Morgunblaðið - 20.11.1982, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 20. NÓVEMBER 1982
Friður og foringja-
skipti í stórveldi
eftir Ragnhildi
Helgadóttur
Leiðtogaskiptin í Sovétríkjunum
eru mikil tíðindi, einnig fyrir okkur
á íslandi, og er það þó svo, að enginn
veit með vissu á þessari stundu,
hvort og á hvaða hátt þau muni leiða
til stefnubreytingar í þessu risa-
veldi. Það er út af fyrir sig verðugt
umhugsunarefni, að leiðtogaskiptin
urðu ekki eftir almennar kosningar,
þar sem barizt var um fylgi kjós-
enda með stefnuskrár og megin-
hugsjónir að vopni. Slíkar kosn-
ingar, sem þykja sjálfsógð mann-
réttindi í okkar hluta heims, eru
ekki tíðkaðar í Sovétríkjunum, — og
því miður ekki nema í nokkrum
hluta heimsins. Það er einnig til at-
hugunar, að það torveldar skilning á
því, sem í raun er að gerast hjá
valdamönnum austantjalds, að þeir
láta líta svo út, sem þeir séu sam-
mála um öll meginmál. Er það vafa-
laust afleiðing þess, að þar er ekki
nema einn stjórnmálaflokkur og
opinberar deilur, sem máli skipta
um þjóðmál, virðast taldar svo
truflandi, að þær megi ekki leyfa.
Þessar staðreyndir um stjórnmála-
lífið í Sovétríkjunum er að sönnu
gott og raunar nauðsynlegt að
leggja á minnið og leiðtogaskiptin
minna á þær. En fleira er það, sem
við á íslandi ættum að leiða hugann
að.
Á þeim 18 árum, sem Brezhnev
hafði æðstu völd í landi sínu, héldu
stimpingar Sovétríkjanna og Vest-
urlanda áfram. Sovétríkin náðu um-
talsverðum árangri í viðleitni til að
treysta sig í heimsveldissessinum.
Þetta varð ef til vill fyrst og fremst
vegna þess, að almennur hernað-
arstyrkur þeirra var stóraukinn og
hefði einu sinni verið sagt í íslensku
„Fyrra atriðið, hinn
aukni herstyrkur, sann-
ast á höfunum kringum
ísland, og er þeim, sem
láta sig íslensk örygg-
ismál varöa, sífellt
áhyggjuefni. Hann
skiptir okkur einnig
máli beinlínis með öðr-
um hætti, því að við
hljótum sem fullvalda
þjóð og ábyrgur aðili í
samfélagi þjóðanna að
vilja leggja okkar skerf
af mörkum til að tryggja
frið.
Ragnhildur Helgadóttir
dagblöðunum, að Sovétríkin „þætt-
ust nú báðum fótum í jötu standa" á
því sviði. í öðru lagi náðu Sovétríkin
á valdaárum Brezhnevs tangarhaldi
á nokkrum Afríkuríkjum, Angóla,
Eþíópíu og Mosambique, og treystu
þar meö stöðu sína i þeim heims-
hluta til stórra muna.
Fyrra atriðið, hinn aukni her-
styrkur, sannast á höfunum kring-
um ísland, og er þeim, sem láta sig
íslensk öryggismál varða, sífellt
áhyggjuefni. Hann skiptir okkur
einnig máli beinlínis með öðrum
hætti, því að við hljótum sem full-
valda þjóð og ábyrgur aðili í samfé-
lagi þjóðanna að vilja leggja okkar
skerf af mörkum til að tryggja frið.
Það höfum við m.a. gert með samn-
ingum okkar um varnarsamstarf
vestrænna þjóða og þátttöku í því.
Það verður ekki gert nema með
samningum, sem treysta má. Friður
sem innsiglaður er með gagnkvæm-
um tilslökunum og sem eru í ein-
lægni gerðar, gerir síðan kleift að
draga úr vígbúnaðinum og beina
kröfunum að heillavænlegri verk-
efnum. En vissulega verður ekkert
slíkt innsigli sett á friðinn í heiminn
með einhliöa aðgerðum á Vestur-
löndum, því að samningar fela í sér,
að báðir eða allir aðilar, sem hlut
eiga að máli, standi að þeim.
Heimsfrettir benda til þess nú,
þessa dagana, að ráðamenn stór-
velda hafi í huga að grípa tækifæri,
sem ef til vill er að skapast til að
koma afvopnunarviðræðum og þar
með raunverulegum friðarviðræð-
um á nýtt skrið.
Það eru jákvæðar fréttir, en því
miður er mikil óvissa um, hvort
mikil von er um árangur. Það kemur
í ljós, áður en langt um líður.
Reynslan sýnir að til þess þar al-
gjöra stefnubreytingu í Sovétríkj-
unura.
Sjálfstæðisflokkurinn —
flokkur framfara og jafnréttis
eftir Esther
Guðmundsdóttur,
þjóðfél agsfræðing
Prófkjör Sjálfstæðismanna í
Reykjavík er nú á næsta leyti.
