Morgunblaðið - 02.12.1979, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 02.12.1979, Blaðsíða 12
44 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 2. DESEMBER 1979 Um þessar mundir er veriö aö sýna á Litla svidi Þjóöleikhússins leikrit eftir Nínu Björk Árnadóttur, Hvað sögöu englarnir? Er þad sjötta leikrit höfundar og hafa Leikfélag Reykja- víkur, Litla leikfélagiö og sjónvarpið fært upp verk henhar, en í fyrsta skipti er leikrit eftir Nínu nú hjá Þjóðleik- húsinu. Nína Björk hefur sent frá sér fimm Ijóöa- bækur og kom hin fyrsta út árið 1965. Leíklistargagnrýn- endur hafa veriö mjög ósammála um verkið Hvað sögöu englarnir? og má segja að það hafi fallið í hálfgrýttan jarðveg hjá þeim. Mbl. ræddi á dögunum við Nínu Björk um verkið, gagnrýnendur og leik- ritaskrif og var hún í upphafi spurð hvers vegna þetta efni hefði oröiö fyrir valinu hjá henni í verkinu Hvað sögðu englarnir? „Vegna þess aö vandamál Steins snertir mig, brennur á mér, er mér vel kunnugt," sagði Nína Björk. „Steinn kom fyrst til mín og sagöi mér allt, sem hann gat sagt mér. Sumar persónur hafa meira aö segja manni en aörar — eru mótaöri, opnari. Steinn er ekki orðinn mótaðri en hann er í leikritinu, hann hefur ýmislegt á hreinu eins og krakkar sem alast upp viö svona aöstæður eins og hann. Hann veit t.d., aö til þess er ætlast af honum aö hann breyti sér þannig aö hann veröi þægilegri viðfangs, en því neitar hann. Steinn er óvenjulegur eins og móöir hans. Reyndar er engin manneskja ven/uleg í þeim skiln- ingi. Ég hélt einu sinni aö ég þekkti bara sérkennilegt fólk, en þaö er ekki rétt. Þaö hefur bara allt fólk sérkenni, er óvenjulegt. Og ég býst við að ég sé næm fyrir því sérkennilega í fari mann- eskjunnar. Okkur hættir til aö setja fólk á bása. T.d. er móðir Steins lág- launamanneskja sem bylurinn hefur bugaö — hún er draum- lynd og Ijóöræn — hefur lesiö margt meðan hún hafði krafta og tækifæri til. Konur eins og hún eru yfirleitt settar á bás sem fremur tilfinningasnauöar og vitgrannar verur, sem eiga ekki að finna til í innihafdslausu puði sínu. Móöir Brynju á líka aö vera á sínum krystalsbás — ein hinna mörgu kvenna, sem vita ekki á hverju þær lifa. Hún finnur sárt til þess aö lífshægindin eru illa fengin, en hún er oröin óhæf til að finna maökana og tína þá burt eða rífa sig lausa. Hún hefur hallaö sér að flöskunni og er oröin dagdrykkjukona. Báöar mæðurnar eru kynferöislega kúgaöar — þær búa við gjörólík kjör, en hafa veriö lagöar ræki- lega til á þjónkunarbási karl- mannsins, eins og algengt er um konur af þessari kynslóö. Brynja er hins vegar ung og sterk og getur því rifiö sig burt frá maökagerinu og kannski á hún eftir að tína þá burt, en það veröur í öðru leikriti. Hún er ástfangin af Steini sem auövitað lendir inni, því þannig eru regl- urnar. En hvernig sem fer um Brynju veröur þetta alltaf stór þáttur í lífí hennar og kannski á hún eftir aö verja lífi sínu til að berjast gegn þessu vandamáli. Brynja á áreiðanlega eftir aö segja mér frá lífi sínu í fram- tíöinni. Ég held aö Sjöfn og Danni eigi líka eftir aö gera þaö. Þegar við skiljum við þau í leikhúsinu eru þau oröin hrædd viö básinn sem þeim er ætlaöur." Nína Björk Árnadóttir skáld „Verst hvað gagn- rýnendur ¦ ¦ ¦# ¦ ¦ tc vita litið um vinnubrögð í leikhúsi" Spjallaö við Nínu Björk Arnadóttur um verkiö „Hvaö sögðu englarnir" Verkiö sjálft ákveður leiöina „Mér verður tíðrætt um bása. Veistu, sumir