Morgunblaðið - 18.05.1983, Síða 8

40
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 18. MAf 1983
Verðbótakerfið hluti af vítahringnum:
Framundan er hrikaleg
verðhækkunarskriða
Verðbólgan er dragbítur á hagsæld og framfarir í landinu
Kafli úr ræðu forstjóra bjóðhagsstofnunar á aðalfundi VSÍ
Innlend framvinda
Hér á landi urðu sem kunnugt
er á liðnu ári snögg umskipti til
hins verra. Þjóðarframleiðslan
minnkaði í fyrsta sinn frá 1975, og
nam minnkunin um 2%. Vegna
rýrnandi viðskiptakjara var aft-
urkippur í þjóðartekjum heldur
meiri, eða tæplega 2 '/2 %. Verð-
bóiga jókst að mun og var um 60%
frá upphafi til loka árs. Viðskipta-
halli varð um 10% af þjóðarfram-
leiðslu, en honum olli fyrst afla-
brestur á loðnuveiðum og síðar
bann við þeim, þverrandi þorskafli
og ónóg eftirspurn eftir íslenskum
útflutningsvörum, einkum áli, kís-
iljárni og loks lokun skreiðar-
markaðar í Nígeríu, því sjaldan er
ein báran stök.
Horfurnar fyrir þetta ár eru
heldur dökkar. Nýendurskoðuð
þjóðhagsspá, sem í ljósi aflafrétta
síðustu vikna verður að telja að
reist sé á bjartsýni um aflabrögð,
bendir til að sjávarvörufram-
leiðslan dragist saman eða haldist
í besta falli óbreytt. Af þessum
sökum, og vegna samdráttar í
fjárfestingu og almennri kaup-
getu, er talið að þjóðarframleiðsl-
an muni dragast saman um nær
5% á árinu. Batnandi viðskipta-
kjör munu milda þennan aftur-
kipp nokkuð, þannig að samdrátt-
ur þjóðartekna ætti að verða
minni, eða um 3—4%. Reiknað á
hvern vinnufæran mann yrðu þá
raunverulegar þjóðartekjur á
þessu ári litlu meiri en á árunum
1976—1977. Horfur eru á, að kaup-
máttur ráðstöfunartekna dragist
saman á þessu ári um það bil sem
svarar afturkippnum í þjóðartekj-
um á þessu og liðnu ári. Hins veg-
ar er nauðsynlegt að benda á, að á
árinu 1981 var verulegur við-
skiptahalli, þannig að enn skortir
á að viðunandi jafnvægi hafi náðst
milli þjóðarútgjalda og tekna,
enda er spáð viðskiptahalla á
þessu ári sem nemur 4% af þjóð-
arframleiðslu.
Viðskiptahalla á síðustu árum
hefur fylgt mikil aukning skulda
erlendis og greiðslubyrði vaxta og
afborgana af erlendum lánum hef-
ur aukist að mun. Hlutfall er-
lendra skulda af þjóðarfram-
leiðslu var í árslok um 48% en var
34—37% síðastliðin fimm ár.
Greiðslubyrðin sem hlutfall af út-
flutningstekjum fór í fyrra yfir
20% og virðist munu verða svipuð
á þessu ári. Að nokkru valda hér
Jón Sigurðsson, forstjóri Þjóðhags-
stofnunar.
tímabundnar aðstæður, hækkun
vaxta erlendis og afturkippur í út-
flutningi, sem von er til að lagist
nokkuð á þessu ári, en enginn vafi
er þó á, að heildarfjárhæð skulda
og greiðslubyrði hefur náð þeim
mörkum, þar sem mikillar að-
Jón Sigurðsson, forstjóri
Þjóöhagsstofnunar, flutti er-
indi á aðalfundi VSÍ, sem
fjallaði m.a. um erlenda og
innlenda efnahagsþróun.
Hér á eftir fer sá hluti þess,
sem varðar framvindu mála í
íslenzkum þjóðarbúskap lið-
in misseri, og þá kosti, er
hann telur vera fyrir hendi
um stjórnun efnahagsmála
við ríkjandi aðstæður.
gæslu er þörf. Greiðslubyrðin
takmarkar vitaskuld einnig bein-
línis svigrúmið fyrir þjóðarút.gjöld
og innflutning á þessu og næstu
árum.
Vaxandi verðbólga er þó ef til
vill gleggsta markið um það jafn-
vægisleysi, sem hrjáir íslenska
þjóðarbúið um þessar mundir.
Eftir hjöðnun 1981 niður undir
40% úr 60% árið áður, magnaðist
verðbólga á ný í fyrra í 60% í árs-
lok og hefur síðan farið vaxandi að
undanförnu og er nú án efa um
eða yfir 80% miðað við tólf mán-
aða tímabil. Horfur eru á því tald-
ar að hækkun framfærsluvísitölu
verði yfir 20% frá febrúar til maí.
Að óbreyttu mun fylgja þessari
hækkun svipuð launahækkun hinn
1. júní næstkomandi. Þar með
væri verðbólgan komin á hærra
stig en dæmi eru um frá því mæl-
ingar hófust. Með slíkri þróun er
atvinnuöryggi og afkomu þjóðar-
búsins teflt í tvísýnu, því vandséð
er, hvernig rekstur fyrirtækja
verður fjármagnaður til lengdar í
svo örri verðbólgu. Auk þess er
þessi þróun skaðleg stöðu landsins
út á við bæði beint og óbeint.