Þegar þetta er skrifað er endan-
legur framboðslisti ekki kominn
fram og hlutfall karla og kvenna
því ekki ljóst. Fimm konur til-
kynntu kjörnefnd að þær myndu
gefa kost á sér til prófkjörs og er
ég ein af þeim.
Ég gef kost á mér í þetta próf-
kjör fyrst og fremst vegna þess að
ég hef áhuga á stjórnmálum og er
engan veginn sama um hver
stjórnar þessu landi. Það er mitt
álit að aðeins einn flokkur geti
breytt til betri vegar því ófremd-
arástandi sem nú ríkir í efna-
hagsmálum þjóðarinnar — og það
er Sjálfstæðisflokkurinn. En hann
getur það ekki nema að fá meiri-
hluta í næstu Alþingiskosningum,
sitja einn að ríkisstjórn og standa
og falla með aðgerðum sínum.
Önnur ástæðan fyrir framboði
mínu er sú að ég er kona. Ég hef
sem formaður Kvenréttindafélags
Islands hvatt konur til að vera
virkari í stjórnmálastarfi; fara í
prófkjör og taka sæti á framboðs-
listum stjórnmálaflokkanna. Ég
ákvað því að sitja ekki við orðin
tóm og fara sjálf í prófkjör í þeim
flokki sem ég hef verið flokks-
bundin í mörg ár — Sjálfstæðis-
flokknum. Með því að fara í þetta
prófkjör vil ég leggja mitt af
mörkum að Sjálfstæðisflokkurinn
nái meirihluta á Alþingi í næstu
kosningum. Þá er ég tilbúin að
axla þá ábyrgð sem fylgir stjórn-
málastarfi og vinna að einlægni
fyrir Sjálfstæðisflokkinn.
Konur eru helmingur þjóðar-
innar — það er því réttmæt krafa
að þær fái að vera með í ellri
ákvarðanatöku, koma skoðunum
sínum á framfæri og hafa áhrif á
mótun samfélagsins til jafns við
karla.
Það kerfi sem viðgengist hefur
við val fólks á framboðslista
stjórnmálaflokkanna í undanförn-
um kosningum er svonefnt einnar
konu kerfi, þ.e. aðeins ein kona er
í nokkurn veginn öruggu sæti í
hópi karlanna. Það er ákveðið að
sameinast um þessa einu konu,
svona til að sýna tegundina. Með-
an þetta kerfi ríkir fjölgar konum
ekki á þingi eða í sveitarstjórnum.
Nauðsynlegt er að margar konur
komi fram á sjónarsviðið, gefi
kost á sér til þátttöku í prófkjöri
og/eða taki sæti á framboðslist-
um. Ég held að konur séu löngu
orðnar þreyttar á því að vera
skrautfjaðrir og atkvæðasmalar á
framboðslistum stjórnmálaflokk-
anna.
Árdís Þórðardóttir rekstrar-
hagfræðingur segir í ágætri grein
er birtist í Mbl. 10. nóv. sl.: „Þetta
er ekki spurning um að kjósa konu
af því hún er kona — þetta er
spurningin um nauðsyn þess að
gegna kalli tímans.“
Aðeins 3 konur en 57 karlar
sitja nú á Alþingi. Þetta hlutfall
hefur haldist síðan eftir kosn-
ingarnar 1971 og er löngu kominn
tími til að breyta þessu. Þá er rétt
að benda á, að þessar 3 konur sem
nú sitja á þingi eru allar lands-
kjörnar en ekki kjördæmakjörnar
„Konur eru helmingur
þjódarinnar — það er því
rættmæt krafa að þær fái
að vera með í allri ákvarð-
anatöku, koma skoðunum
sínum á framfæri og hafa
áhrif á mótun samfélags-
ins til jafns við karla.“
og aðeins 3 af þeim 12 konum sem
setið hafa á löggjafarþingi íslend-
inga (frá því konur fengu kosn-
ingarétt og kjörgengi 1915) hafa
verið kjördæmakosnar. Þetta sýn-
ir svart á hvítu að konur hafa ekki
verið í öruggum sætum á fram-
boðslistum. Annað athyglisvert er
það, að aðeins eín kona hefur kom-
ið úr kjördæmi utan höfuðborg-
arsvæðisins.
Þegar framboðslistar við Al-
þingiskosningar eru skoðaðir þá
skipuðu konur á árunum
1959—1971 142 sæti af 680 sætum
á framboðslistunum eða tæp 21%
og á árunum 1974—1979 skipuðu
þær 361 sæti af 1.479 eða rúm
24%. Þá kemur líka í ljós, að þær
skipuðu í miklum meirihluta upp-
fyllingarsæti, þ.e. sæti sem hvorki
veitti þeim rétt til setu á Alþingi
né varamannasæti.
