Morgunblaðið - 22.12.1982, Blaðsíða 2

34
flýja á náðir háskólans. Ég var
snjall í bókmenntum, en ég hætti
skyndilega að búa mig undir nám
við kennaraháskóla. Háskóli var í
mínum augum hræðilega vélræn
stofnun, sem ég vildi ekki ánetj-
ast. Ég var fullur uppreisnar og
tók að lifa sem utangarðsmaður,
umgekkst fólk sem mig langaði til
að kynnast og las bækur sem mér
þóttu nýstárlegar, en hélt samt
áfram að taka þátt í lífi fjölskyld-
unnar. Þegar ég fór með foreldr-
um mínum til Sovétríkjanna, lét
ég mínar raunverulegu tilfinn-
ingar liggja í láginni.
Blaöam. Hvers minnist þér helst
frá þessum árum?
Paul Thorez: Þetta voru löng og
erfið ár. En þrátt fyrir allt átti
lífið sína töfra; og ef hringiða lífs-
ins bjó yfir seiðmagni, var það þá
ekki vegna þess, að þar var sann-
leikann að finna, en ekki í hug-
myndafræðinni? Ég fór að elska
lífið eins og það var.
Blaðam. Þér virðist hafa dáðst
mjög að föður yðar. Hvað í fari
hans heillaði yður?
Paul Torez: Framar öðru var það
ljóminn sem stafaði af honum sem
stjórnmálamanni, er hreif mig
sem barn og fékk mig til að taka
þátt í persónudýrkuninni. Seinna
heillaðist ég af áhuga, þekkingu og
víðfeðmi þessa mikla lestrarhests:
stjörnufræði, jarðfræði, sagn-
fræði, þýskar bókmenntir og lat-
ína, en hana byrjaði hann að læra
kominn yfir fimmtugt.
Blaðam. Var rætt um Stalín
heima hjá yður?
Paul Thorez: Mjög sjaldan. Hann
var samt á einhvern hátt sínálæg-
ur, en eins og Jahve hjá Gyðing-
um, var ekkert um hann talað.
Blaðam. Rædduð þér um stjórn-
mál?
Paul Thorez: Mjög lítið við föður
minn, en oft við móður mína.
Einkum á árunum 1956 og 1957,
stundum heilu næturnar. Þér get-
ið ímyndað yður hve erfitt það er
að vera í grundvallaratriðum á
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 22. DESEMBER 1982
Bería — Njósnari óvinanna í sjálfri Stalín — Hann var á einhvern hátt
Miðnefnd kommúnistaflokksins. sínálægur.
Marchais — Persónugervingur aft-
urfararinnar.
öndverðum meiði við móður sem
maður dáir en veit þó að hefur
rangt fyrir sér.
Blaðam. Hvers vegna talið þér
um móður yðar sem „félaga
Jeannette"?
Paul Thorez: Af viðkvæmni og
mildri hæðni. Mér þykir ákaflega
vænt um Mammí, en mjög oft
kemur hún fram sem „félagi
Jeannette", að því getur hún ekki
gert.
Blaðam. I bók yðar minnist þér á
ummæli sem faðir yðar lét falla
nokkrum mánuðum áður en hann
lést 1964: „Því lengri tími sem líð-
ur, því meira finnst mér til um
tjónið sem búið er að vinna." Gæt-
uð þér skýrt nánar við hvað hann
átti?
Paul Thorez: Samtalið átti sér
stað hálfu öðru ári áður en hann
dó. Ég var í Aix og hann var einn-
ig staddur í Suður-Frakklandi sér
til hvíldar. Þetta var tilvalinn tími
til að hittast. Við töluðum um alla
heima og geima. Stjórnmál voru
mér ekki lengur hugleikin. Við
ræddum um gang sögunnar, sem
ekki var eins glæsilegur og menn
höfðu vonað. Faðir minn efaðist
ekki eitt andartak um að málstað-
urinn mundi sigra, en hann viður-
kenndi að fleiri ljón væru á vegin-
um en búist hafði verið við. Hann
Iagði einnig niður fyrir sér tjónið
sem hlotist hafði af „persónudýrk-
uninni" og „stalínstímanum". Fað-
ir minn dó mánuði eftir að hann
lét af störfum sem aðalritari og
tók við stöðu sem formaður í
flokknum, en hún hafði verið búin
til sérstaklega fyrir hann. Hann
vildi losna undan álaginu sem
starfinu var samfara til að geta
helgað sig rannsóknumá marx-
ismanum og alþjóðahreyfingu
kommúnista. Hann áleit að með
því að leggja frönsk stjórnmál á
hilluna gæti hann stuðlað að því
að draga úr spennunni milli Sov-
étríkjanna og Kína.
Blaðam. Hvenær sögðu þér að
fullu skilið við tálvonir yðar?