Atvinnuástand hefur til þessa
haldist gott, eða að minnsta kosti
viðunandi, en sífellt erfiðara verð-
ur að halda atvinnurekstri gang-
andi. Þó virðist enn á skorta, að
menn geri sér almennt fyllilega
ljóst, hversu mikill dragbítur
verðbólgan er á hagsæld og fram-
farir í landinu. Verðbólgan tor-
veldar heimilum, fyrirtækjum og
opinberum aðilum að meta rétt
verðhlutföll og breytingar á þeim
og kemur þannig í veg fyrir hag-
kvæma nýtingu gagna og gæða.
Verðbólgan gerir einnig erfitt um
vik að meta réttilega raunveru-
lega arðsemi mismunandi fjár-
festingar og verkefna og dregur
þar með úr hagvexti. Verðbólgan
færir til tekjur og eignir og skatt-
leggur peningaeign. Oll þessi áhrif
verðbólgunnar valda félagslegri
spennu og togstreitu og kalla á
margháttaða opinbera íhlutun og
afskipti, sem annars væri ekki
þörf. Allt er þetta til þess fallið að
veikja hagkerfið og stjórnkerfið
og grafa undan góðum stjórnar-
háttum. Úr ýmsum þeim kostnaði,
sem af verðbólgu leiðir, dregur, ef
við henni er búist. En hins vegar
er örðugt að sjá verðbólgustigið
nákvæmlega fyrir, sérstaklega
þegar hún hefur komist á flugstig,
en þá hættir henni til að ganga
með rykkjum og skrykkjum. Allt
er þetta gamalkunn gagnrýni á
r
Islandsmótið í tvímenningi:
Enn ein skrautfjöður í
hatt Sævars og Jóns B.
Bridgct
Arnór Ragnarsson
Hörkuspennandi einvígi milli
tveggja bestu bridgepara landsins í
tvímenningi lauk með sigri Jóns
Baldurssonar og Sævars Þor-
björnssonar sl. sunnudag. Hlutu
þeir þar með íslandsmcistaratitil-
inn í tvímenningi 1983. Þórarinn
Sigþórsson og Guðmundur Páll
Arnarson urðu að láta sér nægja
annað sætið með 212 stig á meðan
Sævar og Jón fengu 215 stig yfir
mcðalskor. Jón Baldursson hamp-
aði þar með íslandsmcistaratitlin-
um þriðja árið í röð og er það trú-
legt að það met verði seint slegið.
íslandsmótið í tvímenningi
hófst með þátttöku 64 para sl.
fimmtudag og var spilað í fjór-
um riðlum. Þá keppni unnu
Austfirðingarnir Kristján
Kristjánsson og Þorsteinn
Ólafsson með yfirburðum en röð
næstu para varð þessi:
Runólfur Pálsson —
Sigurður Vilhjálmsson
Ásgeir Ásbjörnsson —
Jón Þorvarðarson
Guðmundur Pétursson —
Hjalti Elíasson
Jón Gíslason —
Þórir Sigursteinsson
Hermann Lárusson —
ólafur Lárusson
Guðlaugur R. Jóhannsson —
Örn Árnþórsson
Úrslitakeppnin hófst svo á
laugardaginn og hafði keppend-
um þá fækkað í 24 pör. Voru
spiluð fimm spil milli para, alls
115 spil.
Guðmundur Páll og Þórarinn
byrjuðu keppnina mjög illa á
meðan Karl Sigurhjartarsson og
Frá úrslitakeppninni. Steingrímur Þórisson og Þórir Leifsson spila gegn Sævin Bjarnasyni og Hauki Hannes-
syni.
Guðmundur Páll Arnarson og Þórarinn Sigþórsson urðu að láta sér nægja
annað sætið eftir harða keppni við Jón og Sævar annars vegar og Ásmund
Pálsson og Karl Sigurhjartarson hins vegar.
Ásmundur Pálsson fengu flug-
start en eftir 7 umferðir var
staða efstu para þessi:
Ásmundur — Karl 108
Guðmundur — Þorgeir 71
Guðlaugur — Örn 66
Jón B. — Sævar 64
Georg — Kristján 56
Guðmundur — Þórarinn 41
Guðmundur Sveinsson og Þor-
geir Eyjólfssn urðu í 9. sæti í
undankeppninni. Þeir eru núver-
andi íslandsmeistarar í sveita-
keppni. Það kom því ekkert á óvart að þeir væru meðal efstu para, en eftir 14 umferðir voru
þeir í fimmta sæti, en staðan þessi: þá var
Jón G. — Sævar 136
Ásmundur — Karl 117
Guðmundur — Þórarinn 99
Guðlaugur — Örn 95
Guðmundur — Þorgeir 92
Pétur — Stefán 74
Guðmundur — Hjalti 45
Guðlaugur og Örn eru miklir
tvímenningsspiiarar en hefir
vantað hjá þeim herzlumuninn
undanfarin ár enda þótt þeir
hafi alltaf verið meðal efstu
para. Landsliðsfyrirliðinn Guð-
mundur Pétursson, spilaði við
Hjalta Elíasson og voru þeir,
þegar hér var komið, komnir í 7.
sætið en urðu í 4. sæti í undan-
keppninni.
Staðan eftir 21 umfcrð:
Jón — Sævar 216
Guðmundur — Þórarinn 206
Ásmundur — Karl 185
Guðmundur — Þorgeir 140
Pétur — Stefán 131
Fyrir lokaumferðina höfðu
Guðmundur og Þórarinn skotist
upp í fyrsta sætið og áttu 18
stiga forskot á Jón og Sævar og
21 stigs forskot á Ásmund og
Karl. Jón og Sævar spiluðu gegn
Guðmundi Sveinssyni og Þor-
geiri í síðustu umferðinni en
Guðmundur Páll og Þórarinn