Morgunblaðið - 22.12.1982, Page 22

54
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 22. DESEMBER 1982
í dans
Boðið upp
Kafli úr skáldsögu Olafs Ormssonar
Almcnna bókafélagiö hefur gefið út bókina „Boöiö upp í
dans“ og er þaö fyrsta skáldsaga höfundar, Olafs Ormsson-
ar. í umsögn útgáfunnar um skáldsöguna segir m.a. aö hún
sé í senn alvörumikil og gáskafull Reykjavíkursaga, sem
gerist á árunum 1949—1975. Söguhetjan er frá blautu
barnsbeini alin upp í Stalínsdýrkun og pólitískri öfgatrú.
Mótar það mjög hegöun og sálarlíf söguhetjunnar, sem á
sín menntaskóla- og háskólaár og þau einkennast af ásta-
málum, drykkjuskap, skæruhernaöi Ungliöahreyfingarinnar
og ööru slarki sem framið er í nafni hinnar pólitísku trúar.
En loks kemur aö því að grundvellinum er kippt undan
þessari trú.
Morgunblaðið hefur fengiö leyfi útgáfunnar til aö birta
kafla úr bókinni. Nefnist hann „Unnar og Steingrímur á
fundi“:
Síðustu daga hefur Steingrími
orðið tíðrætt um stjórnarslitin,
afsögn vinstri stjórnarinnar og
valdatöku nýrrar ríkisstjórnar og
hefur stór orð um svik flokksfor-
ystunnar við hinn almenna félaga
í flokknum og sósíalismann al-
mennt. Hann reynir árangurs-
laust að fá Unnar til þess að gefa
loforð um að koma með sér á fund
í höfuðstöðvum Flokksins, þar
sem hann segist ætla að gera end-
anlega upp reikningana við foryst-
una.
í málgagninu er auglýstur
flokksfundur um afsögn vinstri-
stjórnar og frummælandi er form-
aður Flokksins. Unnar er mjög
mótfallinn því að faðir hans sæki
þennan fund og reynir að gera
honum ljóst að samkvæmt lækn-
isráði sé honum bannað að hafa
afskipti af stjórnmálum.
Steingrímur fullyrðir að Unnar
þurfi ekki að óttast að svipað at-
vik komi upp og sex árum áður
þegar hann veiktist og varð að
dvelja í sjúkrahúsi í mánaðar-
tíma. Hann telur sig andlega í
jafnvægi og ekkert geti lengur
komið sér á óvart í stjórnmálum,
enda trúi hann ekki lengur á neinn
pólitískan leiðtoga líkt og Stalín
forðum, sem hafi verið mikil-
menni og sagan muni varðveita
sem snilling, og telji þann sem við
tók af honum, Nikita Krústjov,
meiriháttar trúð og andlegan
samherja kratanna í Svíþjóð. Því
til sönnunar að hann sé í andlegu
jafnvægi bendir Steingrímur syni
sínum á að lengur hangi ekki uppi
myndir af stjórnmáiamönnum í
kjallaranum, hann hafi tekið Tím-
ann í áskrift og Þjóðviljinn sé ekki
lengur eina blaðið sem berist inn á
heimilið.
Inni í eldhúsi treður Steingrím-
ur í pípu, tekur Þjóðviljann úr
rassvasanum og spyr:
— Eiga þessir andskotar, hann
Runki í blýinu og hann Lási svarti
og kerlingin með myndaalbúmið
ekki betri mynd af formanninum?
Þetta er gömul og slitin mynd tek-
in í Gúttóslagnum á kreppuárun-
um fyrir tæpum þrjátíu árum.
Skyldi hún koma aftur, kreppan?
Það yrði þá lítið úr því hyski sem
nú lætur hæst í Alþingishúsinu og
þykist kunna skil á öllu.
— Veri hún velkomin aftur,
kreppan. Hetjurnar frá 9. nóvem-
ber árið 1932 myndu fagna inni-
lega eftir alla helvítis lognmoll-
una. Lentir þú ekki í átökum við
auðvaldið 9. nóvember? spyr Unn-
ar.
— Jú, drengur minn. Þeir sneru
upp á handlegginn, helvítin, og ég
fékk kylfuhögg í hnakkann. Þeim
átökum gleymi ég seint, þú skilur,
Unnar, þú skilur.
Unnar gengur í uppvask í eld-
húsinu og þurrkar óhreinindi úr
gluggakistu og af eldhúsborðinu.
Hann er að hugsa um föður sinn
sem fer varla orðið úr húsi og hef-
ur ekki mætt til vinnu í tæpa tvo
mánuði. Veruleiki Steingríms er
bundinn fortíðinni, nútíminn
skiptir hann ekki máli, og eftir að
móðir Unnars fór á sjúkrahúsið er
Steingrímur áhugalaus um flest.