Paul Thorez: Það gerðist 21. ág-
úst 1968, þegar sovézkir skriðdrek-
ar réðust inn í Tékkóslóvakíu. Ég
trúi á vorið í Prag og sósíalisma
með mannlegu yfirbragði. Þegar
sú hreyfing var brotin á bak aftur
missti ég endanlega trúna á hug-
sjón kommúnismans.
Blaðam. Teljið þér að þróunin í
Tékkóslóvakíu og Póllandi hefði
getað farið fram á friðsamlegri
hátt?
Paul Thorez. Ég held að málin
hefðu tæpast getað þróast með
öðrum hætti. Kefið hlýtur að enda
í sprengingu. Það getur ekki tekist
á við innri mótsagnir á friðsam-
legan hátt. Kerfið er Sannleikur-
inn og Sagan, annað er einungis
klækir stéttaróvinarins og
skemmdarstarfsemi ...
Blaðam. Börn önnu Pauker,
fyrrverandi valdhafa í Rúmeníu,
búa í ísrael. Þar er nú einnig
barnabarn Trotskys að stúdera
Talmúd-ritin. Er kommúnisminn
einnig orðinn yður framandi?
Paul Thorez: Dóttir Stalíns og
barnabörn búa í Bandaríkjun-
um ...
Blaðam. Er það ekki vitnisburð-
ur um mikinn sögulegan ósigur,
þegar afkomendur hinna miklu
frumherja kommúnismans bregð-
ast þannig við örlögum sínum?
Paul. Thorez: Þau sem þér
minntust á lifðu í innsta hring
kerfisins. Það sem þau sáu varð til
þess að þau gátu ekki orðið venju-
legir borgarar. Þau hlutu að fara
burtu og móta líf sitt að nýju.
Blaðam. Frá dögum föður yðar
til formannsára Georges Marchais
hefur Kommúnistaflokkur
Frakklands orðið fyrir geigvæn-
legu fylgistapi. Á hvern hátt eru
þessir tveir leiðtogar ímynd
þróunarinnar?
Paul Thorez. Ég er mjög sleginn
yfir þessari þróun, engu síður en
móðir mín, en auðvitað ekki af
sömu ástæðum. Ég held að
Marchais eigi ekki sök á afturför-
inni sem við öllum blasir, hann er
aðeins persónugervingur hennar.
Ég held að hrörnunin stafi af
innri breytingum þjóðfélagsins og
verkalýðsstéttarinnar. Hún hefur
þokast nær millistéttinni. Raun-
veruleg örbirgð verkafólks er ekki
lengur fyrir hendi og andi stéttar-
innar hefur breyst. Verkamenn nú
á dögum eru ekki lengur galeiðu-
þrælar í uppreisnarhug. Hin
miklu vonbrigði með Austur-
Evrópu hafa kippt vexti úr
Kommúnistaflokki Frakklands og
aðalritarinn er tákn þessara
vonbrigða. Ég skil yfirþyrmingu
móður minnar þegar hún heyrir
Marchais hrópa: „Við erum stjórn-
málaflokkur eins og hinir." Hvers
vegna þá að vera kommúnisti? Frá
sjónarhóli móður minnar er ekki
hægt að vera kommúnisti án þess
að halda tryggð við hefðina, hefð
sem að mínum dómi hefur gengið
sér til húðar. Hugmyndafræðin að
baki þessari hefð er líka fölsk, eins
og flest önnur hugmyndafræði. Ef
hægt er að eygja von í dag um
hugsanlega framtíð, þá er það
vegna hreyfingar eins og Sam-
stöðu, sem stendur á rétti verka-
lýðsins og er gallhörð siðferðilega.
(I.P. og P.I. þýddu.)
bórir S. Gröndal skrifar frá Flórída:
Kóngakrabbinn
Hafið undan vesturströnd
Norður-Ameríku, allt sunnan frá
Kaliforníu norður til Alaska, hefir
að geyma verðmæt og gjöful fiski-
mið. Meðal mikilvægra tegunda,
sem þarna er að finna, má nefna
lúðu, lax, kolategundir, Alaska-
ufsa, síld, þorsk, lýsu og Kyrra-
hafs-karfa. Mikið veiðist af út-
hafsrækju af nokkurn veginn
sömu tegund og veidd er við ís-
land. Ekki má svo gleyma kröbb-
unum, en þeirra frægastur er
kóngakrabbinn, og ætla ég að gera
hann að umtalsefni í þessum
greinarstúf.
Konungur krabbanna hefir ver-
ið veiddur út af strönd Alaska í
marga áratugi. Vöðvinn (fiskur-
inn) úr löppum þessa ljóta dýrs
hefir, með árunum, orðið feiknar-
lega vinsæll á borðum hins vest-
ræna manns. Eftir því, sem vin-
sældirnar hafa vaxið, hefir sóknin
í stofninn aukist. Nú er svo komið,
að hætta er talin á því, að við
kónginum blasi útrýming.