Margrét S. Einarsdóttir, for-
maður Landssambands sjálfstæð-
iskvenna, segir í viðtali við
Gangskör í Mbl. 13. nóv. sl.: „Það
hvort konur skipa öruggt sæti á
framboðslistum flokksins fyrir
næstu Alþingiskosningar getur
haft afdrifaríkar afleiðingar um
stöðu flokksins að kosningum
ioknum. Sjálfstæðisflokkurinn
verður að sýna í verki að hann sé
flokkur framfara, frelsis og jafn-
réttis.“
Ég vil taka undir þessi orð
Margrétar og hvetja alla þá sem
taka þátt í prófkjörum Sjálfstæð-
isflokksins að kjósa fleiri en eina
konu í örugg sæti á framboðslist-
um og leggja þannig sitt að mörk-
um að sigurlíkur Sjálfstæðis-
flokksins verði meiri í næstu Al-
þingiskosningum.
Það sýndi sig í sveitarstjórnar-
kosningunum sl. vor að konur eru
reiðubúnar að gegna ábyrgðar-
stöðum innan stjórnmálaflokk-
anna. í kaupstöðum landsins, sem
eru 22, eru konur nú tæp 20%
sveitarstjórnarmanna og aðeins 3
Esther Guðmundsdóttir
kaupstaðir hafa kvenmannslausa
bæjarstjórn. Konur í borgarstjórn
Reykjavíkur eru 8 eða 38% borg-
arstjórnarmanna og er það hæsta
hlutfall kvenna í bæjarstjórnum
hér á landi. Sigur Sjálfstæðis-
flokksins í Reykjavík sl. vor er
ekki síst að þakka þeim frábæru
konum sem voru framarlega á
framboðslista flokksins.
Það er von mín að þarna hafi
flokkurinn aðeins tekið eitt skref,
annað mun stærra verði stigið
núna og fjöldi kvenna í öruggum
sætum á framboðslista Sjálfstæð-
isflokksins við næstu Alþingis-
kosningar verði enn meiri.
Kjósum fleiri hæfar konur á þing.
Köstudaginn 29. október tók til ataria ný tatahreinsun aó Mánagötu 23 í Grinda-
vík. Systurnar Alda og Berglind Demusdætur eru eigendur hreinsunarinnar, sem
heitir Osk sf. A meófylgjandi mynd sjást þ*r systur og hluti af tækjakosti
fyrirtækisins. I.jósm. Ólafur Rúnar.
„Ekkert eins flókiö
og einfaldleikinn“
„Hvað er Ijóðlist? Það má ef til
vill segja að Ijóðlistin sé barátta við
heimsku hliðarnar á hversdagsleik-
anum, svo sem endurtekninguna,
Ijóðlistin er líka hreinsun og endur-
sköpun á tungumálinu, Ijóðlist er
skyld ræktun í túnjaðri, maður er
bæði að brjóta nýtt land, er i nýrækt
en jafnframt má maður ekki láta
gamla kartöflugarðinn sinn fara í
órækt. Ef maöur hinsvegar ræðst á
berar klappirnar getur liðið nokkur
tími áður en maður getur farið að
taka upp eða gera ráð fyrir upp-
skeru.“
Það er Sigurður Pálsson sem
hér lýsir ljóðlistinni, en um þessar
mundir er að koma út hjá bóka-
útgáfunni Iðunni þriðja ljóðabók
hans „Ljóð vega gerð“. Áður hafa
komið út bækurnar „Ljóð vega
salt“ 1975 og „Ljóð vega menn“
Siguröur Pálsson
gefur úr þriðju
ljóðabók sína
„Ljóð vega gerð“
1980. „Það má segja að þessar
þrjár bækur séu tengdar, í hverri
bók eru ljóðaflokkar sem fljótt á
litið eru tiltölulega ólíkir innbyrð-
is, og í hverri bók eru atrennur
gerðar að áþekkum hlutum á nýj-
an hátt, meðal annars að ljóðlist-
inni sjálfri. En eitt af aðalvið-
fangsefnum ljóðlistarinnar er ein-
mitt ljóðlistin sjálf, en það kemur
þó engan veginn í veg fyrir að
hægt sé að segja eitthvað um aðra
hluti um leið, þvert á móti.
„Þetta er þriðja og siðasta bókin
í þessum flokki, og eins og áður
sagði eru svipaðir flokkar innan
hverrar bókar, í öllum bókunum er
t.d. ljóðaflokkur um ákveðnar göt-
ur í París, ný gata í hverri bók, því
ég hef flutt mig um set. í þessari
bók minni er einn ljóðaflokkur
sem heitir Rue Dombasle en þar
bjó ég þangað til í vor og bý þar ef
til vill að hluta til enn. Fyrsta gat-
an sem ég orti um var Gata meist-
ara Alberts, en sá ljóðaflokkur var
í fyrstu bók minni. Upphaflega
var þetta einhver tilraun til að
finna skáldskap í sínu hversdags-
lega umhverfi. Ég var á því tíma-
bili kominn út í mjög flókna hluti
bæði í námi og eins í ljóðlistinni.
Þetta byrjaði eins og nokkurs kon-
ar tilraun, ég reyndi að „improvis-
era“ svona líkt og hljóðfæraleik-