vilja jafnvel setja listaverk á bás. Þaö er alveg voðalegt. Listaverk er alltaf sjálfstætt, eins og líf — líf barns. Og maöur verður að hlúa að því á sama hátt og að barni. Ef maöur leyfir verkinu sjálfu að ákveöa leiöina, hjálpar því áfram, en passar aö þaö fari aldrei út af þeirri leiö sem þaö sjálft vill fara — þá er það satt. Og sannleikur- inn kemur alltaf til skila og kemur alltaf mörgum viö." Allir bjarga sér Getur þú tjáö þig um hvaö þú vilt segja, er höfundur aö deila á lífsgæöakapphlaupiö, stétta- skiptingu og fleiri atriöi í þeim dúr? „Þetta er adeila sem oft hefur veriö fjallað um áður, en þessir hlutir breytast ekki — eru orönir svo sjálfsagðir aö þólitíkusarnir tala varla um þá fyrir kosningar — hema einstaka gjammarar — ég meina dómsmálin — þetta meö „smákrimmana" og þá stóru. Verðbólgan „grasserar" og sþillingin. ísland er eins og fanganýlenda. Hér bjarga allir sér eins og þeir geta, duldar tekjur veröa ýmsum lífsnauösyn og þeir sem hafa bestu aðstöð- una og eru slóttugastir sleppa best. Varöandi fangelsun sér allt heilbrigt fólk aö þaö eru til ótal aörar mannúölegri leiöir. Fólk eins og Katrín í leikritinu á aö fá aö njóta sín. Ég veit aö viö eigum fullt af ráögjöfum og félagsfræö- Ingum sem ættu aö fá aö njóta þekkingar sinnar og eldmóös og gera skurk í þessum málum." Mikil samvinna Hvernig er þetta leikrit unniö? Er þínu hlutverki lokið strax og handrit liggur fyrir eöa starfar þú meö leikhúsfólkinu meöan á æf- ingum stendur? „Þaö er misjafnt hvernig höf- undar og leikhúsfólk vill vinna og vinnur. I þessu tilfelli skrifaöi ég fyrst grind að leikritinu og sýndi Sveini Einarssyni. Hann benti mér á ýmis atriði sem ég gæti nýtt og spunnið út frá. Eg fór svona þrisvar sinnum til hans meö leikritiö áöur en þaö þótti nóg unniö frá minni hálfu til aö taka þaö. Þá fengum viö mánuö í forvinnu, ég, Stefán Baldursson leikstjóri og Þórunn S. Þorgríms- dóttir leikmyndateiknari. Leíkar- arnir voru mikið meö í þessari vinnu, sem fór aðallega fram kringum borö í kjallaranum. Við lásum mikiö ... efni sem teng- dist verkinu á einhvern hátt — skoöuöum myndir — fundum í sameiningu útfærsluleiö — ég bætti við senum og sýndi þeim og viö fjölluöum um þær og yflrleltt gekk þetta vel vegna þess, að allir voru áhugasamir og fannst þetta frjó og skemmtileg vinna. Þetta var í vor. Nú — ég þætti svo fáeinum atriðum viö í sumar og svo var æft á fullu í mánuö í haust. Ég var alltaf meö á æfingunum og við „snurfussuö- um" einstaka hluti alveg fram á síöustu stund. Þetta finnst mér góö vinnubrögö, en þau hljóta auövitaö að vera vonlaus nema allir séu samtaka." Hvað er framundan hjá þér, kemur næst leikrit eða Ijóöaþók? „Ég er meö uppköst að tveim- ur leikritum og þaö þriöja er svona aö byrja að ýta viö mér. Og Ijóöíð kom aftur til mín um daginn. Svo hefi ég nýlokiö viö þýöingu á Ijóöabók eftir dönsku skáldkonuna Vitu Andersen, „Tryghedsnarkomaner", eða f klóm öryggisins, ofsalega góö bók, „fríkuö" og sönn um leið," segir Nína Björk og er hrifin af bókinni. Er tjáningarform leikrits og Ijóös mjög frábrugöiö? Við hvort fellur þér betur aö kljást og hvort telur þú ná betur til fólks? „Bæöi formin eru dramatísk. Og knöpp, koma á óvart. Þetta er nú svona þaö sem ég held aö sé sameiginlegt meö þelm. í Ijóöi er alltaf ein tllfinning ríkjandi, hvort sem Ijóöiö er stutt eöa heill flokkur. Leikrit geymir oftast fólk sem hefur í sér marga þætti, hver einstök