur á síldveiðum á
undanförnum árum hefur leitt til
þess, að ekki hefur verið unnt að
viðhalda og endurbæta verk-
smiðjukostinn i landinu.
Undan því verður ekki lengur
vikist að færa sildar- og fiskmjöls-
verksmiðjur í nýtisku horf.
Til þess verður Alþingi og önn-
ur stjórnvöld að gera sér fulla
grein fyrir þvi á hverju þjóðin
lifir. Fara verður að öllu með gát.
Friða seiði og uppvaxandi smá-
fisk. Stjórnast ekki af þrýstihóp-
um né óskhyggju, sníða sér stakk
eftir vexti og forðast heljarstökk
og trúðleiki.
24. april 1977
Sveinn Benediktsson
Uppgangstímar hjá bænd-
um sem rækta sojabaunir í
Brasilíu.
Lauslega þýtt úr Financial
Times, 7/4’77.
Aldrei hafa orðið slíkir
uppgangstímar og nú hjá
bændum i Parana og Rio Grande
de Sul, en frá þessum tveimur
ríkjum koma 4/5 af sojabauna-
uppskeru Brasilíu. Uppskeran,
sem nú er vel á veg komin, hefur
þegar leitt til peningaflóðs, sem á
sér enga hliðstæðu, í smábæjum
eins og Ponta Grossa. Jarðaverð
stórhækkar. Aðrir bændur reyna
að grípa gæsina og missa ekki af
gróðanum.
Framleiðendur fá nú 9
sterlingspund/60 kg poka af soja-
baunum. Er það tvöfalt það lág-
marksverð, sem ríkisstjórnin
ábyrgðist og átti að tryggja
bændum nokkurn hagnað.
Uppskeran i Brasiliu, sem var
áður áætluð 12.5 milljón tonna,
hefur nú verið áætluð á ný og
lækkuð niður í 12.0 milljónir
tonna eða jafnvel enn minna
vegna þurrka. Óhagstæð veðrátta
gæti leitt til enn frekari minnkun-
ar. Af heildarframleiðslunni ætti
hlutur Rio Grande de Sul að vera
5,3 millj. tonna og Parana 4.7
millj. tonna.
I báðum þessum ríkjum gjör-
nýta bændur land sitt, m.a. með
því að fá tvær uppskerur á ári,
annarsvegar sojabaunauppskeru
og hinsvegar hveitiuppskeru.
Sojabaununum er sáð i
sept/okt. og uppskerutíminn er í
mars/april. Síðan er brasiliski
veturinn notaður til hveiti-
ræktunar.
Auk þess sem hver ekra gefur
þannig mikið af sér árlega, hefur
þessi tviskipta ræktun einnig
þann kost að spara áburð, þar sem
ekki þarf að fullbera á landið
tvisvar.
Sumir jarðvegsfræðingar benda
þó á hættu á spillingu
jarðvegsins, sem þegar er orðin
vegna of mikillar nýtingar.
Liðnir eru þeir tímar, þegar
sojauppskeran í Brasiliu tvöfald-
aðist á hverjum 2 árum, eins og
gerðist á fyrri hluta þessa ára-
tugs. Nú virðist framleiðslan vera
komin í jafnvægi með um 10%
aukningu á ári. Jókst hún úr 9.9
millj. tonnum á árinu 1975 í 11
millj. tonn 1976 og upp i 12 millj.
tonn á þessu ári. Þessi aukning
stafar aðallega af stækkun þess
landssvæðis, sem tekið er í
ræktun og auknum ræktunar
aðgerðum.
Framleiðnin vex hægt og er nú
um 1.800 kg per hektara. Bestu
framtíðarhorfurnar eru I Mato
Grosse, þar sem enn er mikið
óbrotið land, og er unnt að færa
þangað nýrækt landbúnaðarins.
Afkastagetan við pressun soja-
bauna hefur vaxið hröðum
skrefum og miklu hraðar en
ræktunin. Á miðju þessu ári mun
afkastagetan hafa náð 10 millj.
tonna og hefur hún þá tvöfaldast
frá því sem var fyrir tveimur
árurn. Næsta ár verður hún komin
i 12 millj. tonn — eða meira.
Fyrirtæki, sem annast pressun
sojabauna vantar verkefni til að
halda uppi fullum afköstum.
