Morgunblaðið - 08.12.1978, Side 2

Morgunblaðið - 08.12.1978, Side 2
34 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 8. DESEMBER 1978 hefur í rauninni ekkert gildi í sjálfu sér. Hvað Pólland snertir, þá komum við út úr stríðinu með þá sannfæringu að öllu slíku þyrfti að gefa einhverja merk- ingu. Okkur nægði ekki að heil kynslóð hefði verið hetjur. Nauð- synlegt var að komast í nokkra fjarlægð frá því, bregðast gegn þessum rómantíska skilningi á hetjunni. Hetjurnar okkar voru ekki lengur samkvæmt hefðinni menntamenn heldur verka- maðurinn. Þetta viðhorf var strax gagnrýnivert. í Marmara- manninum hefi ég reynt að líta eins hlutlægt á málið sem mér var mögulegt, án þess að sleppa hinni gagnrýnu hlið á málinu. Blaðam: Hvað áttu við með „að líta hlutlægt á“? Wajda: Við getum kallað það vissa einfeldni. Blaðam: Hefur „einfeldni" þín blásið þér í brjóst raunveruleg- um atburðum? Wajda: Já. Atvikið með glóandi múrsteinana er satt. Ég hefi hitt mann, sem varð fyrir þessu. Þessi tegund skemmdar- verka var skiljanleg: verka- mennirnir vildu mótmæla aukn- um vinnuramma eða meiri vinnuhraða. Verkamaðurinn, sem varð fórnarlamb þessara atburða býr í Nowa Huta, og vinnur þar enn. En aðalpersónan í myndinni minni, Birkut, er samansett og á ekki eina fyrir- mynd. Blaðam: Aðalkvenhetjan á aftur á móti fyrirmynd — þig sjálfan ekki satt? Wajda: Heldurðu það? Blaðam: Hvers vegna að gera persónuna svona ákafa? Wajda: Það er önnur saga. Myndin hefur í rauninni tvö skaut, Birkut og hana. Saga Birkuts er sigtuð gegn um sögu kvenpersónunnar. Imyndaðu þér að söguna segi fimmtugur maður, þar sem hann situr í stólnum sínum við arininn. Þá verður allt efnið flatt. Ég varð að fá andstæðuna milli dagsins í dag og í gær. Þess vegna gat persónan, sem segir frá, ekki upplifað atburðina á sama hátt. Nauðsynlegt var að fá leik, þar sem andi leikarans svifi yfir vötnunum. Blaðam: Andstæðurnar eru augljósar, líka í stíl og myndum. Wajda: Að sjálfsögðu. Einn hluti kvikmyndarinnar er gerður í nútímastíl: gleiðhorn, kvik- myndavélin í höndunum o.s.frv. Aðrir hlutar eru kvikmyndaðir á hefðbundnari hátt, að ég ekki segi letilegar. Þessir tveir þættir koma á víxl. Úr því fengist var við tvöföld efnisatriði, þurfti líka tvöfaldan stíl. Blaðam: Þú hefur lýst því yfir að þetta sé þín persónulegasta mynd? Wajda: Á fleiri sviðum en einu. Mig hefur í fjöldamörg ár langað til að gera þessa kvik- mynd um Marmaramanninn ... Síðan hefi ég gert 10 eða 12 kvikmyndir, ég hefi gerst leik- stjóri í leikhúsi og ég hefi mikið lært. Það er þeirri miklu reynslu að þakka að ég þorði að gera tveggja og hálfs tíma langa kvikmynd. Lengi var ég að væflast með „sögulega" mynd. Mér var skipað í flokk. Allur heimurinn skipaði mér, með fegins andvarpi, á bekk sígildrar kvikmyndatöku. Kvikmynd er í raun myndataka af því sem umkringir okkur, en söguleg kvikmynd er andstæða þess. Marmaramaðurinn var af ann- arri ástæðu mjög mikilvæg mynd fyrir mig. Eftir fimm ára starf er önnur kynslóð kvik- myndagerðarmanna komin á hælana á manni. Þess vegna verður maður að þróast. Ef ég hefði haldið áfram að gera kvikmyndir um trega, um mína glötuðu æsku, þá væri ég nú öldungur. Ég vona að ég sé það ekki. i Marmaramaðurinn | ! hans Wajda sýndur j | vestan járntjalds j NÝJASTA kvikmynd hins fraega pólska kvikmyndagerðarmanns Andrzej Wajda, sem m.a. gerði myndina „Aska og demantar“, er nú I I komin vestur fyrir járntjald. öllum til hinnar mestu furðu. Byrjað er að sýna hana í Frakklandi. Myndin heitir Marmaramaðurinn og ferill hennar er óvenjulegur. I tilefni þess átti blaðamaður frá timaritinu Express viðtal við Andrzej Wajda í Varjsá, sem hér birtist í ísl. þýðingu. Einnig styttur útdráttur úr grein um myndina. í fyrsta lagi þykir það eitt merkilegt að slík mynd skuli yfirleitt hafa séð dagsins ljós í Póllandi, þar sem margar frægar söguhetjur, I allt frá