Morgunblaðið - 22.12.1982, Qupperneq 1

Miðvikudagur 22. desember. Bls. 33 -64.
Paul Thorez rithöfundur,
rúmlega fertugur sonur Maur-
ice Thorez aðalritara Komm-
únistaflokks Frakklands á ár-
unum 1930—64 og konu hans
Jeannette Thorez Veermersch,
hefur nýlega gefið út endur-
minningar sínar frá æskuár-
unum. Bókin ber nafnið Les
Enfants Modéle, Fyrirmyndar-
börnin. Tímaritið LExpress
birti fyrir skömmu (29. okt.
1982) nokkrar glefsur úr bók
Paul Thores — Tiltrú mín hrundi í
rúst 1956.
Maurice Thores — Lagði nidur fyrir
sér tjónið, sem hlotist hafði af „per-
sónudýrkuninni" og „Stalínstíman-
um“.
inni ásamt viðtali við höfund-
inn. Fjallar bókin meðal ann-
ars um veru hans nokkur sum-
ur í sumarbúðum í Sovét-
ríkjunum fyrir börn háttsettra
manna í kerfinu og forustu-
manna kommúnistaflokka í
öðrum löndum. Hann dvaldi
m.a. í Artek við Svartahaf og
lýsir hann í bókinni daglegu
lífi í búðunum. Hér fer á eftir
smákafli úr bókinni ásamt við-
talinu við höfundinn.
Paul Thores með tveimur vinkonum sínum á Jalta 1952.
Fréttin um fall Beria
Morgun einn í júlí 1953 kom
einn af umsjónarmönnum búð-
anna til okkar um morgunverðar-
leytið, greinilega mjög miður sín.
Hann lét fallast niður á stól í öng-
um sínum. „Beria er svikari,"
stundi hann upp.
Það var enginn efi á sannleiks-
gildi fréttarinnar, því að hana
hafði hann beint úr Moskvuút-
varpinu. Sendistöðin í búðunum,
sem alltaf var dálítið á eftir með
sínar fréttir, staðfesti fregnina
von bráðar gegnum hátalara.
Beria, sem við hugðum kvöldið
áður vera vopnabróður Stalíns!
Beria, sem hafði verið í varnar-
málanefndinni, þessum innsta
hring mikilsvirtustu stjórnenda
ríkisins og höfuðsmiða sigursins
yfir Þriðja ríkinu!
Okkur datt síst í hug að Beria,
sjálfur foringi leynilögreglunnar,
maðurinn sem framkvæmt hafði
þau mykraverk er foringinn mikli
fyrirskipaði, hefði orðið undir í
valdabaráttunni sem hófst við
dauða Stalíns, fordæmdur af sam-
herjum sem ákveðið höfðu að losa
sig við voldugan keppinaut.
Fólk var furðu lostið. Við stóð-
um orðlaus gagnvart kænsku
óvinanna, sem hafði tekist einu
sinni enn að læða njósnara sínum
inn í sjálfa miðnefnd kommún-
istaflokksins. Allar varúðarráð-
stafanirnar urðu nú skyndilega
'réttlætanlegar.
Næstu daga enduðu allar sam-
ræður á sömu ályktuninni: Sigrar
sósíalismans leyfðu ekki að sofið
væri á verðinum, því að heims-
valdasinnar voru til alls vísir.
Ég var í búðum nr. 3 þegar þetta
gerðist; og eins og alls staðar í
Sovétríkjunum varð ekki þverfót-
að þarna fyrir olíumálverkum af
hinum ástsælu leiðtogum þjóðar-
innar. Þau blöstu við í stjórn-
arskrifstofu búðanna, á göngum í
skálunum og jafnvel á aðalgang-
stígnum, þar sem þau mynduðu
eins konar heiðursröð eftir
mannvirðingum út frá hægri hönd
Stalíns: Malenkoff, Molotoff, síðan
Beria og hinir.
Fyrir hádegi þennan sama dag
höfðu allar myndir af Beria verið
fjarlægðar.
En Beria var einnig á ýmsum
hópmyndum ásamt öðrum leiðtog-
um, myndum sem teknar höfðu
verið á síðasta flokksþingi, þ.e.
fyrir dauða Stalíns, eða á myndum
frá nýliðinni Fyrsta maí hátíð.
Þessar myndir höfðu ekki verið
teknar niður. í stað þess hafði
ókunn hönd látið sér nægja að
skafa myndina af Beria burtu með
hníf. Á miðri myndinni bak við
glerið var eyða, sem fólki var ekki
ætlað að sjá, tóm sem ekki var til.