Meðalþyngd krabbanna er um 5
kíló, þótt veiðst hafi risar allt upp
í 12 kíló og um tveir metrar þvert
yfir búk og lappir. Veitt er á
haustin og fram á vetur, og eru
vesalings krabbarnir ginntir til að
skríða inn í gildrur, sem vanaleg-
ast er komið fyrir á um 100 metra
dýpi. Þegar gildrurnar eru dregn-
ar upp í bátana, er kvenkröbbun-
um og ungum karldýrum sleppt,
en eldri körlum haldið. Þeir eru
settir í sjótanka og haldið lifandi
þar til þeir fara í vinnslu í landi
eða um borð í verksmiðjuskipum.
Árið 1961 var landað 19.500
smálestum af kóngakrabba. Svo
jókst aflinn ár frá ári og toppárið,
1966, nam hann 72.100 smálestum,
en fór svo aftur minnkandi og
komst niður í 24.000 smál. 1970.
Aftur byrjaði hann svo að vaxa
jafnt og þétt, en tók nú fleiri ár en
áður. Metárið mikla kom svo í
hitteðfyrra, 1980, en 84.000 smá-
lestum var þá landað. Næsta ár
varð aflinn meira en helmingi
minni. Á yfirstandandi vertíð
hafa Alaska-yfirvöld sett kvóta,
sem nemur aðeins 16.000 smál.
Aflaárið mikla, 1980, hafði hið
mikla framboð þau áhrif, að
krabbalappir hríðféllu í verði, allt
niður í um $3,00 pundið (lbs.).
Næsta ár, þegar aflinn varð ekki
helmingur af metaflanum, fór
verðið hægt og sígandi að hækka
og það gekk á birgðirnar. Á þessu
ári, þegar ljóst varð, að vertíðin
myndi verða hörmulega léleg, varð
handagangur í öskjunni. Heildsal-
ar kepptust um að hamstra það,
sem eftir var af krabbabirgðum og
nú er verðið á löppunum komið
yfir $9,00 á pund.
Á meðan framboðið var mikið
og verðið skaplegt, settu þúsundir
veitingahúsa kóngakrabba á
matseðla sína. Algengast er að
framreiða lappirnar heilar, og er
þá búið að skera í skelina þannig,
að gesturinn fær að hafa mátulega
mikið fyrir því að ná hinum góm-
sæta vöðva úr henni. Með eru
bornar fram bakaðar kartöflur og
brætt smjör. Kóngakrabbavöðvi,
sem búið er að fjarlægja úr skel-
inni, er notaður í margs kyns rétti.
Vinsælt er grænmetissalat með
krabbavöðva, framborið í hálfri
„avókadó", en það er sérkenni-
legur ávöxtur, sem rutt hefir sér
til rúms á seinni árum. „Kálfa-
sneið Oskars" er réttur, sem orð-
inn er vel þekktur hér vestra.
Krabbavöðva er hrúgað ofan á
steikta kálfasneið og með er fram
borin dýrindis dýfa og grænmeti.
Þessir réttir allir hafa átt miklum
vinsældum að fagna og er ég viss
um, að margir landar, sem sótt
hafa hana Ameríku heim á síðari
árum, muni kannast við þá.
Nú má segja, að hrun blasi við
kóngakrabbaiðnaðinum. Eitthvað
hlýtur líka undan að láta, þegar
aflamagn fer úr 84.000 í 16.000
smál. á tveimur árum. Tvö stærstu
fyrirtækin, Pacific Pearl Corp. og
Pan Alaska Fisheries, hafa tapað
stórfúlgum og eru bæði til sölu.
Þau eru í eigu stórfyrirtækja, sem
gleyptu þau með húð og hári, með-
an allt lék í lyndi. En nú, þegar á
móti blæs, og stór-hluthafarnir
vilja ekki heyra neitt múður um
aflabrest og svoleiðis kjaftæði, er
um að gera að losa sig við þessa
ræfla. Og enginn vill einu sinni
kaupa.
Gjaldþrot og atvinnuleysi herja
á og mikillar svartsýni gætir.
Samt eru enn á kreiki bjartsýnir
menn, sem trúa, að með ströngu
eftirliti og umsjá vísindamanna,
megi takast að rétta stofninn við á
5 til 10 árum. Allt þetta könnumst
við íslendingar vel við eftir okkar
eigin síldar- og loðnuævintýri. Það
er líklega lán fyrir kónga-
krabbann, að hann skuli ekki hafa
átt sér heimkynni við strendur ís-
lands. Við værum löngu búnir að
útrýma honum!
Þótt bók fylgi plötunni

kostar hún þaó sama og ein hljómplata.
Gjöf sem gleður svo sannarlega yngstu kynslóóina.