Trotski til Stalins, hafa verið felldar í gleymsku. Fram að þessu hafa kvikmyndagerðarmenn austan járntjalds aldrei þorað að I ráðast á svo ósnertanlegt viðfangsefni sem opinbera fölsun á sögulegum staðreyndum. Wajda hefur þar ekki gert sig ánægðan með það eitt að gera pólitíska mynd en tekur sig til og þurrkar bókstaflega i út 30 ára opinbera söguskoðun í Póllandi. Og framleiðir myndina fyrir fé ríkisins. Þeir fáu útvöldu, sem höfðu fengið að sjá myndina í Póllandi, þar I | sem hún kom út í febrúarmánuði 1977, töluðu um hana sem meistaraverk. Jafnframt óttuðust þeir orðróm, sem gekk um að kvikmyndaeftirlitið væri á móti henni, krefðist þess að klippt væri úr I henni, bannaði útflutning á henni. Allt þar til myndin Marmaramaðurinn var allt í einu á dagskrá á kvikmyndahátíðinni í Cannes 1978, var beðið í algerri óvissu. Það jók á eftirvæntingu að þjóðarleiðtoginn Gierek hafði sjálfur er hann ávarpaði sjónvarps- I fréttamenn sem komnir voru vegna frumsýningar á Mourousi Circus, : látið í ljós þá skoðun sína að kvikmyndin „segði ekki sannleikann um sögu Póllands" og að „verkamenn hefðu gert sér þetta ljóst“, myndin | fengi mjög dræmar móttökur. Við eftirgrennslan kom í ljós, að Marmaramaðurinn var sýndur fyrir troðfullu húsi og að miðar gengu á svörtum markaði fyrir allt að tífalt verð. I Sagan fjallar um sovésku vinnuhetjuna. Hún segir frá ungri konu, sem hyggst ljúka kvikmyndanámi sínu með gerð fræðslumyndar og I • hefur í því skyni upplýsingaleit um hinn fullkomna verkamann sjötta i áratugarins, Birkut. I annan stað sýnir Wajda okkur afraksturinn af þessari leit, áróðurskvikmyndir, fréttabúta, viðtöl og vitni... Og mitt | í þessari sannleiksleit er svo myndastytta, hræðilegur afrakstur sósíalrealisma, sem felst í einhverju safnskoti, sem sögulegar leifar. Þar er kominn marmaramaðurinn Birkut. Smám saman verður maður vitni að sköpun Stakhanovs litla | (sósíalistísku vinnuhetjunnar), sem búin er til eins og þvottalögur, að i frádregnu þvottaefninu. j Methraði í múrsteinalagningu, ræður sigurvegarans, sýningarferð- | ir til góðs fordæmis. Fyrirmyndarverkamaðurinn þjónar málstaðn- I um, hinum góða málstað, málstað verkalýðsstéttarinnar. Glóðheitur múrsteinn, sem Birkut grípur um báðum höndum, bindur enda á frama þessarar alþýðustjörnu. Fallið er mikið ... Þessum tveimur söguþráðum er fléttað saman — sögu Birkuts og : sögu kvikmyndagerðarkonunnar — Wajda losar um sögufléttuna með | því að kvikmynda nútímann. Með því að fleyta sér á öldum sjötta og | sjöunda áratugarins túlkar hann um leið erfiðleikana við að gera i slíka kvikmynd. Þá lá við að Marmaramaðurinn yrði aldrei til. I Handritið var skrifað 1962, en kvikmyndin varð ekki til fyrr en 1976. Einn besti kvikmyndagerðarmaður heims þurfti að þrauka í 14 ár áður en hann sá viðfangsefni sitt verða að veruleika. Og þegar I kvikmyndinni var lokið, var það líklega fýrir einskæra heppni — lát ' menntamálaráðherrans Januszar Wilhelmi — að Marmaramaðurinn fékk brottfararleyfi til útlanda. Eftirlitið lét sér nægja að fara fram á . það að klippt yrði burtu eitt atriðið, þar sem sögukonan finnur í lokin gröf Birkuts í Gdansk. En hann hafði verið drepinn af hermanni í I uppreisn verkamanna 1970, eftir langa baráttu við að ná aftur fyrri i orðstír (hafði jafnvel verið í fangelsi). Fyrir persónuleg afskipti Edwards Giereks fékk Marmaramaðurinn brottfararleyfi, eftir mikla | baráttu. | L_____________________________________________________J Verkalýðshetjunni fagnað. Strandferðaskipin Hekla og Esja sigla reglulega til hafna víða um land og telur forstjóri Skipaútgerðarinnar að þau þyrftu að vera þr jú ef vel ætti að vera. Skipaútgerð ríkisins: Aukning vöruflutn- inga til Vestfjarða 78% fyrstu 9 mánuðina Skipaútgerð ríkisins gerði í byrjun síðasta árs nokkrar breytingar á tilhögun ferða skipa sinna út um land og er breytingin einkum fólgin í aukningu