Unnari er ljóst að það getur ver-
ið áhætta að fara með föður sínum
á flokksfund og alveg eins líklegt
að þar fari hann á kostum.
Eftir nokkra umhugsun snýr
-32302
GUNNARS
oglýsingar
hansásm-
timamimum
Frelsi ad leidarljósi heitir
bók, sem í birtast skodanir
dr. Gunnars Thoroddsens,
forsætisráðherra, á ólíkustu
málum og málaflokkum.
Auk þess dregur hann hér
upp skýrar myndir af
ýmsum samferðamönnum
sínum.
Leitað er fanga í
greinum, ræðum og ritgerð-
um Gunnars á hálfrar aldar
bili.
Ólafur Ragnarsson hef-
ur valið efnið og búið til
birtingar.
Tugir mynda gera
bókina sérlega lifandi.
gjgjlAK inwv""'-
tmsi
AÐLEIDflVTrr~
i SIÐUMULA 29 Simar 32800
Ólafur Ormsson
Unnar sér að föður sínum og
kveðst mundu koma með honum á
flokksfund um kvöldið, gegn því
loforði að hann hafi sig ekki í
frammi.
Það lifnar yfir Steingrími við
þessi tíðindi. Hann verður líkt og
annar maður, gerir að gamni sínu
og allt háttalag hans er kyndugt.
Hann tekur köttinn Brand upp á
rófunni og segir að nú fái hann
senn hið langþráða frelsi og geti
náð ér í góða læðu. Inni á baðinu
fer Steingrímur með vísur og fer-
skeytlur, ber raksápu í andlitið,
blóðgar sig á hálsinum og strýkur
síðan með klósettpappír um sárið,
meðan kötturinn situr á klósett-
setunni hálfringlaður og starir á
Steingrím. Eftir að feðgarnir hafa
snætt kvöldverð, fiskbollur og
grjónagraut, gengur Steingrímur
að fataskáp, dregur fram dökk-
rauða skyrtu, brúnar terilínbuxur,
svart bindi og svarta alpahúfu.
Það er rúmur klukkutími þar til
flautað verður til leiks, eins og
segir á íþróttamáli.
Á stéttinni fyrir framan húsið
hrópar Steingrímur:
— Rót front! Unnar, rót front!
Hann kreppir hnefa og færir alpa-
húfuna neðar á ennið. Stríðið er
hafið drengur minn.
Syninum bregður við og líst
hreint ekki á framvindu mála,
hann er þögull og gengur í nokk-
urri fjarlægð á eftir föður sínum
niður Njálsgötuna, Skólavörðu-
stíginn, Lækjargötuna og beinustu
leið fram hjá Búnaðarfélagshús-
inu og Tjörninni.
Steingrímur hleypur síðasta
spölinn og hrasar á klakabunka
við hús Flokksins, stendur upp og
styður sig við grindverk á lóðinni.
Dökkblár Moskvít, fjögurra
manna fólksbíll, ekur á mikilli
ferð í hlaðið, og út úr bílnum snar-
ast Páll Jónsson, gjaldkeri Flokks-
ins, í skósíðum, svörtum ullar-
frakka og með ljósgráan hatt á
höfði. Hann tekur ofan fyrir
Steingrími, beygir sig og þurrkar
burt óhreinindi af buxnaskálmun-
um Steingríms og spyr, hvort
hann hafi fallið í hálkunni.
— Elsku hjartans vinur! Þú ert
kominn í slaginn, í fremstu viglínu
að nýju og ætlar að berja rækilega
frá þér, gefa þeim blóðnasir, segir
Páll. Sjaldséðir hvítir hrafnar hér
við Tjarnargötuna, ég segi nú ekki
annað. Og enn getur þú gerst póli-
tískur flóttamaður. Hér ofar í göt-
unni býr Bændaflokkurinn í
skrauthýsi og lítið mannval þar,
þeir eru flestir fluttir upp á Kefla-
víkurflugvöll og róta þar allan sól-
arhringinn í öskuhaugunum. Og
hvað sé ég? Litli ofvitinn með þér.
Og ég sem hélt að drengurinn
hefði gengið íhaldinu á hönd í leit
að bitling. Hér er ekkert slíkt að
hafa, flokkurinn er orðinn viðrini.
Líður þér ekki vel, Steini minn?
Þú ert eitthvað svo skelfing fölur
og veiklulegur. Þig vantar mellu.
Blessaður hættu nú að éta þessar
eiturpillur frá læknunum og
komdu þér í sundlaugina á morgn-
ana. Hvað dreymdi þig í nótt?
Draumar eru þó skemmtilegri en
veruleikinn, þetta bölvaða basl
alla daga, segir Páll og hlær hátt
og lengi.