Pressunin á þessu ári er talin
verða á bilinu 8.2—8.5 millj.
tonna. Þótt hún sé meiri en á sl.
ári, þegar hún var 6.5 millj. tonna,
er hún samt talsvert undir fullum
afköstum. Liklegt er að þessi
vandi aukist á næstu árum.
Sjá töflu blaðsfðu 25.
Útflutningur Brasilíu er þvPÍ
auknum mæli sojamjöl, -kögglar
og -olía. Seljendur spá 4.8—5.0
millj. tonna útflutningi af mjöli
og kögglum og 600—700 þús.
tonnum af sojaolíu á þessu ári.
Verður þá Brasilía væntanlega
stærsti útflytjandi í heimi á
þessum afurður siðarmeir.
Samt mun sojabauna út-
flutningurinn, sem er áætlaður
2.5—3.0 millj. tonna verða
allmiklu minni en Banda-
rikjanna.
Seljendur i Brasiliu búast við,
að verðið haldist hátt út þetta ár.
Þeir telja að sojabauna afurðir
muni færa um $ 2.5 milljarða í
þjóðarbúið, en það er um það bil
fimmti hlutinn af heildarút-
flutningstekjum landsins.
Sojabaunamjöls útflutningur-
inn mun verða mikill vegna mjög
litillar innanlandsnotkunar, en
hún er aðeins 1 millj. tonna hjá
110 milljón íbúum. Þetta stafar af
því að fáir bændur gefa gripum
sinum fóður, heldur ganga þeir
sjálfala á miklum landflæmum.
Nær öll fóðurframleiðsla
Brasilíu fer til alifuglaræktunar.
Sojaolíu útflutningur Brasilíu
fer aðallega til Afríku, S-Ameriku
og Asíu. Vegna 10% tolla í Efna-
hagsbandalagslöndunum (EEC),
er sojaolían frá Brasiliu ekki sam-
keppnisfær þar. Til Evrópu fer
samt stór hluti af sojabauna, mjöl-
og köggla útflutningi Brasilíu.
Opinberir aðilar hafa mikinn
húg á því að halda sojabauna út-
flutningnum i a.m.k. 2.5 millj.
tonna til að missa ekki fasta við-
skiptavini. Þeir telja nauðsynlegt
að halda þessu marki, jafnvel þótt
það auki enn á vandann vegna
ónýttra afkasta bauna-
pressunarfyrirtækjanna.
Markaðsfréttir og horfur
Svo sem getið var í siðasta
Dreifibréfi FÍF nr. 3/1977, sem
kom út hinn 25. april 1977, hafa
allt frá ársbyrjun verið mjög
miklar sveiflur á Vörumarkað-
inum mikla í Chicago á mat- og
fóðurvörum.
Eins og margsinnis hefur ver-
ið sagt frá, nota margir mjög
fjársterkir aðilar sér þennan
markaðtil „spekúlasjóna".
-Sojabaunir, sojabaunaolla og
ýmsar aðrar matvörur og fóður-
vörur hafa stigið mjög í verði,
svo sem kornvörur, maís, hveiti
og fl.
Þjóðir, sem áður voru meðal
helstu útflytjenda af þessum
vörum hafa nú stöðvað útflutn-
ing sinn á þeim og flytja þær
inn i staðinn, svo sem Suður-
Afrika. Er ófriðarástand víða í
Afríku. Togstreita er milli risa-
veldanna tveggja, þar sem kynt
er ófriðarbál með annarri óár-
an, sem þjáð hefur ættflokka
þá, er þar hafa búið eða fluttst
milli landsvæða allt frá því að
sögur hefjast.
Egyptar, Marokkomenn, Már-
ar, Nígeríu- og Zairemenn hétu
að beita vopnavaldi, til þess að
neyða ísraelsmenn til að skila
aftur þvi landi, sem þeir hafa
hernumið. Er þessi krafa studd
af flestum arabiskum þjóðum.
★ ★ ★
Skv. frásögn tímaritsins „Oil
World“ Nr. 19/XX frá 13. maí
1977, hefur rignt meira en i
meðallagi í Vestur- og Austur-
Evrópu, svo og í Rússlandi í
aprílmánuði.