ferða á Vestfirði. Hins vegar fækkaði nokkuð ferðum á hafnir á Norðaustur landi og sagðist Guðmundur Einarsson forstjóri Skipaút- gerðarinnar hafa heyrt bæði gagnrýni og ánægjuraddir með þessar breytingar. — Eftir breytinguna eru nú farnar t.d. tvær ferðir á Isafjörð aðra vikuna, en ein ferð hina og þá er ein ferð frá Akureyri til Isafjarðar, en áður voru frá ísafirði ein ferð í viku í báðar áttir. Breytingin á Vestfjörðum kemur einkum til góða Isa- fjarðarsvæðinu og Patreksfirði, en höfnunum þar á milli er að nokkru sinnt með flutningi á bílum. Eftir breytingarnar hef- ur orðið mikil aukning á flutn- ingum og er t.d. 78% aukning á þeim til ísafjarðar fyrstu níu mánuði ársins og er hún mest síðustu mánuði þannig að í heildina virðast flutningar vaxa jafnvel þótt bílar anni að nokkru vöruflutningum á sumr- in. Þá taldi Guðmundur að bætt þjónusta vörumóttöku í Reykja- vík hefði einnig haft sitt að segja um aukningu í flutningi en útgerðin hefur tekið á leigu hluta af húsnæði því sem SIS hafði við höfnina í Reykjavík. Á hinn bóginn taldi Guðmundur að sú gagnrýni væri réttmæt, sem komið hefði frá íbúum á Norðausturlandi, t.d. á Raufarhöfn og Þórshöfn, um að breytingar á ferðatíðni hefðu komið niður á þessum stöðum. Hana þyrfti að taka til endur- skoðunar, en gallinn væri sá að Skipaútgerðin hefði ekki yfir að ráða nægilegu fjármagni til að gera þær breytingar sem hún teldi æskilegar og nefndi hann t.d. að í ráði væri að taka á leigu skip til að hægt yrði að fjölga ferðum, en Guðmundur kvað ekki vera endanlega gengið frá því enn. Framtíðarhugmyndin væri að 3 skip myndu halda uppi reglulegum ferðum þrisvar í viku til sem flestra hafna, en það mál væri allt á byrjunar- stigi. — Næsta skref er að huga að fjölgun ferða á hafnir á Norð- austurlandi og Austfjörðum jafnframt því sem við reynum líka að laga þjónustuna á Vestfjörðum, því hún er enn ekki komin í það horf sem æskilegt væri. Einnig má nefna að í undirbúningi er að taka upp nýtt farmgjaldakerfi, en það sem nú er í gangi er gamalt og nokkuð flókið, þannig að við erum að huga að einföldun þess. Verzlunarmenn á ísafirði sem Mbl. ræddi við sögðu að þjón- usta Skipaútgerðarinnar við ísafjörð væri nú betri á allan hátt en fyrr með hinum reglu- legu ferðum einu sinni og tvisvar í viku. Hefði einnig verið reynt að koma á ákveðinni hagræðingu t.d. með auknum flutningum í gámum. Því væri ekki að leyna að aukning flutn- inga hjá Ríkisskip kæmi að nokkru niður á bílaflutningum, en þó væri hér greinilega um magnaukningu að ræða einnig og á hitt mætti og benda að flutningur með skipum væri á vissan hátt öruggari og betur færi um varninginn að því er Ólafur B. Halldórsson á ísafirði sagði í samtali við Mbl. Endurminningar Kristjáns Nóa Kristjánssonar Davíðsson Bókfellsútgáfan hefur gefið út endurminningar Kristjáns Nóa Kristjánssonar eftir Erling Davíðsson og nefnist bókin Nói bátasmiður. Endurminningar þessar, sem eru 182 bls. að stærð, skiptast I nokkra kafla, sem segja dálítið um efni bókarinnar: Töku- barn á Kjaransstöðum, Vorvertíð á Fjallaskaga, Refurinn og rjúpan, Sendur til sjós, Smíðanám á Þingeyri, Til Norðurlands og svo í siglingar, Nýsköpunarbátar, o.s.frv. Á bókarkápu segir m.a., að höfuðpersóna bókarinnar sé fædd f Innri-Lambadal við Dýrafjörð 1896, „en siðari hluta ævinnar hefur hann átt heima á Akureyri og þar hefur hann smfðað bátana sína landskunnu, allt til sumarsins 1977.“ Kristján, eða Nói báta- smiður, hefur smfðað fleytur af ýmsum stærðum, allt frá jullum og skektum, árabátum, trillum og mótorbátum, upp f 140 tonna fiskiskip. „Þessir bátar og skip bera höfundi sínum það vitni, að hann sé dverghagur smiður, og að honum sé sú gáfa gefin við smíði báta, sem hvorki vcrður að fullu kennd né heldur lærð, en lystagyðj- an ein gefur eftirlætisbörnum sfnum í vöggugjöf.“

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.