Steingrímur, Páll og Unnar
verða samferða upp tröppurnar og
inn í forstofugang flokkshússins.
Þar hittir Steingrímur gamla fé-
laga úr flokksstarfi og stéttabar-
áttu liðinna ára, sem fagna honum
innilega, og einhverjir bjóða hon-
um í nefið. Þeir spyrja um hagi
hans, heilsufar og líðan almennt.
Unnar ræðir við kunnan flokks-
mann af eldri kynslóðinni og þeir
hlæja mikið að frásögn af ferða-
lagi mannsins austur fyrir tjald
fyrr um haustið. Formaður
Flokksins kemur auga á Stein-
grím, gengur til hans og þrýstir
hönd hans.
— Hvernig líður þér, góði fé-
lagi?
— Mér líður bara vel, Mesta
ánægju fæ ég af að fylgjast með
sovésku gervitunglunum, svarar
Steingrímur og horfir eins og í
leiðslu gegnum flokksformanninn
á sjálfan sig í spegli og glottir læ-
víslega.
— Já, Sovétríkin okkar hafa
tekið forystu í geimvísindum. Enn
ein sönnun þess að yfirburðir sósí-
alismans eru mikiir á öllum svið-
um, Steingrímur minn, svarar for-
maðurinn og gengur brosandi yfir
í sal til hliðar við forstofuganginn,
þar sem verið er að raða upp stól-
um og koma fyrir ræðupúlti og
rauðum fánum.
Lágvaxinn, sköllóttur karl á
aldur við Steingrím kemur niður
stiga af efri hæð og dettur í fangið
á Steingrími.
— Fyrirgefðu félagi. Það mætti
halda að ég væri fullur en svo gott
er það nú ekki. Ég hreinlega mis-
steig mig í neðstu tröppunni. Nei,
er það sem ég sé: Steingrímur
Kjartan Steingrímsson, minn
gamli félagi! Og ég sem hélt að þú
værir dauður. Ég hef engar fréttir
haft af þér í ein sex ár, minnir
mig, og ekki nokkur manneskja
kunnað að segja af þér fréttir.
Enda held ég að aldrei hafi verið
skrifuð um þig minningargrein í
Málgagnið. Ertu kannski risinn
upp frá dauðum? Er mig að
dreyma? spyr maðurinn og horfir
rannsakandi augnaráði á Stein-
grím og kemur við föt hans.
— Þú ert lifandi eftir allt sem á
undan er gengið.
Steingrímur kveikir í pípu sinni
og hlær.
— Ég er bráðlifandi, Fúsi minn,
segir hann, Þú hefur andskotann
ekkert látið á sjá síðan í bardag-
anum 30. mars 1949, og hefur þó
mikið vatn runnið til sjávar síðan,
þú skilur, þú skilur. Jarðfræðing-
ur, kunnur flokksmaður og gagn-
rýnandi flokksforystunnar réttir
Steingrími höndina og brosir út í
annað munnvikið, líkt og neðri
vörin sé óvirk eða lömuð.
— Sæll, Steingrímur. Assgoti
er langt síðan þú hefur komið á
fundi í Flokknum. Einhver sagði
fnér að þaú starfaðir á lager fyrir
Pál Jónsson og aðra braskara sem
því miður hafa komist til valda í
Flokknum og eitrað allt andrúms-
loft. Ertu ekki í andlegu og líkam-
legu formi, Steingrímur?
Þeir takast í hendur og spjalla
um flokkinn, forystu hans, og
segja hvor öðrum tíðindi af per-
sónulegum málum.
— Eg veit að þú stendur með
okkur, Steingrímur, þú ert skyn-
samur og góður sósíalisti. Flokks-
forystan þarf á gagnrýni að halda,
hún er á hraðri leið út í kviksyndi
kratismans.
Eftir að félagar Steingríms hafa
heilsað honum hver á fætur öðrum
i anddyri hússins er gengið inn í
salinn á fyrstu hæð.
Feðgarnir setjast framarlega á
móts við ræðupúltið, og Páll
Jónsson sest við hlið þeirra og
býður þeim mentolbrjóstsykur.
Salurinn er þéttsetinn þótt klukk-
an sé ekki orðin níu og spenna í
lofti. Starfsmaður flokksfélagsins
er skipaður dyravörður og á að
hafa eftirlit á stigagöngum og
tröppum við húsið, blaðamenn frá
Morgunblaðinu hafa sést í ná-
grenninu og einhver ókyrrð verið í
garðinum við húsið.
Steingrímur borgar flokksgjald
síðustu ára og fær nýtt skírteini
númer fjögur, sem eldri flokks-
maður, nýlátinn, hafði átt. Á