manneskja, og í sumum leikritum eru margar persónur." Nína Björk Árnadóttir stund- aöi nám í leiklistarskóla Leikfé- lags Reykjavíkur á árunum 1961 — 1964 og síðar dvaldi hún viö framhaldsnám í Danmörku, um tveggja ára skeiö 1973— 1975. Þar nam hún leikhúsfræöi viö Kaupmannahafnarháskóla, sótti m.a. tíma í „dramaturgi" hjá Henrik Lundgren, sem er leiklist- argagnrýnandi við „Information". Þá fylgdist hún meö störfum hjá „Det lille Teater" í Kaupmanna- höfn, sem er barnaleikhús og kvaðst hún hafa kynnst þar mjög skemmtilegum vinnuþrögöum þegar hún tók þátt í uppfærslum á bamaleikritum. í framhaldi af þessu er ekki óeölilegt aö spyrja Nínu Björk hvaöa kröfur henni finnist aö gera eigi til gagnrýn- enda er fjalla um leiklist og svaraði hún á þessa leið:________ Engin forskrift „Nú, þaö er auövitaö ekki hægt aö gefa forskrift eöa setja gagnrýnendur á þása. Ekki frek- ar en listaverkiö. En gagnrýni getur veriö listaverk út af fyrir sig. Við getum þara nefnt Sigurð Nordal, Tómas Guðmundsson, Magnús Ásgeirsson og Kristján Karlsson. í öllum þessum tilfell- um er um að ræða menn, sem eru líka skáld — og auk þess mjög ritleiknir. Maöur getur vissulega ekki ætlast til þess aö gagnrýnendur séu skáld, en maöur getur hins vegar vonaö og ætlast til — held ég — aö þeir séu vel skrifandi. Þeir, sem fást viö þessa iön núna, eru sæmi- lega skrifandi þegar best lætur, en oftast mjög bögulegir. I samþandi viö leiklistargagn- rýnendur finnst mér verst hvað þeir vita Iftið um vinnubrögð í leikhúsunum. M.a. þess vegna hafa þeir ekki möguleika á aö skrifa um sýningarnar í heild. Mér dettur í hug aö gagnrýnend- ur gætu fylgst meö uppsetningu t.d. eins leikverks á ári. Sömu menn þyrftu þá ekki endilega aö skrifa um þaö verk. Svo finnst mér, að blöðin ættu að kosta þessa menn út úr landinu einu sinni á ári til aö fylgjast meö í leikhúsunum þar og láta þá svo skrifa um feröina (þó ekki flug- feröina!) og um leiksýningarnar sem þeir uppliföu. Mér finnst fólkið sem vinnur í leikhúsunum eiga rétt á þessu. í þessu sambandi er gott að rifja upp pistil um þetta efni eftir Hermann Hesse: „Sennilega er hinn fæddi gagnrýnandi ennþá fágætari en hiö fædda skáld. Þá á ég viö gagnrýnanda, sem hefur ekki aöeins aö vegarnesti iöjusemi og lærdóm, áhuga og dugnaö, né lætur hann leiöast af andlegri fylgispekt, hégómagimi eöa ill- kvittni, en hefur hlotið náðargáfu, meöfædda skerpu hugans og hæfni til skýrgreiningar og lætur stjórnast af menningarlegri ábyrgöartilfinningu. Vitanlega getur viökomandi haft ýmis persónueinkenni sem prýöa eöa skrumskæla þessa gáfu hans; hann er oft ýmist jákvæður eöa meinfýsinn, and- lega slappur eöa hóglátur, rusta- fenginn eða fáoröur, hann á ýmist til aö hlúa aö þessari gáfu sinni eöa sóa henni gegndarlítiö. En hann mun alltaf standa fram- ar handverksmönnunum í iðn- ínni, hinum skóluðu. Hann hefur hlotiö náöargáfu sköpunarinnar." Hvaö með viötökurnar, ertu ánægö meö þær og aðsókn? „Já, ég er mjög ánægö meö vitökumar. Varð þaö strax eftir generalprufuna og svo frumsýn- inguna vegna þess, aö fólk, sem ég tek mark á, var hrifiö af sýningunni — og svo eru viötök- ur leikhúsgestanna líka alveg skínandi. Einn mjög næmur og fróöur leikhúsmaður kom á bak viö eftir generalprufuna meö stjörnur í augum og sagöi: Þetta er gott verk, en bætti svo viö: Svakalega á þetta eftir aö gera gagnrýnend- urna ringlaöa."

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.