Ég var á 13. ári og fáránleikinn
við þetta athæfi kom mér til að
brosa þrátt fyrir alvöru málsins.
Þarna birtist hin heilaga einfeldni
rússnesku þjóðarinnar á heldur
óbjörgulegan hátt. Annars vissi ég
að fölsun myndefnis er daglegt
brauð, hún viðgengst þarna sí og
æ.
Kommúnistaflokkur Frakk-
lands er heldur enginn eftirbátur í
þess háttar stússi. Þannig mátti í
fyrstu útgáfu bókarinnar Synir
fólksins, sem birtist 1937, sjá
mynd af Marcel Gillon, ritara
framkvæmdanefndar flokksins,
milli Duclos og föður míns.
Árið 1941 var Gillon drepinn af
andspyrnuhreyfingunni vegna
samstarfs hans við Þjóðverja.
í útgáfu bókarinnar frá 1949
hafði ekki verið leituð uppi ný
mynd, þar sem Gillon var ekki
nærstaddur, heldur var gamla
myndin löguð til, og bang! Gillon
var horfinn og faðir minn kominn
upp að hliðinni á Duclos.
Ég held að þarna sé ekki ein-
ungis um vinnuhagræðingu að
ræða. Það að skafa eða klippa
burtu mynd er ákaflega táknræn
athöfn og dæmigerð fyrir aðferðir
kommúnista við að gleyma. Hér er
ekki verið að setja svikara niður á
sinn rétta stað í sögunni, né af-
neita þeim atburðum sem hann
var hluti af, því að þeir eru
minnisvarðar glæstrar fortíðar.
Hér er um það að ræða að afmá
mynd einstaklings og allar minn-
ingar um tilveru hans. Hann á
ekki að skilja eftir sig eitt einasta
spor, af þeirri einföldu ástæðu, að
hann var aldrei til.
Merkilegast við þessa kjánalegu
fölsun, sem ég sá með eigin augum
í Artek, var það, að hún kom eins
og af sjálfu sér. Hún gerðist án
nokkurrar skipunar að ofan og all-
ir litu á hana sem sjálfsagðan
hlut.
Svona gengur það
til í lífinu
Viðtal við Paul Thorez
Blaðam. Þegar maður les verk
yðar, gæti virst sem þér hafið ver-
ið þjakaður af því í æsku að bera
nafnið Thorez.
Paul Thorez: Ég tók að líta á mig
sem tvígengil. í Frakklandi hugs-
aði Paul ekkert um Sovétríkin, en
þegar Pavlik var í leyfi eystra,
endaði hann á því að gleyma
tengslum sínum við Frakkland. í
Artek var hið félagslega umhverfi
ekkert vandamál, en hér var ég þó
aldrei eins og heima hjá mér. Ég
kunni illa við mig í skóla, i hinu
borgaralega umhverfi, sem ég var
þó á vissan hátt orðinn samdauna.
1 samanburði við frændur mína
naut ég ýmissa forréttinda. Þeir
urðu að byrja að vinna fyrir sér
strax eftir barnaskólann, en ég
hélt áfram námi. Milli skólans og
heimilis okkar var óbrúandi gjá.
Það var óhugsandi að ég mætti fá
vini í heimsókn. Mér var meinað
að lifa eins og venjulegur æsku-
maður.
Blaðam. Var árið 1956 ekki
hræðilegur tími fyrir yður?
Paul Thorez: Þá virtist leyni-
skýrsla Krústsévs um glæpi Stal-
íns, Póllandsmálið í október, síðan
uppreisnin í Ungverjalandi. Tiltrú
mín hrundi í rúst og tvískinnung-
urinn og óheilindin höfðu hrikaleg
áhrif á mig.
Blaðam. Varð þetta til að magna
klofninginn í sálarlífi yðar?
Paul Thorez: Ég gekk með
sjálfsmorðsþanka eins og svo
margt ungt fólk af minni kynslóð,
þegar það sá djörfustu vonir sínar
bresta. Öll sund lokuðust, engu
virtist hægt að bjarga. Við slíkar
aðstæður kaus maður helst að
leggja árar í bát.
Blaðam. Hvernig fóruð þér að
því að lækna klofninginn í sálar-
lífi yðar?
Paul Thorez: Hvorki með því að
steypa mér út í pólitíska baráttu
né með því að ganga Sovétríkjun-
um á hönd, né heldur með því að
SJÁ NÆSTU SjÐU