Gróðursetning á plöntum er
enn á eftir áætlun sl. árs. Þann-
ig er plöntun á sólblómum hinn
9. maí sl. ekki lengra konin en
hinn .2. maí 1976, sem þá var
talin í seinna lagi á ferðinni.
Plantað hafði verið aóeins i 2.2
milljónir hektara eða 48% af
þvi, sem áætlað hafði verið, á
móti 3.2 milljónum hektara eða
71% fram til 3. mai 1976, sem
þá var með seinna móti. Plönt-
un sólblómanna tók mjög góð-
um framförum í vikunni, sem
endaði 9. maí.
Þessa viku var meira ræktun-
arland fyrir sólblóm tekið til
afnota en nokkru sinni fyrr,
eða 23.3 milljónir ha., svo heild-
in komst upp í 79.6 milljónir ha,
samanborið við 83.3 milljónir
ha. fram til 10. maí 1976.
Uppskera á maís, korni,
grænmeti, kartöflum, sykurróf-
um var mjög mismunandi eftir
landshlutum, sumstaóar góð, en
víða vantaði enn mikið á að
tekist hefði að halda áætlun um
landbúnaðarframleiðslu m.a.
vegna veðurfars.
Skyndileg hækkun varð á
fiskmjöli í aprílmánuði, eins og
fram kemur í veittum útflutn-
ingsleyfum viðskiptaráðuneyt-
isins siðari hluta aprílmánaðar.
Seldust þá upp nær allar birgð-
ir, sem til voru í landinu af
fiskmjöli.
Einnig tókst að selja fyrir-
fram með fyrirvara um fram-
leiðslu um 2.000 tonn af loðnu-
mjöli á $ 8, — pr. einingu cif á
hafnir i V-Evrópu, með afhend-
ingu í sumar með greiðanlegu
proteini upp í 68%.
Verksmiðjurnar greiða 10%
á skiptaverðið í stofnfjársjóð og
5,7% af útflutningsverði loðnu-
mjöls í útflutningssjóð.
★ ★ ★
Miklar sveiflur hafa orðið á
lýsisverði á þessu ári og verðið
hefur farið hækkandi eins og á
fiskmjölinu.
Verðbólga og verðbólguhugs-
unarháttur hefur almennt grip-
ið um sig með þjóðinni.
Fuelolía (svartolía), diesel-
olía, smurningsolíur, viðgerðar-
kostnaður, varahlutir í vélar og
hverskonar tæki hafa hækkað
mjög í verði innanlands og ut-
an.
Stórfé þarf til þess að bæta úr
þeirri hrörnun, sem orðið hefur
á síldarverksmiðjunum í land-
inu, vegna aflabrests á síldveið-
um, og koma verksmiðjunum i
nýtízku horf.
Loðnuveiðar að sumarlagi
hafa ekki heppnast nema á sl.
ári. Ailt er enn í óvissu um það,
hvort loðnuveiðarnar i sumar
verði svipaðar og sl. sumar 1976
eða bregðast eins og 1975.
Kolmunni og ef til vill fleiri
fisktegundir, sem lítt hafa ver-
ið veiddar hér við land til
þessa, kunna að geta bætt úr
skák.
Loðnunefnd kann að geta
lengt starfstíma verksmiðjanna
og bætt heildarafkomu loðnu-
flotans, sé henni veitt vald til
þess að ákveða löndunarhafnir
loðnuskipanna, svo sem gert
var ráð fyrir skv. frv. því, sem
lagt var fyrir haustþingið 1976,
en ekki fékkst afgreitt.
Nú virðist hilla undir bráða-
birgðalausn á verðbólguvand-
anum, svipað og oft áður.
Lengra virðist ekki vera unnt
að komast að sinni. Skylt er að
þakka öllum góðviljuðum
mönnum, sem styðja vilja að
skaplegri lausn vandans.
Getur það varla orkað tví-
mælis, að hyggilegra sé að taka
upp þau vinnubrögó í þessum
efnum, sem ríkisstjórnin, þjóð-
hagsstofnunin og Jónas Elías-
son, verkfr., og fleiri hafa lagt
áherslu á í málflutningi sínum
undanfarna daga, heldur en að
láta „kylfu ráða kasti“, sem oft
vill verða í hatrömmum, lang-
varandi deilum.
25. maí 1977.
Sv. Ben.